Кіріспе

Франсуа Мишель Ле Теллье, Лувуа маркизі (18 қаңтар 1641 – 16 шілде 1691) – Людовик XIV патшалығының маңызды кезеңінде Францияның соғыс министрі. Ол көбінесе "Лувуа" деп аталады. Әкесі Мишель ле Телльемен бірге француз армиясының санын 340 000 сарбазға дейін арттырды – 1667 мен 1713 жылдар аралығында төрт соғысқа қатысқан әскер. Лувуа Людовик XIV-нің басты әскери және стратегиялық кеңесшісі болды, ол француз армиясын корольдік билік пен сыртқы саясаттың құралына айналдырды. Катал Ноланның сөзінше, ол 1663 жылы Король полкін құрды және 1673 жылы Корольдік артиллерия полкін құрды. Бұл жаңалықтар Франциядан тыс әскери жоспарлаушыларға әсер етті. Лувуа өз қолында көбірек билік пен байлықты шоғырландыру үшін жаңа соғыстар іздеді. Ол француз армиясын қайта ұйымдастырды және офицерлерге қатаң бақылау орнатты, бірақ бұл тактикалық және операциялық жауап беру жылдамдығын төмендетті. Ол әскерлерді қозғалту кезіндегі логистиканы жақсартуда үлкен жетістікке қол жеткізді. Әкесі қалдырған азық-түлік қоймасын жақсартты және тоқтау кезінде нан пісіру үшін көшпелі пештерді енгізді. Голландия соғысы (1672–1678) кезінде ол әскерін алты айға дейін күніне 200 000 пайлықпен қамтамасыз етуге жететін астық пен арбаларды жинады. Бұл француз патшасының алғашқы жеңістерін қамтамасыз етуге көмектесті. Кемшіліктеріне қарамастан, Лувуа тарихшылар тарапынан азаматтық "соғыс министрі" лауазымын құрғаны үшін құрметтеледі.

Ерте өмір

Лувуа 1641 жылдың 18 қаңтарында Парижде Мишель Ле Теллие мен Элизабет Турпин отбасында дүниеге келді. Лувуа мемлекеттік істерді басқаруда әкесінен нұсқаулар алды. Жас жігіт патшаның сенімін жеңіп алды және 1666 жылы әкесінен кейін соғыс министрі болды. Оның қабілетін 1667-68 жылдардағы Революциялық соғыста Турен байқап, оған әскерлерді жабдықтау өнерін үйретті. Экс-ла-Шапель бейбіт шартынан кейін Лувуа француз армиясын ұйымдастыруға кірісті. Камиль Руссе айтқандай, 1668-1672 жылдар аралығында "Лионна одақтастарды, Колберт ақшаны, ал Лувуа Луи үшін сарбаздарды табуға бар күшін жұмсаған дайындық жылдары болды". Темір маска киген адам, оның аты Евсташ Даугер деп берілген, алғаш рет 1669 жылдың 19 шілдесінде Лувуа жазған хатта есімдерін тапты.

Жұмыс

Лувуаның осы жылдардағы қызметі француз әскерінің және жалпы әскерлердің тарихи дамуымен тығыз байланысты. Бұл жерде Лувуаның әскери ордендерді қайта ұйымдастыруы, оның Hôtel des Invalides-ті құруы және Францияның ақсүйектері мен шляхтасын міндетті түрде тіркеуі ғана айтылуы керек, мұнда Лувуа Луидің тәуелсіздік рухын армияда немесе сарайда қызмет ету арқылы басу шараларының бір бөлігін іске асырды. Оның шараларының сәттілігін 1672–78 жылдардағы франко-голланд соғысындағы жеңістерде көруге болады. Нимгеген бейбіт шартынан кейін Лувуаның беделі арта түсті, оның әкесі канцлер болып тағайындалды, ал Колберттің ықпалы төмендеді. 1678 мен 1688 жылдар арасындағы он жылдық бейбітшілік француз тарихында Мадам де Ментенонның өркендеуімен, Страсбургты басып алумен және Нант эдиктің жойылғандығымен ерекшеленді, олардың барлығында Лувуа белсенді рөл атқарды. 1681 жылы бейбіт уақытта Страсбургке жасалған шабуылды Лувуа мен Монклар жоспарлап қана қоймай, оны іске асырды. Нант эдиктің жойылғандығындағы құтқару шарты, дін бостандығына, болмаса сенім еркіндігіне мүмкіндік берсе, Лувуа оны "Елбасы өз дінін қабылдамайтындарға ең қатал шара қолдануын қалайды" деген сөздерімен күшін жойды. Ол драгонадаларды өнертапқандығын да мәлімдеді және әскерилердің зорлық-зомбылықтарын тәртіпке зиян келтіретін жағдайда ғана шектеді. Әрине, тәртіп және патша билігіне толық бағыну Лувуаның саяси сенімі болды.

Кейінгі өмірі

Колбер 1683 жылы қайтыс болды, ал оның орнына Лувуаның жақтасы Ле Пельтье қаржының бас контролері лауазымына, ал Лувуаның өзі – мемлекеттік құрылыстар министрлігіне тағайындалды. Ол патшаның ең сүйікті екі қызығушылығы – соғыс пен құрылыс саласындағы қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын министр болу үшін осы лауазымды алды. Лувуа Аугсбург лигасының соғысының алғашқы жылдарындағы жетістіктерді бақылауға алды және 1688 жылы қазіргі Музей де План Рельефтері деп аталатын француз бекіністерінің жоспар-бейнелі карталарын жинауды бастады. Бірақ ол 1691 жылдың 16 шілдесінде король кабинетінен шыққаннан кейін күрт инсульттан қайтыс болды. Алайда Вольтер «Louis XIV ғасыры» еңбегінде Лувуаның Баларук суларында ем алу кезінде қайтыс болғанын айтады. Оның күрт қайтысы улану күдігін тудырды.

Мұра

Лувуа білікті соғыс министрі болды. Француз тарихы Карноны оған тең деп санайды. Екеуі де ескі ресурстарды жаңа жүйе бойынша әскерге айналдыруға тырысты, екеуі де әскери науқандарды шеберлікпен жоспарлады, және екеуі де солдаттардың материалдық жағдайын жақсартуға белсенділік танытты. Лувуа жеке өмірінде де, мақсатына жету үшін қолданған тәсілдерінде де принципсіздік танытты.