Кіріспе
Шымыр – испан тілінен алынған "hamaca" сөзінен, ал ол тайно және аравак тілдерінен алынған "hamaka" сөзінен шыққан, екі немесе одан көп нүктелердің арасына ілінетін матадан, арқаннан немесе тордан жасалған, серуендеуге, ұйықтауға немесе демалуға арналған құрал. Ол әдетте бір немесе бірнеше матадан жасалған бөліктерден немесе ағаштар немесе тіреулер сияқты екі берік тіреу нүктелерінің арасында арқанмен керілген жіп немесе жіңішке арқаннан тоқылған желіден тұрады. Шымырды алғашқыда Американың жергілікті тұрғындары ұйықтау үшін, сондай-ақ ағылшындар да пайдаланған. Кейін теңізшілер кемеде ыңғайлылықты арттыру және кеңістікті үнемдеу үшін, орманды аймақтарда саяхаттайтын саяхатшылар мен әскерлер, ал 1920 жылдардың басында балаларын жүруге үйретіп жатқан ата-аналар қолданды. Бүгінде шымыр әлемнің түкпір-түкпірінде демалу үшін танымал; сонымен қатар кемпингке бару кезінде жеңіл төсек ретінде де қолданылады. Шымыр көбінесе жаздың, бос уақыттың, тынығудың және қарапайым, жеңіл өмірдің символы ретінде қарастырылады.
A hammock, from Spanish hamaca, borrowed from Taíno and Arawak hamaka, is a sling made of fabric, rope, or netting, suspended between two or more points, used for swinging, sleeping, or resting. It normally consists of one or more cloth panels, or a woven network of twine or thin rope stretched with ropes between two firm anchor points such as trees or posts. Hammocks were developed by native inhabitants of the Americas for sleeping, as well as the English. Later, they were used aboard ships by sailors to enable comfort and maximize available space, by explorers or soldiers travelling in wooded regions and eventually by parents in the early 1920s for containing babies just learning to crawl. Today they are popular around the world for relaxation; they are also used as a lightweight bed on camping trips. The hammock is often seen as a symbol of summer, leisure, relaxation and simple, easy living.
Этимология
Гаммак сөзі испан тілі арқылы Таино мәдениетінің аравак тілінен шыққан, "көгерген мата" деген мағына беретін сөзден келген, "maka" түбірі матаның созылуын, ал "ha" ілу әрекетін білдірген. Сөздің түпкілікті американдық тегі 18 ғасырдың соңынан бастап ағылшын тіліндегі көздерде жиі жасырылып келген. Сэмюэл Джонсон оның саксондық шығу тегі бар екенін айтқан, бірақ оның этимологиясы көп ұзамай жоққа шығарылды. "Хамака" сөзі қазіргі неміс тіліндегі "Hängematte", швед тіліндегі "Hängmatta" және голланд тіліндегі "Hangmat" сөздеріне мағыналы түрде өзгертілді, ал швед тілінен фин тіліне "riippumatto" (барлығы дерлік "ілінген кілем") деп аударылды.
Әскери-теңіз
1590 жылдары гамактар желкенді кемелерде қолдануға басталды; Корольдік теңіз флоты 1597 жылы "каббондарды немесе төсектерді ілу" үшін үш жүз рулондағы кенеп тапсырғанда, салғыш гамакты ресми түрде қабылдады. Корольдік теңіз флотының көптеген теңізшілері, кем дегенде 1590 жылдары, әр жағындағы екінші гамак жібін бекіту үшін V-тәрізді кесілген ағаш бөлігін – таратушыны пайдаланды. Бірінші жіп қалғандарына қарағанда тығыз тартылып, екі жағында қорғаныш жиектің пайда болуын қамтамасыз етті, бұл желдің соғуын болдырмады және ұйықтап жатқан адамның түсіп кетуіне қарсы кедергі жасады. Сонымен қатар, төменнен суықтан қорғайтын жұқа матрас та берілді. Теңіз гамактарын тығыз орап, кемеде ыңғайсыз жерге немесе қару-жарақ жинағының жиегіндегі торларға, шайқас кезінде қосымша қорғаныс ретінде (желкенді кемелер дәуірінде болғандай) қоюға болатын. Көптеген теңізшілер осылай ұйықтауға үйреніп, демалысқа шыққанда гамактарын жағаға алып жүретін. Теңіз флотында гамактарды пайдалану 20-шы ғасырға дейін жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскер тасымалдау кемелері теңізшілер мен әскерлер үшін гамактарды қолданып, кеңістікті және тасымалдау мүмкіндігін арттырды. Көптеген демалыс кемелері бүгінгі күнге дейін ашық теңізде жайлырақ ұйықтау үшін төсектерден гөрі гамактарды артық көреді. Гамактар ғарыш кемелерінде де қолданылды, ұйықтамаған немесе демалмаған кезде кеңістікті тиімді пайдалану үшін. Аполлон бағдарламасы аясында, Аполлон-12 миссиясынан бастап, Ай модулі командирі мен Ай модулінің пилоты Айға шығу арасында ұйықтау үшін гамактармен жабдықталды.
Сальвадор
Сальвадордың Морасан департаментіндегі тұрғын бөлмеде үш сальвадорлық синтетикалық жіптен тоқылған гамак (хамакалар) ілінген. Сальвадор гамак өндіруші және экспорттаушы ірі ел. Сан-Сальвадор қаласы орналасқан аңғар, ежелгі халықтар гамактарды үнемі болатын жер сілкіністерін "тоқтату" үшін қолданғандықтан, "Гамактар аңғары" деп аталды. Кейіннен испандық отарлаушылар бұл атауды аңғарды үнемі гамак сияқты қозғалтып тұратын жер сілкіністеріне байланыстырып қолданды. Гамактар сальвадорлық мәдениеттің маңызды бөлігі болып табылады және көбінесе түстен кейінгі ұйқыға пайдаланылады. Орталық Американың осы елінде күні бойы гамакта жату әлеуметтік жағынан қалыпты жағдай. Гамактар Сальвадордың барлық әлеуметтік топтарындағы үйлерде – ең қарапайым ауылдық үйлерден бастап, ең беделді қалалық қонақ үйлерге дейін есіктерде, тұрғын бөлмелерде, верандаларда, аулаларда және ағаштарда ілініп тұрады. Сальвадордың ауылдық аймақтарында бір отбасылық үйде бірнеше гамактар болуы мүмкін, олар отыруға, төсек ретінде немесе нәрестелерді ұйықтатуға пайдаланылады. "Консепсьон Кезалтепеке" муниципалитеті әр жыл сайын қараша айының бірінші және екінші демалыс күндері аралығында қолөнершілер гамактар жасап сататын дәстүрлі Гамак фестивалін өткізеді.
Венесуэлалық
Венесуэладағы ауыл тұрғындары отбасыларын гамактарда тәрбиеледі. 20 ғасырдың басында көптеген ғалымдар, саяхатшылар, геологтар және Орталық және Оңтүстік Американың ормандарына келген басқа да шетелдік қонақтар Венесуэлалық гамак дизайнын қабылдады, ол шаян мен уытты жыландардан, мысалы, қызыл иекке сақтандырды. Оңтүстік Американың қиын ормандарындағы батыс зерттеушілерінің тәжірибесі Венесуэлалық гамактың басқа тропикалық аймақтарда қолдану үшін одан әрі дамытуына себеп болды. Венесуэлалық гамак панельдері әрқашан тыныс алатын материалдан жасалған, бұл тұрақты жаңбыр мен жоғары ылғалдылықтан туындайтын саңырауқұлақ инфекцияларының алдын алу үшін қажет болды. Маса, шыбық және жорғалаушы жәндіктерден, әсіресе безгек немесе бұрандалы құрттардың кең таралған аймақтарында толық қорғау үшін, нәзік тоқымадан жасалған маса торлары қосылды. Су өткізбейтін жамылғы немесе жаңбырдан қорғайтын қапшағай, сондай-ақ, ағаш діңінен гамакқа су тамшыламауы үшін, гамакқа байланған қысқа жіптер қосылды. Бұл ормандағы гамактарға көбінесе тыныс алатын мақтадан (кейіннейлоннан) жасалған төменгі панель қосылды, ол ауаның өтуіне мүмкіндік берді, бірақ маса шағуынан сақтады. Содан кейін, Тынық мұхиты аралдарындағы кампанияларда, ауа райы нашар және жәндіктер көп болғандықтан, пулеметтен және артиллериядан болатын жарақаттар туралы алаңдаушылықтар ойыс қазу және гамак тіреу сызықтарын жер бетінен төмен орнату арқылы шешілді. Вьетнам соғысы кезінде АҚШ армиясы шығарған гамактар, мысалы, M1966 Jungle Hammock, қателікпен су өткізбейтін төменгі панельдермен жабдықталды, олар көбінесе түні бойы сумен толды. Керісінше, Солтүстік Вьетнам армиясы (NVA) және Вьетконг (VC) күштері америкалық парашют матасынан және саптан жасалған ормандағы гамактарды үнемі пайдаланды. Гамактар ормандағы жолдардан алыс ілінгендіктен, аурулар мен сырқаттардың таралуын азайтты, ал NVA командирлері бұл жерде ұйықтағаннан туындайтын шрапнель жарақаттарынан гөрі үлкен қауіп деп есептеді. Вьетнам соғысынан кейін Вьетнамдағы азаматтар арасында гамактар кеңінен таралды, өйткені азаматтар американдық әскерилерден гамак жасау және оларда ұйықтауды үйренді. Көптеген қолданылған парашюттер гамактарға қайта өңделді, сонымен қатар жергілікті стильдер де пайда болды.
Қолданылуы
Қазіргі уақытта әртүрлі гамактар бар. Олардың кейбіреулері әсіресе саяхат үшін жасалған, оларға шыбыққа қарсы тор және түнде сақтауға арналған қалталар кіреді. Жұқа және жеңіл материалдан жасалған гамактар күндізгі сапарларға өте қолайлы. Тағы бір түрлері – гамақты тіреп тұратын металл немесе ағаштан жасалған өздігінен тұратын құрылымдар. Гамактардың ұзындығы көбінесе ересек адамның орташа бойына сай келеді, сондықтан көптеген гамак тіректері әмбебап болып келеді, әдетте жер бойымен созылатын таратқыш, тұрақтандыру үшін екі шетінде аяқтар және гамақты ілуге арналған екі нүктелі диагональды қолдары бар. Гамактар Бразилияның солтүстік-шығыс аймағында өте танымал, бірақ олар тек ұйықтау үшін ғана қолданылмайды: Сертаоның ең кедей аудандарында, егер елді мекенде зират болмаса, гамактар марқұмдарды зиратқа жеткізу үшін пайдаланылады; сондай-ақ, олар көбінесе табуттардың арзан баламасы ретінде қолданылады. Осы әдет Кандидо Портинаридің 1944 жылғы "Enterro na Rede" ("Гамакпен жерлеу") картинасына шабыттандырды. Дәстүр бойынша, теңізде қайтыс болған теңізшілер гамактарында теңізге жерленген. Медициналық зерттеулер көрсеткендей, гамакның жұмсақ қозғалысы адамдарға дәстүрлі, қозғалмайтын матрасқа қарағанда тез ұйықтауға және терең ұйықтауға көмектеседі.
Стильдер
Қазіргі танымал гамак стиліне таратушы бар, майя, бразилиялық, теңіз, Никарагуа, Венесуэла (жунгли) және саяхат гамактары жатады. Әр стиль өзіндік ерекшелігі бар және оның өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Көптеген гамактар әр түрлі түстерде, үлгілерде және бір адамнан екі немесе үш адамға дейін (250 – 350 фунт / 110 – 160 кг) әртүрлі мөлшерде болады (400 фунт – 600 фунт / 180 – 270 кг). Аспаптан босатылған гамактардың жалпы өлшемдері ені 3'/0,9 м-ден 14'/4,2 м-ге дейін және ұзындығы 6'/1,8 м-ден 11'/3,3 м-ге дейін. Таратушы бар гамақты гамақтың басы мен аяғындағы ағаш немесе металл шыбықтармен оңай таниды, оның енін кеңейтеді және кездейсоқ пайдалану үшін, мысалы, аулада оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді. Өкінішке қарай, таратушы арқалықтар да гамақты тұрақсыз етеді, өйткені ұйықтағанда гамақтың метаорталығы өте жоғары. Бұл стиль әдетте басқа стильдерге қарағанда ұйқыға аз тұрақты және ыңғайсыз деп саналады. Бұл стильдің кіші жиынтығы - тек бір шетінде таратушы барды қолданатын және әлдеқайда тұрақты болатын бір таратушы бар гамағы. Бір тарағыш бар гамақтың бір нұсқасы үш бекіту нүктесіне ие, бірі тарағыш бардың әр бұрышында, бірі тарағыш бар емес шетінде және ол шамамен аударылмайды. Бүгінде қолжетімді болған әртүрлі гамактардың түрлері бір-біріне ұқсас болса да, олардың материалдары, мақсаты мен құрылысы бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Майя мен Никарагуа гамактары мақта немесе нейлон жіптен тоқылған. Майя гамактары Никарагуа гамактарына қарағанда ерігірек тоқылған, ал гамақтың "орындық" тірегілілігі жіптер саны мен тоқу сапасына байланысты. Бразилиялық гамактар мақта матадан жасалады және әдетте бау түрлеріне қарағанда берік болады. Кейбіреулер майя және Никарагуа гамактарының ыңғайлы болуы мүмкін деп санайды, ал Бразилия гамағының ыңғайлылығы оның құрылысына байланысты емес, сондықтан өндірушіден өндірушіге дейін өзгеруі мүмкін. Теңізде қолданылатын гамактар әдетте матадан немесе мықты мақтадан жасалады. Олар берік болуы және кемеде пайдаланудың қиындықтарына төтеп беруі тиіс. Олар әдетте қарапайым, әшекейленбеген, бірақ мықты. Венесуэла немесе джунглидегі бүгінде жасалған гамактер әдетте тыныс алатын нейлоннан немесе полиэстерден жасалады және дакрондан немесе ұқсас созылмайтын аспалы желілерді қолданады. Олар "тізімді" гамактар; ежелгі кездегі кенептік теңіз гамактары сияқты, онда отырған адам гамақтың бойымен емес, оның енімен ұйықтайды. Олардың тыныс алатын жалған түбі, тамшылағыш жіптері, құмжапырақ торлары және ерікті жаңбырлық қаптамасы бар, олар тек судың кіруіне ғана емес, сонымен қатар жәндіктердің тістеуіне немесе шағуына қарсы ең қауіпсіз гамактердің бірі болып табылады. Яхтада нейлон гамақта демалып жүрмін. Бұл дененің диагональды орналасуымен қолданылуын көрсетеді. Саяхат немесе кемпингтік гамактар қоршаған ортаға әсері аз және шатырларға қарағанда жеңілдігі мен көлемінің аздығы үшін із қалдырмайтын және өте жеңіл кемпингшілер, жаяу жүргіншілер мен желкенді сүйерлер арасында танымал. Олар әдетте берік нейлон парашют матасынан жасалады, олар беріктіктікті арттыру үшін ripstop әдістерін қолдана алады. Кейбір гамактарында кенеге қарсы тор және сақтау қалталары бар. Кейбір типтер орнатуды жеңілдету үшін жоталы сызықты ұсынады, сондай-ақ гамақтың төменгі жағы арқылы кіру үшін ойықты да қамтуы мүмкін. Ағаштарды айнала арнайы арқанды белбеулер ("ағаш сырғалары" деп аталады) қолданылады, олар гамақты бекіту нүктелерін құру үшін қолданылады.
Құру және пайдалану
Шығармалы тіреуіштер болмаған жағдайда, олардың ілу әдісі жайлылық үшін маңызды. Әдетте, жоғарырақ бекіту нүктесі және нүктелер арасындағы жеткілікті ұзындық қажет, бірақ бұл екі өлшемнің біреуі жетіспесе, екіншісін реттеуге болады. Тірекке / қабырғаға / ағашқа бекітетін сызықтардың ең қолайлы бұрышы шамамен 30 градусқа тең. Гамактарды арқандар мен құрлар сияқты әртүрлі ілгіш жүйелер арқылы бекіту нүктелеріне бекітуге болады. Гамакта боймен немесе енімен жатуға болады, бірақ көптеген гамактарды диагональды түрде пайдалану ыңғайлы, себебі ол көбірек орын мен қолдау береді. Арқасы мен буындары ауыратын адамдар осылай жатқанда, ауырулары азаятынын жиі айтады.