Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Acacia sensu lato ағашынан алынған табиғи сағыз, шайналатын араб шайыры деп белгілі.
Natural gum obtained from Acacia sensu lato tree
the chewable resin known as Arabic gum
Араб сағызы (акация сағызы, судан сағызы, Сенегал сағызы және басқа да атаулармен) – екі түрлі Акация ағашының, Senegalia senegal және Vachellia seyal-дың қатайған шырынынан бастапқыда алынған табиғи сағыз. Дегенмен, "араб сағызы" термині нақты бір ботаникалық көзді білдірмейді. Араб сағызы – гликопротеиндер мен полисахаридтердің күрделі қоспасы, басым түрінде арабиноза мен галактозаның полимерлері. Ол суда жақсы ериді, тамақ ретінде қолданылуға жарамды және негізінен тағам өнеркәсібі мен сусын өнеркәсібінде тұрақтандырғыш ретінде қолданылады, E нөмірі E414 (АҚШ-та I414). Араб сағызы дәстүрлі литографияның маңызды құрамы болып табылады және баспа, бояу, желім, косметика және түрлі өнеркәсіптік салаларда қолданылады, оның ішінде бояулардың тұтқырлығын реттеу және тоқыма өнеркәсібінде. Бірақ көптеген жағдайларда оның орнына арзан материалдар қолданылады.
Gum arabic (gum acacia, gum sudani, Senegal gum and by other names) is a natural gum originally consisting of the hardened sap of two species of the Acacia tree, Senegalia senegal and Vachellia seyal. However, the term "gum arabic" does not actually indicate a particular botanical source. Gum arabic is a complex mixture of glycoproteins and polysaccharides, predominantly polymers of arabinose and galactose. It is soluble in water, edible, and used primarily in the food industry and soft drink industry as a stabilizer, with E number E414 (I414 in the US). Gum arabic is a key ingredient in traditional lithography and is used in printing, paints, glues, cosmetics, and various industrial applications, including viscosity control in inks and in textile industries, though less expensive materials compete with it for many of these roles.
Қолданылуы
Араб қышқылының полисахаридтер мен гликопротеиндер қоспасы оған адамдар жей алатын желім және байланыстырғыш қасиет береді. Улылығы мәселе болмайтын жағдайларда, басқа заттар оны алмастырды, себебі араб қышқылындағы әртүрлі химиялық элементтердің мөлшері кең ауқымды және оны болжау қиын жасайды. Дегенмен, ол газдалған сусын сироптарының және "қатты" жемісті конфеталардың, мысалы, ирис, зефир және M&M шоколадтық конфеталарының маңызды құрамы болып табылады. Суретшілер үшін ол акварель бояуындағы дәстүрлі байланыстырғыш, ал фотографияда – желім басу үшін қолданылады, сондай-ақ пиротехникалық композицияларда байланыстырғыш ретінде пайдаланылады. Фармацевтикалық препараттар мен косметика да оны байланыстырғыш, эмульгатор, суспензиялағыш немесе тұтқырлықты арттырушы зат ретінде қолданады. Шарап жасаушылар араб қышқылын шарапты тазарту үшін пайдаланады. Ол аяқ киім полиролінің маңызды құрамы болып табылады және үйде жасалған құрбандық иіссуларын жасауға қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, ол жалап қоятын желім ретінде, мысалы, пошта маркаларында, конверттерде және темекі қағаздарында қолданылады. Литографиялық басу машиналары оны пластинаның суды қабылдайтын бөліктерін сақтау үшін қолданады. Бұл өңдеу алюминий басу пластиналарының өңделуі мен басу машинасына орнатылуы арасындағы тотығу процесін тоқтатуға да көмектеседі.
Gum arabic's mixture of polysaccharides and glycoproteins gives it the properties of a glue and binder that is edible by humans. Other substances have replaced it where toxicity is not an issue, as the proportions of the various chemicals in gum arabic vary widely and make it unpredictable. It remains an important ingredient in soft drink syrup and "hard" gummy candies such as gumdrops, marshmallows, and M&M's chocolate candies. For artists, it is the traditional binder in watercolor paint and in photography for gum printing, and it is used as a binder in pyrotechnic compositions. Pharmaceutical drugs and cosmetics also use the gum as a binder, emulsifier, and suspending agent or viscosity increasing agent. Wine makers have used gum arabic as a wine fining agent. It is an important ingredient in shoe polish, and can be used in making homemade incense cones. It is also used as a lickable adhesive, for example on postage stamps, envelopes, and cigarette papers. Lithographic printers employ it to keep the non image areas of the plate receptive to water. This treatment also helps to stop oxidation of aluminium printing plates in the interval between processing of the plate and its use on a printing press.
Тағам
Араб қышқылы тамақ өнеркәсібінде тұрақтандырғыш, эмульгатор және қоюлатушы ретінде глазурьде, начинкаларда, жұмсақ қантта, шайнамалы сағызда және басқа да кондитерлік өнімдерде, сондай-ақ сусындардағы тәттілендіргіштер мен хош иістендіргіштерді байланыстыру үшін қолданылады. Қант пен араб қышқылының судағы ерітіндісі – гом сиропы, кейде коктейльдерде қанттың кристалдануын болдырмау және тегіс текстура беру үшін пайдаланылады. Араб қышқылы – адамдарға қолдану үшін қауіпсіз деп танылған күрделі полисахарид және ерітілетін диеталық талшық. Күніне 30 г немесе одан көп мөлшерде қабылдағанда кейбір адамдарда зиянсыз ішек газдары пайда болуы мүмкін. 2008 жылы FDA араб қышқылының калориялық құндылығын 1,7 ккал/г дейін төмендету туралы өтінішке жауап ретінде қарсылық білдірмейтін хат жіберді.
Gum arabic is used in the food industry as a stabiliser, emulsifying agent, and thickening agent in icing, fillings, soft candy, chewing gum, and other confectionery, and to bind the sweeteners and flavourings in soft drinks. A solution of sugar and gum arabic in water, gomme syrup, is sometimes used in cocktails to prevent the sugar from crystallising and provide a smooth texture. Gum arabic is a complex polysaccharide and soluble dietary fibre that is generally recognized as safe for human consumption. An indication of harmless flatulence occurs in some people taking large doses of 30 g (1 oz) or more per day. In 2008, the FDA sent a letter of no objection in response to an application to reduce the rated caloric value of gum arabic to 1.7 kcal/g.
Сурет салу және өнер
Араб қышқылы суға оңай ериді, сондықтан акварель бояуларын жасауда байланыстырғыш ретінде қолданылады. Түрлі түсті пигменттер акация қышқылының ішіне әртүрлі мөлшерде шашыратылып, акварель бояуына айналады. Су акварель бояуын сұйыту үшін тасымалдаушы немесе сұйытқыш ретінде қызмет етеді және бояуды қағаз сияқты бетке жеткізуге көмектеседі. Барлық ылғал буланған кезде, акация қышқылы әдетте пигментті қағаз бетіне жабыстырмайды, бірақ терең қабаттарға толығымен сіңіріледі. Егер су аз қолданылса, акация қышқылы бояу қабатында нағыз байланыстырғыш ретінде әрекет етеді, бояудың жарықтығын арттырады және түстердің солғындауына кедергі келтіреді. Араб қышқылы бояуды жағуды дәл басқаруға мүмкіндік береді, себебі пигмент бөлшектерінің таралуын жеңілдетеді. Сонымен қатар, акация қышқылы судың булануын баяулатып, жұмыс істеу уақытын сәл ұзартады. Акварель пигменттері мен суға аздап араб қышқылын қосу қағаздан пигментті оңай алып тастауға мүмкіндік береді, демек акварельмен сурет салғанда түсті өшіру үшін пайдалы құрал болуы мүмкін. Қыздырғанда, қышқыл төмен температурада күйіп, глазурьде қалдық қалдырмайды. Соңғы кезде, әсіресе коммерциялық өндірісте, араб қышқылы көбінесе карбоксиметилцеллюлоза сияқты тазартылған және тұрақты баламалармен алмастырылады.
Gum arabic is used as a binder for watercolor painting because it dissolves easily in water. Pigment of any color is suspended within the acacia gum in varying amounts, resulting in watercolor paint. Water acts as a vehicle or a diluent to thin the watercolor paint and helps to transfer the paint to a surface such as paper. When all moisture evaporates, the acacia gum typically does not bind the pigment to the paper surface, but is totally absorbed by deeper layers. If little water is used, after evaporation, the acacia gum functions as a true binder in a paint film, increasing luminosity and helping prevent the colors from lightening. Gum arabic allows more subtle control over washes, because it facilitates the dispersion of the pigment particles. In addition, acacia gum slows evaporation of water, giving slightly longer working time. The addition of a little gum arabic to watercolor pigment and water allows for easier lifting of pigment from paper, thus can be a useful tool when lifting out color when painting in watercolor. On firing, the gum burns out at a low temperature, leaving no residues in the glaze. More recently, particularly in commercial manufacturing, gum arabic is often replaced by more refined and consistent alternatives, such as carboxymethyl cellulose.
Фотография
Тарихи фотосурет процесі – резина бихроматы фотосуреті, онда арабик резеңкесі аммоний немесе калий дихроматымен және пигментпен араластырылып, ультракүлгін сәулелерге ұшырағанда суда салыстырмалы түрде ерімейтін түсті фотоэмульсия жасалады. Аяқталған басылымда акция резеңкесі пигменттерді қағазға берік байланыстырады.
The historical photography process of gum bichromate photography uses gum arabic mixed with ammonium or potassium dichromate and pigment to create a coloured photographic emulsion that becomes relatively insoluble in water upon exposure to ultraviolet light. In the final print, the acacia gum permanently binds the pigments onto the paper.
Баспа жасау
Араб саңылауы литографиялық процестерде, дәстүрлі тастардан да, алюминий тақталарынан да суретті қорғау және кесу үшін қолданылады. Литографияда саңылаудың өзі бес номерлі пастельмен жасалған сияқты, өте жеңіл тонды кесу үшін пайдаланылуы мүмкін. Акация саңылауына фосфор, азот немесе танин қышқылының әртүрлі концентрациялары қосылып, қараңғы тонды қою қараға дейін кесуге болады. Кесу процесі матрица ішінде суды тартып, майлы бояудың осы жерлерге жабыспауын қамтамасыз ететін саңылаудың адсорбциялық қабатын жасайды. Сондай-ақ, саңылау лазерлік принтер немесе фотокөшіргіш арқылы жасалған суреттен қағазға басып шығаруға, яғни қағаз литографиясына да қажет.
Gum arabic is also used to protect and etch an image in lithographic processes, both from traditional stones and aluminum plates. In lithography, gum by itself may be used to etch very light tones, such as those made with a number five crayon. Phosphoric, nitric, or tannic acid is added in varying concentrations to the acacia gum to etch the darker tones up to dark blacks. The etching process creates a gum adsorb layer within the matrix that attracts water, ensuring that the oil based ink does not stick to those areas. Gum is also essential to what is sometimes called paper lithography, printing from an image created by a laser printer or photocopier.
Пиротехника
Араб қышқылы фейерверк құрамында суға ерігіш байланыстырғыш ретінде де қолданылады.
Gum arabic is also used as a water soluble binder in fireworks composition.
Құрамы
Арабиногалактан – арабиноза және галактоза моносахаридтерінен тұратын биополимер. Ол көптеген өсімдік шайырларының, соның ішінде арабика шайырының маңызды құрауышы болып табылады. 8,5' циклді емес диферуль қышқылы арабиногалактанның ақуыздық фракциясының көмірсутектік бөліктеріне ковалентті байланысқан деп анықталды.
Arabinogalactan is a biopolymer consisting of arabinose and galactose monosaccharides. It is a major component of many plant gums, including gum arabic. 8 5' Noncyclic diferulic acid has been identified as covalently linked to carbohydrate moieties of the arabinogalactan protein fraction.
Өндіріс
Араб қышқылы ежелден Арабия мен Батыс Азияда жиналған болса, Сахара астындағы акация қышқылының бағалы экспорттық тауар ретінде ұзақ тарихы бар. Экспортталатын қышқыл Сахель аймағындағы акация ағаштарының бір кезде Атлант мұхитынан Қызыл теңізге дейін созылған, Сахара шөлінің оңтүстік жағалауын жапқан белдеуінен алынды. Бүгінде қышқыл өндіретін акация түрлерінің негізгі орталықтары Мавритания, Сенегал, Мали, Буркина-Фасо, Нигер, Нигерия, Чад, Камерун, Судан, Эритрея, Сомали, Эфиопия, Кения және Танзанияда орналасқан. Акациядан қышқыл алу үшін қабығынан бөліктер сыпырылып алынады, содан кейін қышқыл шығады. Дәстүрлі түрде, көшпелі малшылар өздерінің маусымдық қоныс аудару циклында жинаған акация қышқылы Мавритания, Нигер, Чад және Судан сияқты бірнеше Африка елдерінің маңызды экспорты болып табылады. 2019 жылы әлемдік араб қышқылы экспорты 160 000 тоннаға бағаланды, бұл 1987-1989 және 2003-2005 жылдардағы шөл жәндіктерінің ағаштарды қырып салуынан туындаған дағдарыстардан кейін жаңарып келді.
While gum arabic has been harvested in Arabia and West Asia since antiquity, sub Saharan acacia gum has a long history as a prized export. The gum exported came from the band of acacia trees that once covered much of the Sahel region, the southern littoral of the Sahara Desert that runs from the Atlantic Ocean to the Red Sea. Today, the main populations of gum producing Acacia species are found in Mauritania, Senegal, Mali, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Chad, Cameroon, Sudan, Eritrea, Somalia, Ethiopia, Kenya, and Tanzania. Acacia is tapped for gum by stripping bits off the bark, from which gum then exudes. Traditionally harvested by seminomadic desert pastoralists in the course of their transhumance cycle, acacia gum remains a main export of several African nations, including Mauritania, Niger, Chad, and Sudan. Total world gum arabic exports were estimated in 2019 at 160,000 tonnes, having recovered from 1987 to 1989 and 2003–2005 crises caused by the destruction of trees by the desert locust.
Батыс Африка
1445 жылы Генрих Теңізші ханзада Аргуин аралында (қазіргі Мавританияның жағалауында) сауда бекетін құрды, ол Португалияға акация шайыры мен құлдарды әкелді. 1580 жылы португал және испан тәждерінің бірігуімен испандықтар жағалаудағы басым ықпалға ие болды. Бірақ 1638 жылы олардың орнын голландтар басып алды, олар акация шайырын пайдалануды алғаш бастады. Бұл акация шайыры Трarza және Бракна аймақтарындағы акация ағаштарынан өндірілді және бұрын Арабиядан алынған шайырдан сапалырақ деп есептелді. 1678 жылы француздар голландтарды ығыстырып, Сенегал өзенінің сағасында Сент-Луис қаласында тұрақты қоныс орнатып алды. Гам-араб тоқыма өнеркәсібінде және Франция, Ұлыбритания және басқа да еуропалық елдердің өнеркәсіпке дейінгі экономикасында маңызды рөл атқарды. 18-шы ғасыр бойы олардың бұл тауар үшін бәсекелестігі соншалықты күшті болды, кейбіреулер оны «шайыр соғысы» деп атады. Африка араб шайырын үлкен көлемде экспорттауды жалғастырды – француз Батыс Африкасының (қазіргі Сенегал, Мавритания, Мали, Буркина-Фасо және Нигер) Сахель аймақтарынан, француз Экваторлық Африкасынан (қазіргі Чад) және британдық басқарудағы Суданнан, осы елдер 1959-1961 жылдары тәуелсіздік алғанға дейін.
In 1445, Prince Henry the Navigator set up a trading post on Arguin Island (off the coast of modern Mauritania), which acquired acacia gum and slaves for Portugal. With the merger of the Portuguese and Spanish crowns in 1580, the Spaniards became the dominant influence along the coast. In 1638, however, they were replaced by the Dutch, who were the first to begin exploiting the acacia gum trade. Produced by the acacia trees of Trarza and Brakna, this acacia gum was considered superior to that previously obtained in Arabia. By 1678, the French had driven out the Dutch and established a permanent settlement at Saint Louis at the mouth of the Senegal River. Gum Arabic came to play an essential role in textile printing and therefore in pre industrial economies of France, Great Britain and other European countries. Throughout the 18th century, their competition over the commodity was so fierce, that some have referred to it as the gum wars. Africa continued to export gum arabic in large quantities—from the Sahel areas of French West Africa (modern Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, and Niger) and French Equatorial Africa (modern Chad) as well as British administered Sudan, until these nations gained their independence in 1959–61.
Судан
1950 жылдан бері арабиканың әлемдік көлеміндегі жабдықталуында Судан үстемдік құрып келеді. 2020 жылдардың басында әлемдік өнімнің шамамен 70%-ы Суданнан алынды, ал шамамен 5 миллион судандық (ел халқының 10 пайызынан астам) арабикаға тікелей немесе жанама түрде байланысты өмір сүріп жатыр. 2019 жылғы нарық реформаларынан кейін ресми деректер Суданның 2022 жылы арабика экспорты шамамен 60 000 тоннаны құрағанын көрсетті, бірақ нақты сандарды анықтау қиын, себебі өндірістің бір бөлігі қол жеткізу қиын аймақтарда орналасқан. Реформалардан бұрын арабика өндірісіне Судан үкіметі басымдық берді және кейбір кезеңдерде оның әлемдік нарықтағы маңыздылығын басқа елдерге қарсы пайдалануға әрекет жасады. 2023 жылғы Судан қақтығысынан кейін арабика экспорты тоқтатылды, бұл Суданда өнімді экспорттау мүмкіндігінің төмендеуіне байланысты бағаның күрт құлдырауына әкелді, ал оған тәуелді халықаралық компаниялар арабика жабдықтау тізбегін әртараптандыруға және оны алмастыруға болатын баламалы ингредиенттерді табуға тырысуда.
Since the 1950s, the global supply of gum arabic has been dominated by Sudan. In the early 2020s, about 70% of the global supply has been sourced from Sudan, with approximately 5 million Sudanese people (more than 10 percent of a country's population) being directly or indirectly dependent on gum arabic for their livelihoods. After market reforms in 2019, official figures showed that Sudan's exports of gum arabic were at about 60,000 tonnes in 2022, but exact numbers are difficult to ascertain because some production is in regions that are hard to access. Before the reforms, the production of gum arabic was heavily dominated by the Sudanese government and in some periods there were attempts of using its importance to the global market as a leverage against other countries. Since the 2023 Sudan conflict, the export of gum arabic has been interrupted, causing a crash in its price in Sudan because of a reduced ability to export the product, whereas international companies that rely on it are attempting to diversify the supply chain of gum arabic and find alternative ingredients that can be used as a replacement.
Фармакология
Араб қышқылы кейбір дәрілердің, оның ішінде амоксициллиннің, ішекте сіңу деңгейін төмендетеді.
Gum arabic slows the rate of absorption of some drugs, including amoxicillin, from the gut.
Символды мәні
Ағылшын драматургі Уильям Шекспирдің, голландиялық ақын Якоб Кэтс және 13-17 ғасырлардағы басқа еуропалық ақындардың туындыларында араб талшыны "көркем Шығыс" деп бейнелеген. Сахель аймағында ол – жастың тазалығының символы.
In the works of English playwright William Shakespeare, Dutch poet Jacob Cats and other European poets of the 13th to 17th centuries, gum arabic represented the "noble Orient". In the Sahel, it is a symbol of the purity of youth.