Кіріспе
Ветерштайн тауларының ең биік шыңы (Шығыс Альп) Зугспице (/z//ʊ//ɡ//ʃ//p//ɪ//t//s//ə/ ZUUGshpitsə, ), теңіз деңгейінен жоғары, Ветерштайн тауларының ең биік шыңы және Германиядағы ең биік тау. Ол Бавариядағы Гармиш-Партенкирхен қаласының оңтүстігінде орналасқан, ал Австрия мен Германия шекарасы оның батыс шыңында жатыр. Таудың оңтүстігінде көптеген үңгірлері бар биік карстық плато – Цугспицплатт орналасқан. Цугспицтің екі беткейінде Германиядағы ең ірі екі мұздық жатыр: Солтүстік Шнефернер 30,7 гектар және Хеллентальфернер 24,7 гектар. Оңтүстік Шнефернердің қысқаруы салдарынан 2022 жылы мұздық статусын жоғалтты. Цугспицеге алғаш рет 1820 жылдың 27 тамызында Йозеф Наус, оның зерттеуші көмекшісі Майер және тау гиді Иоганн Георг Таушль көтерілді. Бүгінде шыңға жетудің үш негізгі бағыты бар: бірі – солтүстік-шығысқа қарай Хелленталь аңғарынан; екіншісі – оңтүстік-шығысқа қарай Рейнталь аңғарынан; үшіншісі – батыстан Австриялық Цирк (Österreichische Schneekar) арқылы. Шығыс Альп тауларындағы ең танымал жоталардың бірі – Юбилей жотасы (Jubiläumsgrat), ол Зугспице, Хохблассен және Альпспицце тауларын байланыстырады. Альпинистер үшін жақын маңда тұруға қолайлы жағдайлар жасалған. Зугспицтің батыс шыңында Мюнхнер Хаус, ал батыс беткейлерінде Винер Нойштадтер үйі орналасқан. Зугспицтің басына дейін үш канат жолы жүреді. Біріншісі, Тирольдік Зугспице канат жолы, 1926 жылы неміс компаниясы Adolf Bleichert & Co. құрылысын аяқтады және бастапқыда 2,805 метр биіктіктегі Каммастанцияда тоқтады, ал 1991 жылы қозғалыс соңғы станциясы 2,951 метрге көтерілді. Бавариялық Зугспице темір жолы таудың солтүстік беткейімен өтеді және Цугспицплатта аяқталады, онда екінші канат жолы Schneefernerhaus-қа дейін қысқа жолмен жетеді, бұл бұрынғы қонақ үй, бірақ 1999 жылдан бері экологиялық зерттеу станциясы болып табылады; 1900 жылы мұнда метеостанция ашылды. Темір жол және үшінші канат жолы – Эбзее канат жолы, жыл сайын шамамен 500 мың адамды шыңға жеткізеді. Қыс мезгілінде Zugspitzplatt тау шаңғысы аймағында тоғыз шаңғы көтергіші жұмыс істейді.
The Zugspitze ('/z//ʊ//ɡ//ʃ//p//ɪ//t//s//ə/ ZUUGshpitsə, ; ), at above sea level, is the highest peak of the Wetterstein Mountains and the highest mountain in Germany. It lies south of the town of Garmisch Partenkirchen in Bavaria, and the Austria–Germany border is on its western summit. South of the mountain is the Zugspitzplatt, a high karst plateau with numerous caves. On the flanks of the Zugspitze are two glaciers, the largest in Germany: the Northern Schneeferner with an area of 30.7 hectares and Höllentalferner with an area of 24.7 hectares. Shrinking of the Southern Schneeferner led to the loss of glacier status in 2022. The Zugspitze was first climbed on 27 August 1820 by Josef Naus; his survey assistant, Maier, and mountain guide, Johann Georg Tauschl. Today there are three normal routes to the summit: one from the Höllental valley to the northeast; another out of the Reintal valley to the southeast; and the third from the west over the Austrian Cirque (Österreichische Schneekar). One of the best known ridge routes in the Eastern Alps runs along the knife edged Jubilee Ridge (Jubiläumsgrat) to the summit, linking the Zugspitze, the Hochblassen and the Alpspitze. For mountaineers there is plenty of nearby accommodation. On the western summit of the Zugspitze itself is the Münchner Haus and on the western slopes is the Wiener Neustädter Hut. Three cable cars run to the top of the Zugspitze. The first, the Tyrolean Zugspitze Cable Car, was built in 1926 by the German company Adolf Bleichert & Co and terminated on an arête below the summit at 2,805 m. a. s. l, the so called Kammstation, before the terminus was moved to the actual summit at 2,951 m. a. s. l. in 1991. A rack railway, the Bavarian Zugspitze Railway, runs inside the northern flank of the mountain and ends on the Zugspitzplatt, from where a second cable car runs a short way down to the Schneefernerhaus, formerly a hotel, but since 1999 an environmental research station; a weather station opened there in 1900. The rack railway and the Eibsee Cable Car, the third cableway, transport an average of 500,000 people to the summit each year. In winter, nine ski lifts cover the ski area on the Zugspitzplatt.
География
Цугспицке Солтүстік Тас Альп тауындағы Веттерштейн жотасына жатады. Австрия мен Германияның шекарасы тікелей таудың үстінен өтеді. Бұрын шыңында шекаралық бақылау пункты болған, бірақ Германия мен Австрия енді Шенген аймағына кіргендіктен, шекара өткізу пункті бұрынғыдай штаттық режимде жұмыс істемейді. Цугспицкенің нақты биіктігі көп уақыт бойы даулы болды. Көрсетілген мәліметтер аралығында болды, бірақ Бавария мемлекеттік геодезиялық қызметі жүргізген зерттеулер нәтижесінде қазір шыңы теңіз деңгейінен жоғары екендігі қабылданды. Жаңа кафедегі демалыс бөлмесі осы себепті "2962" деп аталды.
Орналасқан жері
(шығыс шыңы) Цугспицце – Цугспиц массивінің ең биік тауы. Бұл биіктік Амстердам нүктесіне сәйкес келеді және Бавария мемлекеттік геолог және геоақпараттық кеңсесімен анықталған. Осы биіктік Австрияда қолданылатын Триест нүктесі бойынша да тіркелген, ол 27 см төмен. Алғашқыда Цугспицте үш шың болған: шығыс, орталық және батыс шыңдары (Ost, Mittel және Westgipfel). Тек шығыс шыңы бастапқы түрінде сақталған, және ол толығымен Германия аумағында орналасқан жалғыз шың. Орталық шың 1930 жылы кабельдік жолдың бірінің станциясы орнына айналды. 1938 жылы батыс шыңы Вермахт үшін жоспарланған ұшуды басқару пунктін салу үшін жарылды. Бірақ ол ешқашан салынбады. Алғашқыда батыс шыңының биіктігі мынадай деп көрсетілген: Тау Гармиш-Партенкирхеннен оңтүстік-батысқа қарай он бір шақырым, ал Эрвальдтан шығысқа қарай алты шақырым жерде орналасқан. Германия мен Австрия арасындағы шекара батыс шыңы арқылы өтеді, сондықтан Цугспиц массиві Германияның Бавария және Австрияның Тироль штаттарына жатады. Оған жауапты муниципалитеттер – Грайнау және Эрвальд. Батысында Цугспиц массиві Лойзах өзенінің аңғарына түседі, ол массивті айналып солтүстік-шығысқа қарай иіліп ағады, ал шығысында Хаммерсбах және Партнах ағындары басталады. Оңтүстікке қарай Гайсталь аңғары мен оның өзені Лейташер-Ахе Веттерштейн тауларын Миеминг жотасынан бөліп тұрады. Солтүстікте Цугспицтің етегінде Эйбзе көлі орналасқан. Аймақтағы ең биік тау – Ачеркогель (Штубай Альпы), ол Цугспицке 24,6 шақырымдық топографиялық оқшаулану мәнін береді. Биіктіктің анықтамалық нүктесі – Парсейерспицце. Цугспицтен оған көтерілу үшін Ферн өтегіне түсу қажет, сондықтан биіктік .
The mountain rises eleven kilometres southwest of Garmisch Partenkirchen and just under six kilometres east of Ehrwald. The border between Germany and Austria runs over the west summit; thus the Zugspitze massif belongs to the German state of Bavaria and the Austrian state of Tyrol. The municipalities responsible for it are Grainau and Ehrwald. To the west the Zugspitze massif drops into the valley of the River Loisach, which flows around the massif towards the northeast in a curve whilst, in the east, the streams of Hammersbach and Partnach have their source. To the south the Gaistal valley and its river, the Leutascher Ache, separate the Wetterstein Mountains from the Mieming Chain. To the north at the foot of the Zugspitze is the lake of Eibsee. The next highest mountain in the area is the Acherkogel in the Stubai Alps, which gives the Zugspitze a topographic isolation value of 24.6 kilometres. The reference point for the prominence is the Parseierspitze In order to climb it from the Zugspitze, a descent to the Fern Pass is required, so that the prominence is .
Цугспиц тау массиві
Цугспицте тағы бірнеше шың бар. Оңтүстікке қарай Цугшпицплаттты ілгектік пішінде Цугшпиццек пен Шнифернеркопф, Веттершпицен, Веттервандек, Платтшпиццен және Гаттерлкопфен қоршап тұрады. Массив Гаттерлде аяқталады, ол Цугспицте мен Хохваннер арасындағы жел өткелі. Цугспицтеден шығысқа қарай созылатын атақты Юбилейлік қырқа немесе Юбилейлік жотасы Хелленталспиценнен Алпспице және Хохблассенге дейін барады. Риффельвандкамманың қысқа қырқасы солтүстік-шығысқа қарай Риффельвандспицен мен Риффелькопфе шыңдары арқылы Риффель жел өткеліне (Риффельшарте) дейін жалғасады. Осы жерден Ваксенштейнкамм жотасы Рифелспиценнен Ваксенштейнге дейін созылады.
Zugspitzplatt (Жұмбақты бұрышты)
Платт немесе Цугшпицплатт – Цугшпиц шыңының оңтүстігінде және оңтүстік-шығысында орналасқан плато. Оның биіктігі Рейнтал аңғарының бастауын құрайды және ауа райының әсерінен, карст процестерінен және мұздықтардан қалыптасқан. Мұз дәуірлерінің нәтижесінде аймақта тас тілдері, долиналар және әктас жартастар кездеседі. Сонымен қатар, түрлі мұздық кезеңдерден мұздық шөгінділері қалған. Платт соңғы рет 19 ғасырдың басында мұздықпен толығымен жабылған. Бүгінде оның 52 пайызы құмсақтан, 32 пайызы тау жыныстарынан және 16 пайызы өсімдік жамылғысы бар топырақтан тұрады, әсіресе орта және төменгі бөліктерде.
Климат
Климат - тундра (Köppen: ET), Германиядағы жалғыз мұздықты сақтайды, ол жылдар бойы азайып келеді. Климаттық тұрғыдан алғанда, Цугспицке қоңырау шалу аймағында орналасқан және оның басым желдері батыс желдері болып табылады. Альп тауларындағы бұл батыс желдерінің алғашқы үлкенірек орфографиялық кедергісі ретінде Цугспицке ауа райына өте сезімтал. Бұл Альп тауларының солтүстік бөгеті (Nordstau der Alpen) болып табылады, оған ылғалды ауа массалары жиналады және мол жауын-шашын жауады. Сонымен қатар, Цугспицке оңтүстікке қарайғы Альпі таулары үшін қорғаныш бөгеті ретінде қызмет етеді. Керісінше, фён ауа райы массивке қарсы бағытта соғып, аймаққа жылына шамамен 60 күн әсер етеді. Бұл жылы, құрғақ ауа массалары оңтүстіктен солтүстікке қарай ағып, қыста ерекше жоғары температураға алып келуі мүмкін. Дегенмен, Цугспицкеде жылына орташа есеппен 310 күн мұз басып жатады. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның "нормалды кезең" деп белгілеген 1961 жылдан 1990 жылға дейінгі онжылдықтар аралығында Цугспицтегі орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 2003,1 мм құрады; ең жауынды ай – сәуір (199 мм), ал ең құрғақ ай – қазан (108,8 мм). 2009 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда 2070,8 мм жауын-шашын жауды, ең ылғалды ай – наурыз (326,2 мм), ал ең құрғақ ай – қаңтар (56,4 мм) болды. Нормалды кезеңде орташа температура -4,8 °C болды, шілде мен тамыз айлары ең жылы (2,2 °C), ал ақпан айы ең суық (-11,4 °C) болды. Цугспицкеде тіркелген ең төменгі температура 1940 жылдың 14 ақпанында -35,6 °C болды. Ең жоғары температура 1957 жылдың 5 шілдесінде термометр 17,9 °C көрсеткен кезде тіркелді. 1985 жылдың 12 маусымындағы дауылдың жылдамдығы 335 км/сағ құрады, бұл Цугспицкеде өлшенген ең жоғары жел жылдамдығы. 1944 жылдың сәуірінде метеорологтар қардың тереңдігі 8,3 метрге жеткенін тіркеді. Қазіргі уақытта қар жазда толығымен ериді, бірақ бұрын қар жаз айларына төтеп бере алатын, соңғы рет қардың бүкіл жаз мезгілінде ерімеуі 2000 жылы болды.
Геология
Тауды құрайтын геологиялық қабаттар – бастапқыда теңіз түбінде қалыптасқан мезозой дәуірінің шөгінді тау жыныстары. Таудың негізі мушшкельк қабаттарынан тұрады, ал жоғарғы қабаттары Веттерштейн әктасынан құралған. 800 метрге дейін тік жарлары бар, бұл таудың жартасты бетін, қырларды, шыңдар мен шыңдағы тау жыныстарын қалыптастырған негізінен Үстіңгі триас кезеңінің Веттерштейн әктасы. Веттерштейн әктасында теңіз коралл балдырмаларының көптеп кездесуі осы тау жынысының бір кезде лагунада пайда болғанын көрсетеді. Тау жынысының түсі ақ-сұрдан, ашық сұрға дейін, тіпті дақты түстерге дейін өзгеріп отырады. Кейбір жерлерінде қорғасын мен мырыш кендері кездеседі. Бұл минералдар 1827-1918 жылдар аралығында Хелленталь аңғарында өндірілген. Қара сұр, көлденеңге жақын және жартылай шөппен жабылған мушшкельк қабаттары Ұлы Риффельвандспицтің табанынан Ервальдер Көпфеге дейін созылып жатыр. Цугшпитце тауының солтүстік бетінен көрініп тұрғанындай, бұл массив бастапқыда бірін-бірің үстіне жиналған екі тау тізбегінен тұрған.
Флора
XVI ғасырдан бері Zugsitzplatt-та қой шаруашылығы жүргізіліп келеді. Қазіргі уақытта Zugspitzplatt-та шамамен 400 қой бағылады. Массивтің көлеңкелі және ылғалды солтүстік беткейлері, мысалы, Веттерштейн орманы, Цугспицедегі ең түрлі орталардың бірі болып табылады. Тау шыршасы 1800 метрге дейін биіктікте өседі. Төменгі орманды аймақтарда негізінен шырша мен қарағай өседі, сонымен қатар балқарағай, шыршагүл, улағыш парис шөбі, шалғындық рута және жылдам гүл де кездеседі. Қара колбараң, альпілік клематис, көк және сары монахшөп, ақ жүгері лилиясы, сабақсыз карлин, жалған астра, алтын бесқанат, дөңгелек жапырақты саксифраг, қабырғалық балауса, альпілік каламинт және альпілік мені ұмытпа гүлдері ағаштардың сирек орналасқан жерлерінде гүлдейді, ал бесқанат, жабысқақ шалфей, майлы қызылжапырақ, альпенроза, түрік қақпағы лилиясы және шырыш орхидеясы тау ормандарының тасты топырағында өседі. Долина гүлі мен дафна да, әсіресе Хелленталда, Грайнауда және Эйбзе маңында кездеседі. Жеміс жидектері, жусан және қызыл жусан құрғақ жерлерде өседі, ал қызғылт жапырақты орхидея қорғалған жерлерде табалады. Ваксенштейннің төменгі жағында раушан далалары және кейде Fragaria vesca да кездеседі. Альпілік мак пен қызғылт тау саксифрага екеуі де өте биікке дейін өседі. Құмды беткейлерде Thlaspi және мысыққұлақтың шөбі, сондай-ақ Dryas octopetala, альпілік тоқал, Lamiaceae және Saxifraga moschata өседі. Қар ерігеннен кейін қара тасқабақ пен қар жаңғағы бірінші болып гүлдейді, олардың тұқымдары тамыз айында өне бастайды. Цугспицеде эдельвейс, генциан және сирек кездесетін цикламен сияқты басқа да танымал альпілік өсімдіктер гүлдейді.
Фауна
Цугспицтің айналасындағы тау жыныстары шамырдың мекені, ал массивтің оңтүстік беткейінде мармоттар кеңінен таралған. Шаңырақта альпілік қарғалар жиі кездеседі, оларды адамдар тамақтандыру арқылы тартып алады. Таудан біршама төменде тау қояндары мен жалғаз мекендейді. Цугспицте кездесетін альпілік құстарға алтын бүркіт, тау торғайы, қарлы тоқыл, альпілік үнді және брамблинг жатады. Крейцектегі "Шалуан қабырғасы" (Schwalbenwand) атымен аталатын жартасты қарлы кескіш жиі кездеседі. Миттенвальд және Зеефельд алқаптары, сондай-ақ Ферн өтегі құстардың көшіп өту жолдарында орналасқан. Жұмыртқа туғызғыш кесіртке тасты жерлерде мекендейді, сондай-ақ жергілікті халық "Бергмандль" деп атайтын қара альпілік саламандрды да көруге болады, оны жаңбырдан кейін тауға көтерілгенде кездестіруге болады. Аполлон, Тордың көбелегі, жібектей қанатты көбелек, геометрлік көбелек, сақиналы көбелек және жылдам көбелек сияқты көбелектерді, әсіресе шілде және тамыз айларында Цугспиц массивінің батыс және оңтүстік жағында көруге болады. Цугспицтің айналасындағы орманды жерлерде қызыл бұғы, жалғаз, күзен, қарақұйрық, қарақұйрық және қарақұйрық мекендейді. Мұздықтарда мұздық биттері (Desoria saltans) және су аюлары тіршілік етеді.
Мұздықтар
Германияның бес мұздығының үшеуі Цугспицте орналасқан: Höllentalferner, Оңтүстік және Солтүстік Шнефернер.
Хелленталфернер
Höllentalferner Цугспице тауының солтүстік-шығысында, оңтүстіктегі Юбилейлік қырқаның (Jubiläumsgrat) астындағы шарада және батыстағы және солтүстіктегі Риффельвандспицен шыңдарына қарай орналасқан. Оның бағыты солтүстік-шығысқа қараған. Оның қар жиналатын аймағы үлкен көлемде қар көшкіні жиналатын ойыс арқылы қалыптасады. Оңтүстік жағынан Юбилейлік қырқа мұздықты тікелей күн сәулесінен қорғайды. Осы жағдайлар 1981 және 2006 жылдар аралығында мұздықтың салыстырмалы түрде аз аумағын жоғалтуына себеп болды. Соңғы кезде Хеллентальфернер 1820 жылы 47 гектар аумаққа жетіп, ең үлкен өлшемге ие болды. Содан кейін оның ауданы 1950-1981 жылдар аралығында 3,1 гектарға артып, 30,2 гектарға дейін жетті. Одан бері мұздық 5,5 гектар аумақты жоғалтты (2006 жылғы мәлімет бойынша) және қазіргі ауданы 24,7 гектарды құрайды. 2006 жылы мұздықтың ең жоғары нүктесі 2,569 метр, ал ең төменгі нүктесі 2,203 метр болды.
Шнифернер
Цугспицеден оңтүстік-батысқа қарай, Цугспицек пен Шнефернеркопф арасында, шығысқа қарай беткейлі Солтүстік Шнефернер орналасқан. 30,7 гектар (2006 жылғы мәлімет бойынша) ауданымен ол Германиядағы ең үлкен мұздық болып табылады. 1820 жылға дейін бүкіл Цугспицплатт мұздықпен жабылған, бірақ осы Платт мұздығынан (Платтглецчер) қазір тек Солтүстік және Оңтүстік Шнефернерлер ғана қалды. Соңғы жылдары көлеңке болмауына қарамастан, Солтүстік Шнефернердің ауданы салыстырмалы түрде тұрақты болуының себебі – мұздықтың көбінесе тереңдігімен өзгеруіне ыңғайлы жағдай жасаушы жер бедері. Жақында шаңғы курорттарының операторлары мұздықты жасанды түрде қармен қоректендіру арқылы, трасса тракторларын пайдаланып, мұздыққа көп мөлшерде қар жинап, шаңғы маусымын ұзартуға тырысты. 1990 жылдардың басында шаңғы трассасының операторлары жазда Солтүстік Шнефернерді жасанды жабындармен жауып, оны күн сәулесінен қорғауды бастады. Солтүстік Шнефернер 1979 жылы 40,9 гектарға жеткен кезде ең үлкен ауданына ие болды. 2006 жылға қарай ол 30,7 гектарға дейін қысқарды. Мұздықтың басы 2789 метрде, ал табаны 2558 метр биіктікте орналасқан. Оңтүстік Шнефернер Веттерспицен және Веттервандек шыңдарымен қоршалған. Бұл – бір кездегі алып Платт мұздығының қалдығы. Оңтүстік Шнефернер 2022 жылы мұздық статусынан айырылды. Оңтүстік Шнефернердің соңғы биік нүктесі 1979 жылы 31,7 гектар аумақты құрады. 2018 жылға қарай бұл көрсеткіш 1,7 гектарға дейін төмендеді.
Үңгірлер
Цугшпицплатттан төмен, химиялық тозыну процестері Веттерштейн әктастарында көптеген үңгірлер мен терең шұңқырларды қалыптастырды. 1930 жылдары үңгірлердің саны шамамен 300-ге жетеді деп бағаланған. 1955 жылы 62 үңгірдің бар екені мәлім болды, ал 1960 жылы тағы 47 үңгір ашылды. Алғашқы үңгірлерді зерттеу 1931 жылы басталды. Ірі зерттеу экспедициялары 1935 және 1936 жылдары, сондай-ақ 1955-1968 жылдар аралығында өтті. 1958 жылы өткен бір экспедиция барысында Финк шахтасы (Finkenschacht) табылды. Оның тереңдігі 131 метр, ұзындығы 260 метр және ішінде су арнасы бар. Бұл су арнасы Партнах өзенінің бастауымен байланысты болуы мүмкін деген болжам бар.
Атауы
14 ғасырдың басында Ветерштайн тауларының географиялық атаулары келісімдер мен карталарға жазыла бастады, ал бұл үрдіс 15 ғасырда күшейе түсті. 1536 жылы 1500 жылға дейінгі шекаралық келісімде оның бағыты Шарттен ("жел аралығы" немесе "қосымша") арқылы өтуі нақтыланды. 17 ғасырда келісімде осы белгілі орынға сілтеме "қазір Zugspüz деп белгілі" (jetzt Zugspüz genant) деп толықтырылды және Лойсак өзені үстіндегі көпірге дейін жалғасады. 1656 жылғы тағы бір шекаралық келісімде: "Жоғары Ветерштайн немесе Цугспиц" ("Der höchste Wetterstain oder Zugspitz") деп көрсетілген. Цугспиц атауы, мүмкін, оның Zugbahnen немесе қар көшкін жолдарынан шыққан. Қыста қар көшкіні тау массивінің жоғарғы беткейлерінен аңғарға құлайды және тау жыныстары мен қиыршық тастар түрінде ерекше қар көшкін қалдықтарын қалдырады. Айбзе көліне жақын жерде бір түбірден туындаған бірнеше жер телімдері бар: Цуг, Цуггассе, Цугстик, Цугмёсел немесе Цугванкель. Бавария диалектісінде Zugspitz жазуы әлі де қолданылады.
Жоғарғы жақтағы қиылысы
1851 жылдан бері Зугспице тауының шыңында айқас крест орнатылған. Крестті орнатуға бастама көтерген – дін қызметкері Кристоф Отт. Ол жақын арадағы Хогер Пейзенберг тауынан ауа райын бақылап, алыстағы Зугспице тауын көріп, «Бавария тауларының ең биік шыңы көк аспанға қарай жалаңаш, әшекейсіз көтеріліп тұр, патриоттық сезім мен батыл шешім оның басына да мәртебелі тәж кигізер күннің күтіп тұрғанын» ойлап толғанған. Осы оймен ол 1851 жылдың 11-13 тамызы аралығында Зугспице тауына шың кресін орнату мақсатымен экспедиция ұйымдастырды. Ормандаршы Карл Киндль басшылығымен 28 жүк көтерген адам Партнахкламм шатқалы мен Рейнтал аңғары арқылы Зугспице тауына жеткізілді. 610 гульден мен 37 крейцерге бағаланған бұл іс сәтті аяқталды. Нәтижесінде Батыс шыңына 28 бөліктен тұратын, 14 фут биіктіктегі, алтынмен қапталған темір крест орнатылды. Ал Отт өзі 1854 жылы ғана Зугспице тауына көтерілді. 37 жыл өткен соң, крест көптеген молния соққаннан зақымданып, тіректері де қирады, сол себепті оны алып тастауға тура келді. 1881-1882 жылдардың қысында крест аңғарға түсіріліп, жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1882 жылдың 25 тамызында жеті тау гиді мен 15 жүк көтерген адам кресті таудың басына қайта орнатты. Батыс шыңында тұрақ салу үшін арнайы үй салынғандықтан, команда кресті Шығыс шыңына орналастырды. Ол жерде шамамен 111 жыл бойы тұрды, содан кейін 1993 жылдың 18 тамызында қайтадан алынып тасталды. Бұл жолы зақым ауа райының әсерінен ғана емес, 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғысы аяқталғанда американдық әскерлердің кресті нысана ретінде пайдалануынан да туындады. Кресті жөндеу мүмкін болмағандықтан, оның нақты көшірмесі жасалды. Екі айдан кейін 12 қазанда жаңа крест Zugspitzplatt алаңына жеткізіліп, содан кейін тікұшақпен шыңға жеткізілді. Жаңа крестің биіктігі 4,88 метрді құрайды. Ол 2009 жылы 15 000 еуроға жаңартылып, қайта алтынмен қапталды және 2009 жылдың 22 сәуірінен бастап Шығыс шыңында орналасқан.
Тарих
Алғаш рет 1820 жылы 27 тамызда жер зерттеушілер тобы таудың шаңырағына шықты. Бұл топты лейтенант Йозеф Наус басқарды, онымен бірге Майер және Г. Дойчл есімді екі адам болды. Дегенмен, Альпенвереннің 1770 жылы табылған картасына сәйкес, жергілікті халық бұл шыңға 50 жылдан астам бұрын көтерілген. 1854 жылы Цугспицтің солтүстік бөлігін Австрия императоры және Венгрияның апостолдық королі Франц Иосиф I өзінің әйелі, Елизавета ("Сисси") ханшайымына үйлену тойына сыйлық ретінде Баварияға табыс етті. Осы кезден бастап Цугспиц Баварияның, содан кейін Германияның ең биік тауы атанды. 1882 жылы 7 қаңтарда Ф. Кильгер, Х. және Й. Заметцер, сондай-ақ Х. Швайгер Цугспицке алғашқы сәтті қысқы шабуыл жасады. 1922 жылы 19 наурызда ұшқыш Франк Хейлер Schneeferner мұздығына шанасы бар ұшақпен қонды, бұл оқиға қызу пікірталас тудырды. 1927 жылы 29 сәуірде Эрнст Удет Schneeferner мұздығынан жолданбамен ұшып, 25 минуттан кейін Лермооске қонды. Жолданба бөлшектерге таратылып, канат арқылы Цугспицке көтерілді. 1931/32 жылдардың қысында Германияның Императорлық поштасы (Reichspost) Цугспицте пошта бөлімшесін ашты. Ол бүгінгі күнге дейін Sonnalpin мейрамханасында орналасқан және пошталық адресі: 82475 Zugspitze. 1931 жылы, алғашқы жолданбамен ұшудан төрт жыл өткен соң, Цугспицтен алғашқы ауа шары көтерілді. 1933 жылдың сәуір айында тауды 24 штурмшыл басып алып, метеостанция мұнарасының үстіне нацилік туды орнатты. Бір айдан кейін SA және SS Schneeferner мұздығында нацилік символ – свастика пішіндес орналасты. 1945 жылдың 20 сәуір күні АҚШ әуе күштері Цугспицке бомба тастады, нәтижесінде Тирольдік Цугспиц теміржолының аңғар станциясы мен жотадағы қонақ үй қирады. Соғыстан кейін одақтастар теміржолды және Шнифернерхаусты басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ әскері Шнифернерхаусты (сол кездегі тау үстіндегі қонақ үй) АҚШ әскери және азаматтық қызметкерлерінің эксклюзивті пайдалануына берді. Қонақүйге тамақтандыру қамтылған бағасы күніне 1 АҚШ доллары болды. Австриялық және неміс инструкторлар сағатына 0,25 АҚШ долларына шаңғы сабақтарын жүргізді. 1948 жылы Германияның Федералды поштасы (Deutsche Bundespost) таудың шаңырағында микротолқынды радиостанцияны іске қосты. Сол жылдың қыркүйек айында үш артист Шығыс және Батыс шаңырақтары арасында тартылған темір арқанмен жүріп өтті. 1953 жылы Трабер отбасының екі мүшесі мотоциклмен сол арқанмен жүріп өтті. 1953 жылдан бері Гаттерль тауында жыл сайын Гаттерль мессасы (Gatterlmesse) өткізіліп келеді, ол 1952 жылы қар көшкінінен қаза тапқан Бавария шекара полициясының төрт қызметкерін және Цугспицте қаза тапқандардың барлығын еске алуға арналған. 1962 жылы өрт Тирольдік Цугспиц теміржолының тау стансасындағы жотадағы қонақ үйді қиратты. 1976 жылғы Фриули жер сілкінісі Цугспицте де қатты сезілді: кезекші метеоролог бақылау мұнарасының құлауы мүмкін деп қорқып қалды. 1981 жылы Цугспицте шіркеу салынды, ол Мюнхен және Фрайзинг архиепискобы Иосиф Ратцингердің қатысуымен қазан айында Бақытты Ананың көтерілу мерекесінде киеленді. 25 наурызда шаңырақ станциясына банкомат орнатылды, бірақ кейін ол алынып тасталды. 1995 жылы шаңырақта 450 шаршы метрлік көрме алаңы ашылды, онда суретшілер өздерінің туындыларын алты ай бойы көрсетеді, содан кейін көрме жаңаланады. 1995 жылы Германия мен Австрия арасындағы шекара ашылды. 2000 жылдан бері жыл сайын Zugspitze экстремалды тау жарысы өткізіліп келеді. 2008 жылдың шілдесінде температураның күрт төмендеуі салдарынан екі қатысушының шаршап, гипотермиядан қайтыс болуына байланысты бұқаралық ақпарат құралдарында қызу пікірталас туды. 2009 жылдың тамызының соңында швейцариялық Фредди Нок Цугшпиц мұздығының кабельдік жолының кабельін бойымен Цугшпицплатттан шаңыраққа дейін жүріп өтті. Ол 995 метрлік, көлбеулігі 56%-ға дейін жететін (биіктік айырмасы 348 метр) жолды 50 минут ішінде қоршаусыз басып өтті.
Бірінші көтерілу
Цугшпицке алғаш көтерілу туралы бірнеше теория бар. 18 ғасырлық картадағы хронологиялық кесте "Цугшпицке жолмен" ("ybers blath uf Zugspitze") маршрутын сипаттайды және 8,5 сағаттық нақты уақытты көрсетеді, сондықтан 1820 жылға дейін шыңға көтерілген болуы мүмкін деген тұжырым жасау орынды. Тарихшы Томас Линдердің пікірінше, ешкішілер немесе аңшылар кем дегенде шыңға жақын аймаққа жеткен болуы керек. Сонымен қатар, контрабандашылар Цугшпицке шығынан өтетін жолдарды пайдаланған болуы да мүмкін. 1804 жылдан бастап Верденфельс округі аумағында картографиялық зерттеулер жүргізілді. Осы жұмыстар барысында патшалық инженер және географ Алоис фон Кулон шыңға жеткен деген болжам бар. Кулон Топографиялық бюрода жұмыс істегендіктен, оның көтерілуі назардан тыс қалмауы екіталай. Цугшпицке алғаш ресми тіркелген көтерілу 1820 жылдың 27 тамызында лейтенант Йозеф Наус пен тау гиді Иоганн Георг Таушль, сондай-ақ Наусқа көмектескен және оның жеке ісін атқаратын Майермен бірге жасалды. Наус, Бавария армиясының офицері, 21 шілдеде Рейнтал аңғары арқылы Солтүстік Шнеефернерге дейінгі жол туралы сұраған. Лейтенант Верденфельсер жеріндегі Баварияның атласы (Atlas von Bayern) үшін Корольдік Бавариялық Топографиялық бюроның (Königlich Bairischen Topographischen Bureau) жүргізген зерттеу жұмысына қатысты. 26 тамызда олар үшiн капитан Джетце мен лейтенант Антлишекпен бірге Ангерхютте малшы үйіне топ болып көтерілді. 27 тамызда таңғы сағат 4 шамасында Наус, Таушль және Майер Цугшпицплатт пен Цугшпицке шыңына бет алды. Шнеефернер мұздығынан олар батыс қыраты арқылы Батыс шыңына жетуге тырысты. Олардың алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды, бірақ екіншісі сәтті болды және олар шамамен сағат 11:45-те Батыс шыңына жетті, онда жетістіктерін белгілеу үшін бергсток пен мата қалдырды. Дауыл мен қардың салдарынан олар дереу төмен түсуге мәжбүр болды. 28 тамызда олар таңғы сағат 3 шамасында малшы үйіне оралды. Тау гиді Таушльге 2 гульден мен 42 крейцер төленді.
Кейінгі көтерілулер
1823 жылы Симон Реш Тони қойымен бірге Шығыс шыңына алғаш рет жетті. 1834 жылы 18 қыркүйекте Симон Реш ұлы Иоганн және тау гиді Иоганн Бартпен бірге Шығыс шыңына екінші рет көтерілді. Рештің алғашқы көтерілуіне күмән келтірілгендіктен, бұл жолы шыңға от жағылды. 27-сі күні жоғарғы шыңға үшінші рет Иоганн Бартпен бірге корольдік орманшының көмекшілері Франц Оберст пен Швепфингер көтерілді. Ол бавариялық туы бар тұғырға байрақты тіктеп, аңғардан да көруге болатын етіп орнатты. Австриядан алғашқы көтеріліс 1837 жылдың тамызында болды. Жер зерттеушілер Джозеф Фейерштейн мен Джозеф Соннвебер Эрвальдтан Батыс шыңына көтеріліп, өздерінің әріптерімен сигнал бағанасын қалдырды. Батыс шыңы үшінші рет 1843 жылы 10 қыркүйекте шопан Питер Пфайфер бағындырды. Оған сегіз альпинисттен тұратын топ бағыт туралы сұрақ қойды, кейіннен Баварияның мұрагерлік ханшайымы Маридің бұйрығымен олар шыңға жетті. Ол өзінің Цугшпицке көтерілуіне дайындалу үшін бағытты тексеруді тапсырды. 1853 жылы 22 қыркүйекте Каролин Пицнер Цугшпицке көтерілген алғашқы әйел атанды. Батыстан Шығыс шыңына алғашқы өту 1857 жылы Мюнхеннен келген доктор Хартрингер мен тау гиді Джозеф Остлерге бұйырды. Ирландиялық ағасы Тренч пен ағылшын Клаустер 1871 жылы 8 шілдеде ағалары Джозеф пен Джозеф Зоннвебердің басшылығымен Австрия циркі (Österreichische Schneekar) арқылы Батыс шыңына көтерілді. Хелленталь аңғары арқылы Цугшпицке дейінгі жолды алғаш рет 1876 жылы 26 қыркүйекте Франц Тильметц пен Франц Йоханнес және олардың гидтері Иоганн мен Джозеф Денг пайдаланды. Батыс шыңына алғашқы қысқы көтеріліс 1882 жылы 7 қаңтарда өтті; көтерілісшілер Фердинанд Кильгер, Генрих Швайгер, Йозеф және Генрих Заметцер және Алоис Зотт болды. Юбилейлік Арета (Jubiläumsgrat) тұңғыш рет 1897 жылы 2 қыркүйекте Фердинанд Хеннингпен толығымен басылып өтілді. Цугшпицке көтерілушілердің саны жыл сайын күрт өсті. Егер 1854 жылы тау басына 22 рет шықса, 1899 жылы 1600 көтеріліс тіркелді. 1926 жылы канат жолы салынар алдында 10 000-нан астам көтеріліс жасалған.
Рейнтал немесе Гаттерл арқылы Цугшпицплатт
Ең оңай қалыпты маршрут Рейнтал шатқалы арқылы өтеді және алғашқы көтерілу кезінде осы маршрут қолданылған. Сонымен бірге, бұл ең ұзақ көтеріліс болып табылады. Оның бастапқы нүктесі – Гармиш-Партенкирхендегі шаңғы стадионы. Маршрут Партнахкламм шатқалынан өтіп, Партнах өзені бойымен Рейнталдың басталатын орны – Бок үйіне дейін барады. Партнах өзені, енді жер астына кеткен, үстінен маршрут Рейнталангер үйіне дейін жалғасады. Одан бастап көтерілу салыстырмалы түрде жеңілдеу, бірақ кейін қатайып барады. Үйден жол Бруннтал арқылы Цугшпицплатттың шығыс шетінде орналасқан Кнорр үйіне дейін өтеді. Осы жерде ол Эрвальдтан Гейсталь және Гаттерл арқылы Рейнтал жолымен келетін балама маршрутпен кездеседі. Маршрут енді Цугшпицплатт арқылы Солтүстік Шнефернерге қарай жүреді. Цугшпицке көтерілудің қорғалған бөлігі 2815 нүктесіндегі Sonn Alpin мейрамханасынан басталады. Маршрут 2232 метрге көтеріледі және оның нақты ұзақтығы сегіз бен он сағат аралығында.
Хеллентал
Көтерілу Хаммерсбахтан басталып, Хаммерсбах өзенінің бойымен Хеллентал арқылы жүреді. Жол Хелленталь шатқалы арқылы өтеді және 1902-1905 жылдары салынған. 1026 метрлік шатқалдың тау жынысына 12 туннель қазылып, жалпы ұзындығы 288 метрге жеткен. Тағы 569 метр жол жартылай профиль түрінде тасқа жарылып, 120 метрі жаяу көпірлермен, ал 49 метрі қиыршық тас арқылы салынған. Құрылыс құны 57 000 алтын маркаға жетті. Жыл сайын шатқал арқылы шамамен 60 000 адам өтеді. Стангенштейг жолымен шатқалды айналып өтуге де болады. Шатқалдан кейін жол Хелленталангер үйіне бағытталса, содан кейін Хелленталангер өзенін кесіп өтеді. Одан жоғары Брет тас бетіне бекітілген болат тіректермен өтіледі. Грюнен Букельді кесіп өтетін жол Хеллентальфернер мұздығына дейін жетеді. Жазда мұздық көбінесе қардан бос болады, сондықтан оны кесіп өту үшін тізгіштер (кремпон) қажет. Мұздың еруіне байланысты тастан алыстауы одан да қиын. Мұздықтан кейін Цугшпиц шыңына дейін қиын жол (клеттерштейг) бар. Бұл маршрутқа көтерілу үшін 7-8 сағат уақыт керек. Эбзеден Риффельштейг жолы арқылы Хелленталь маршрутына жетуге де болады. Бұл жол Риффельсхарт тау өткелін кесіп өтеді және Бретке дейін маршрутпен қосылады.
Австрия циркі
Үшінші көтеріліс Австрия циркі немесе Österreichische Schneekar арқылы өтеді. Бастапқы нүкте – Эйбзе көлі немесе Ервальд ауылы. Екі жол Гамскар циркінің үстінде бірігеді. Содан кейін маршрут Wiener Neustädter Hut-қа дейін және Österreichische Schneekar арқылы жалғасады, оның соңында klettersteig басталады. Бұл бөлікте маршрут Stopselzieher – табиғи дренаждық үңгір арқылы өтеді. Содан кейін маршрут Рейнтал бағытының қоршалған бөліктерімен бірігеді. Бұл көтеріліс кем дегенде сегіз сағатқа созылады және биіктікке көтеріледі.
Юбилейлік қырқа (Jubiläumsgrat)
Шығыс Альп тауларының ең танымал жоталарының бірі – Юбилей жотасы, ол Цугспицеден Хохбласенге дейін шығысқа қарай созылып, Ішкі, Орта және Сыртқы Хёллентальшпице мен Фолкаршпице арқылы өтеді. Жол бойында Grießkarscharte және Альпспитце бағытына қарай тармақтар бөлінеді. 1909 және 1915 жылдар аралығында жота Мюнхендегі Неміс Альпинисттік Клубы бөлімшесімен сым арқандармен ішінара қамтамасыз етілді. Бастапқыда жол Юбилей жолы (Jubiläumsweg) деп аталды, бірақ 1979 жылы трагикалық құтқару операциясынан кейін, оны жай ғана қалыпты жол деп қате түсіндіретін және шатастыратын термин, Юбилей граты деп өзгертілді, өйткені "grat" – өткір қырқаны білдіреді. Бұл толыққанды клерстейг емес, бірнеше қорғалмаған учаскелерін III қиындық дәрежесімен өту қажет. Ең қиын учаске – тегіс шағыр (III). Фолкаршпице шыңының маңында (D) қиындық деңгейі бар учаске орналасқан. Шамамен сегіз шақырымдық маршруттың қиындық деңгейі I және II, сондай-ақ B деңгейінде бағаланады. Жзде, жаз айларында оны бір күнде жүріп өтуге болады. Орта және Сыртқы Хёллентальшпице арасында Хёлленграт шатыры орналасқан, ол альпинистердің түнде демалуына арналған қарапайым жай. Ол негізінен қысқы кезеңде қолданылады, онда сапар екі кезеңге бөлінеді. Маршрутқа Кнорр шатырынан Бруннтальграт жотасы арқылы да қол жеткізуге болады, ол Ішкі Хёллентальшпице аймағында маршрутқа қосылады.
Қысқы спорт түрлері
Таудың шаңына өз күшімен жетуді қалағандар үшін түрлі жаяу және шаңғы жолдарымен шығуға болады. Бастағы жерден шаңға дейін бір-екі күн немесе өте жақсы физикалық дайындықпен бірнеше сағатта жетуге болады. Кейбір жолдарда тамақ және тұруға орын қарастырылған. Қыс мезгілінде Цугшпицке шаңғы тебу және сноубордпен сырғанау үшін танымал орын, екі жағында да бірнеше еңіс бар. Цугшпицплатт Германияның ең биік шаңғы курорты болып есептеледі, сондықтан қыс бойы қар жеткілікті болады.
Үстірту
Цугспицтің басында Мюнхнер Хаус, тау шатыры (Альпенхютте) орналасқан, ол Германия Альпинистер клубы (Deutscher Alpenverein) салған құрылыс. Жүз жылдан астам уақыт бойы саммитте ауа райы станциясы бар, ол қазіргі уақытта Global Atmosphere Watch үшін деректер жинап келеді. Цугспицке көтерілуге бірнеше жол бар. Гармиш-Партенкирхен мен шың арасындағы биіктіктегі үлкен айырмашылық, тіпті жаттығудан өткен альпинистер үшін де көтерілуді қиынға айналдырады. Германия жағынан Гармиш-Партенкирхеннен альпинистер Хеллентал ("Тозақ аңғары") немесе Рейнтал арқылы өтеді. Рейнтал арқылы өту ең оңайырақ, бірақ сонымен қатар ең ұзағы және 8-10 сағатқа созылады. Бұл жол көрікті Партнахкламм шатқалы арқылы өтеді, содан кейін Рейнтал арқылы Zugspitzplatt, шөлейт даласына дейін, ал содан шыңға дейін жалғасады. Альпинистер түнде "Reintalangerhütte" немесе "Knorrhütte" атты екі тау шатырында тоқтауға болады. Көбірек танымал, бірақ қиын жол Хеллентал арқылы. Ол Гармишке жақын Хаммерсбахтан басталады, Хелленталкламм шатқалы арқылы өтіп, "Höllentalangerhütte" шатырына жетеді, онда тамақтануға немесе түндеуге болады. Содан кейін ол шағын мұздықтың қалдығы – Хеллентальфернерді кесіп өтеді. Одан кейін темір баспалдақтар мен сатылардың көмегімен тік қабырғадан өтеді. Бұл бөлікке Klettersteig жабдықтары ұсынылады. Ирмерсхарт (қиық) арқылы шыңға жетеді. Бұл жолға 7-8 сағат уақыт кетеді. Австрияның Ервальд ауылынан да екі нұсқа бар. Бірі тікелей Батыс беткейі арқылы өтеді, ол жалпы алғанда ең қысқа жол, бірақ қиын. Оған via ferrata кіреді, сондай-ақ Австрия Альпинистер клубына қарасты "Wiener Neustädter Hütte" шатыры бар. Оңайрақ жол Эрвальдер Альм арқылы, "Gatterl" деп аталатын кішкентай өткел арқылы өтеді және Рейнтал жолымен Knorrhütte шатырында қосылады.