Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жоғары Татрадағы тау.
Mountain in the High Tatras
Атауы
Мамандар поляк және словак тілдеріндегі "сызаттар" немесе "жарықтар" деген мағынаны беретін Rysy атауы Żabie қырқасының батыс беткейіндегі шатқалдар сериясына, немесе солтүстік жағындағы өте айқын жоғары шатқалға және көптеген кішкентай шатқалдарға қатысты деп санайды. Словакиядағы халықтық түсіндірме бойынша, бұл атау "рисы" дегенді білдіретін "рысы" сөзінен шыққан, бірақ рыс өмір сүретін орта орман шекарасынан жоғары көтерілмейді. Венгр Tengerszem csúcs және неміс Meeraugspitze атаулары "теңіз көзінің шыңы" дегенді білдіреді, бұл атау таудың солтүстік бағытындағы мұздық көлден – "теңіз көзінен" (поляк тілінде Morskie Oko) алынған.
Experts assume that the Polish and Slovak name Rysy, meaning "scratches" or "crevices", refers to a series of couloirs, either those on the western slopes of Żabie Ridge or the very prominent high couloir and numerous smaller on the northern side. A folk explanation on the Slovak side says that the name comes from the plural word rysy meaning "lynxes", although the habitat of the lynx does not extend above the timberline. The Hungarian name Tengerszem csúcs and the German name Meeraugspitze mean "eye of the sea peak", from the glacial lake at the northern foot of the mountain, called "eye of the sea" (Morskie Oko in Polish).
Тарих
Алғашқы табысты шағылысу 1840 жылы Эде Бласи және оның гиді Ян Руман Дриечны аға жасаған. Алғашқы қысқы шағылысу 1884 жылы Теодор Вундт пен Якоб Харви тобымен жүзеге асырылды.
The first known ascent was made in 1840, by Ede Blásy and his guide Ján Ruman Driečny Sr. The first winter ascent was completed in 1884, by Theodor Wundt and Jakob Harvey.
Басты биікті өрлеу
Рисы – Татра тауларының ең биік шыңы, оған тау гидінің көмегінсіз, жаяу өтуге болады. Шыңға Словакия жағынан, Штрбское плесодан бастап, содан кейін Рисы төменгі жатағындағы тау шалесі арқылы жетуге болады. 1 қараша мен 15 маусым аралығында Словакия жағындағы жол мен шале жабық. Тауға Польша жағынан да Морское Око көлінен көтерілуге болады, бұл көрікті жағынан әлдеқайда әдемі маршрут, бірақ одан да қиындықтар мен қауіп-қатерлер көп. Жол Морское Окодан Черный Ставқа дейін, ал содан кейін солтүстік беткей бойымен, одан батыс қабырғаға қарай жалғасады. Орналасқан жеріне байланысты, жолда маусымның екінші жартысына дейін қар болуы мүмкін, сондықтан көтерілу үшін қысқы жабдықтар қажет болуы мүмкін. Польша жағынан қысқы көтерілу – бұл дұрыс жабдық (тісті қарабық, мұз балтасы) және дағдыларды талап ететін, көбінесе үлкен қар көшкіні қаупі бар қиын көтерілу. Өлімге әкелген оқиғаларды қоса алғанда, ауыр қар көшкіні оқиғалары болған. Черный Став үстіндегі беткейдің орташа еңісі шамамен 30 градусқа жетеді. Рисы шатқалында, оның жартысына дейін 40 градус. Жоғарғы бөлігінде еңіс 44 градусқа дейін жетеді. 2007 жылы Польша мен Словакияның Шенген келісіміне қосылуынан бері екі ел арасындағы шекара кез келген жерде оңай кесіледі.
Rysy is the highest peak in the Tatra Mountains that is accessible on foot without a mountain guide. It is possible to reach the peak from the Slovak side, starting at Štrbské pleso and passing Chata pod Rysmi, a mountain chalet at an altitude of Between November 1 and June 15, the trail and chalet on the Slovak side are closed. The mountain can also be ascended from the Polish side coming from the Morskie Oko lake, which is a more spectacular route, but at the same brings more difficulties and exposure. The trail leads from Morskie Oko to Czarny Staw, and from there first along the northern slope and then the west wall. Due to its location, the trail might have snow cover until the second half of June and winter equipment might be required for the ascent then. The winter ascent from the Polish side is a serious climb requiring the right equipment (crampons, ice axe) and skills, often with a large avalanche threat. There have been serious avalanche events, including fatal ones. The average slope of the slope above the Czarny Staw is around 30 degrees. In the Rysa couloir, about 40 degrees to its half. In the upper part, the incline reaches up to 44 degrees. Since the accession of Poland and Slovakia to the Schengen Agreement in 2007, the border between the two countries may be easily crossed at this point like at any other.