Отты жағуға арналған қарулар

Кіріспе

От қоюға арналған қарулар

Қоздырғыш қарулар, қоздырғыш құрылғылар, қоздырғыш оқ-дәрілер немесе қоздырғыш бомбалар – отты пайдаланып өрт сөндіруге немесе сезімтал жабдықтарды жоюға арналған қарулар (кейде адамдарға қарсы қару ретінде қолданылады), напальм, термит, магний ұнтағы, хлор трифториді немесе ақ фосфор сияқты материалдарды қолданады. Көбінесе олар бомба деп аталғанымен, олар жарылғыш заттар емес, керісінше химиялық реакция процесін баяулату және реакцияны бастау немесе сақтау үшін жарылыс емес, тұтандыруды пайдалану үшін жасалған. Мысалы, напальм – бұл белгілі бір химиялық заттармен қоюлатылған мұнай, ол "гель" түрінде жануын баяулатады, бірақ тоқтатпайды, жарылғыш құрылғыға қарағанда ұзақ уақыт бойы энергияны бөліп береді. Напальм жағдайында гель беттерге жабысады және сөндіруге қарсы тұрады.

Қазіргі заманға дейінгі тарих

Ежелгі, ортағасырлық/классикалық және ерте заманауи әскерлер ыстық шайыр, мұнай, қарағай шайыры, жануар майы және осыған ұқсас қосылыстарды қамтитын, түрлі жылу қаруларын пайдаланды. Әктас және күкірт сияқты заттар уытты және көзге зиян келтіруі мүмкін еді. Грек оты сияқты мұнайға негізделген тұтандырғыш қоспалар лақтыру машиналарын немесе сифондар арқылы қолданылды. Күкірт пен майға малынған материалдар кейде жауға лақтырылып, оларды өртеді, немесе найза, жебе немесе садаққа бекітіліп, қолмен немесе машина арқылы атылды. Кейбір қоршау әдістері – мысалы, қазба жасау және тесіп өту – қабырғалар мен құрылыстардың толық құлауына жеткізу үшін жанғыш заттар мен отқа тәуелді болды. Осы кезеңнің соңына қарай оқ-дәрі ойлап табылды, ол қарудың күрделілігін арттырып, оттық найзадан бастау алды.

Бірінші дүниежүзілік соғыста пайдаланған

Бірінші дүниежүзілік соғыста алғашқы өртке шақырушы құрылғылар 1915 жылдың 18-19 қаңтарына қараған түні Англияның шығысындағы жағалау қалаларына түсті. Неміс бомбаларының шағын саны, сондай-ақ отты бомбалар деп аталатын, керосин мен майға толы, шағын қанаттары бар және қайыспен жабылған арқанмен оралған контейнерлер болды. Олар "Зеппелин" дирижабльдерінен тасталды. 1915 жылдың 8 қыркүйегінде L 13 "Зеппелині" көптеген отты бомбаларды тастады, бірақ тіпті содан кейін де нәтижелер нашар болды және олар келтірілген зиян тұрғысынан жалпы алғанда тиімсіз болды. Олар Ұлыбритания азаматтарының көңіл-күйіне елеулі әсер етті. 5 литрлік бензол бөшкелерімен қосымша тәжірибелерден кейін, 1918 жылы Грисхайм "Электрон" химиялық зауытының ғалымдары мен инженерлері B 1E "Электрон" отты бомбасын (нем. Elektronbrandbombe) жасады. Бомба термит зарядымен тұтандырылды, бірақ негізгі өртке шақырушы әсері магний мен алюминий қорытпасынан жасалған корпусынан болды, ол 650°C температурада тұтанады, 1100°C температурада жанады және 1800°C температурада бу шығарады. Қорытпа корпусының тағы бір артықшылығы – оның жеңілдігі, болаттан төрт есе жеңіл болғандықтан, әр бомбалаушы көптеген бомбаларды алып жүруге мүмкіндік берді. Неміс жоғарғы басшылығы "Отты жоспар" (нем. Der Feuerplan) деп аталатын операцияны жасады, ол неміс ауыр бомбалаушыларының барлық флотын пайдалануды, Лондон мен Париж үстінен толқындармен ұшып, олар көтере алатын барлық отты бомбаларды тастауды көздеді, олар атып түсірілгенше немесе экипаждар ұшуға шаршағанша. Екі астананы сөнбейтін от жалмап, одақтастарды бейбітшілікке келуге мәжбүр етуді жоспарлады. Мыңдаған "Электрон" бомбалары алдыңғы бомбалаушы базаларында жиналды және операция 1918 жылдың тамызында және қыркүйек айының басында жоспарланды, бірақ екі рет те ұшуға бұйрық соңғы сәтте кері қайтарылды, мүмкін одақтастардың неміс қалаларына қарсы жазалау шараларынан қорқып. Корольдік әуе күштері өздерінің "Бейби" отты бомбасын (BIB) қолданды, ол да термит зарядынан тұрды. 1918 жылдың шілде айында әскери дирижабльдер флотының командирі Петер Штрассер L70 класындағы жаңа, ұзақ қашықтықтағы "Зеппелиндермен" Нью-Йоркке бомбалау жоспарын ұсынды, бірақ адмирал Рейнхард Шеер оған вето қойды.

The first incendiary devices to be dropped during World War I fell on coastal towns in the east of England on the night of 18–19 January 1915. The small number of German bombs, also known as firebombs, were finned containers filled with kerosene and oil and wrapped with tar covered rope. They were dropped from Zeppelin airships. On 8 September 1915, Zeppelin L 13 dropped a large number of firebombs, but even then the results were poor and they were generally ineffective in terms of the damage inflicted. They did have a considerable effect on the morale of the civilian population of the United Kingdom. After further experiments with 5 litre barrels of benzol, in 1918, the B 1E Elektron fire bomb (German: Elektronbrandbombe) was developed by scientists and engineers at the Griesheim Elektron chemical works. The bomb was ignited by a thermite charge, but the main incendiary effect was from the magnesium and aluminium alloy casing, which ignited at 650 °C, burned at 1,100 °C and emitted vapour that burned at 1,800 °C. A further advantage of the alloy casing was its lightness, being a quarter of the density of steel, which meant that each bomber could carry a considerable number. The German High Command devised an operation called "The Fire Plan" (German: Der Feuerplan), which involved the use of the whole German heavy bomber fleet, flying in waves over London and Paris and dropping all the incendiary bombs that they could carry, until they were either all shot down or the crews were too exhausted to fly. The hope was that the two capitals would be engulfed in an inextinguishable blaze, causing the Allies to sue for peace. Thousands of Elektron bombs were stockpiled at forward bomber bases and the operation was scheduled for August and again in early September 1918, but on both occasions, the order to take off was countermanded at the last moment, perhaps because of the fear of Allied reprisals against German cities. The Royal Air Force had already used their own "Baby" Incendiary Bomb (BIB) which also contained a thermite charge. A plan to fire bomb New York with new long range Zeppelins of the L70 class was proposed by the naval airship fleet commander Peter Strasser in July 1918, but it was vetoed by Admiral Reinhard Scheer.

Екінші дүниежүзілік соғыста қолданылуы

Жану бомбалары Екінші дүниежүзілік соғыста тиімді бомбалау қаруы ретінде кеңінен қолданылды, көбінесе жарылғыш бомбалармен бірге. Ең танымал жану шабуылдары – Дрезденді және 1945 жылдың 10 наурызындағы Токионың бомбалауы. Әртүрлі конфигурациядағы жану бомбалары және изобутил метакрилат (IM) полимері, напалм және осыған ұқсас гельді мұнай формулалары сияқты толтыру материалдарының кең ауқымы қолданылды, олардың көпшілігі АҚШ Химиялық соғыс қызметімен әзірленді. Әртүрлі жеткізу әдістері, мысалы, кішкентай бомбалар, бомбалар жиынтығы және үлкен бомбалар сыналып, іске асырылды. Мысалы, үлкен бомба корпусы кішкентай жану таяқшаларымен (бомбалармен) толтырылды; корпус биіктікте ашылып, бомбаларды кең аумақты қамту үшін шашыратып тастауға арналған. Содан кейін жарылғыш заряд жану материалын тұтандырып, көбінесе өрттің басталуына себеп болды. Өрт ағаштан немесе басқа жанғыш материалдардан жасалған көптеген ғимараттарды жоя алатын өте жоғары температурада жануы мүмкін (тастан салынған ғимараттар, егер олар алдымен жарылғыш заттармен жарылмаса, жанудан көбінесе сақталады). Неміс Люфтваффе соғысты 1918 жылғы бір килограмдық магний қорытпасы B 1E Elektronbrandbombe-мен бастады; кейінгі өзгерістерге кез келген ғимараттың шатырына енуге арналған кішкентай жарылғыш заряд қосылды. Осы бомбалардың 36-сын ұстайтын тіреулер жасалды, олардың төртеуі электрлік итергіш тарату құрылғысына орнатылуы мүмкін, сондықтан бір He 111 бомбалағышы 1152 жану бомбасын немесе одан да көп аралас зарядты тасымалдай алатын. 250 кг немесе 500 кг жарылғыш бомба корпусы, көбінесе жарылмай, 1941 жылдың қаңтарында өндірістен алынды. Екінші дүниежүзілік соғыста жану бомбалары негізінен (көбінесе қасақана) қалалық жерлерде орналасқан көптеген шағын, орталықтандырылмаған соғыс өнеркәсіптерін жою үшін жасалды, бұл оларды дәстүрлі жарылғыш бомбалардың нысанаға алуынан құтыруға бағытталған. Дегенмен, мұндай қарулардың азаматтық құрбандарын тудыруы олардың нысаналы халық арасында террорлық қару ретінде тез танылуына әкелді. Нацистік режим екінші дүниежүзілік соғыстың басында Варшаваны бомбалаумен жану бомбалау науқанын бастады және Лондонды бомбалаумен, Мәскеуді және басқа қалаларды бомбалаумен жалғастырды. Кейіннен одақтастар Германияның көптеген қалаларын қиратуға әкелген стратегиялық бомбалау науқанында кең ауқымды жазалау шараларын қолданды. Тынық мұхитындағы соғыста, Жапонияға қарсы әуе соғысында B-29 Superfortress бомбалағыштарының стратегиялық бомбалауының соңғы жеті айында, жаппай өртке салу тактикасының өзгеруі 500 000 жапонның қаза болуына және тағы бес миллион адамның баспанасыз қалуына әкелді. Жапонияның 67 қаласы жану шабуылдарынан маңызды аумақтарды жоғалтты. Тарихтағы ең қорқынышты бомбалау операциясы – "Кездесу үйі" операциясы, ол бір түні Токионың 100 000 тұрғынын өлтірді. RAF Бомбалау командасы өте көп мөлшерде қолданған стандартты жеңіл жану бомбасын ICI әзірледі, 1944 жылы өндіріс 35,8 миллион бомбаға дейін төмендеді (бұл төмендеу АҚШ-тан келген бомбалардың көбеюіне байланысты). Бұл қару британдықтардың "үйсіз қалдыру" жоспарының таңдау құралы болды. Бомба алюминий-магний қорытпасынан жасалған қуыс корпустан, құйма темір/болаттан жасалған мұрындықтан тұрды және термиттен жасалған жану гранулаларымен толтырылды. Ол он минутқа дейін жануға қабілетті болды. Жарылғыш және кешіктірілген жарылғыш нұсқалары да болды (2-4 минут), олар құтқарушыларды және өрт сөндірушілерді өлтіруге арналған. Жану шабуылдары кезінде жану материалдарын ашу және құтқару қызметтерін қиындату үшін жарылғыш бомбалардың салыстырмалы үлесі түсірілуі қалыпты жағдай еді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында британдықтар жақсартылған жану бомбасын енгізді, оның құлауын кішкентай парашют тежеді және соққы кезінде 15 фут (5 м) өте ыстық жалын шығарды; Бұл, 30 фунт, J типі, Mk I жану бомбасы. Тек Avro Lancasters Германияға шамамен елу бес миллион жану бомбасын тастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әзірленген және қолданылған көптеген жану қарулары бомбалар және снарядтар түрінде болды, олардың негізгі жану компоненті ақ фосфор (WP) болды және оларды жау әскерлерінің шоғырлануына қарсы шабуылдық жеке құрамға қарсы рөлде қолдануға болады, бірақ WP сонымен қатар сигнал беру, түтін экрандары және нысананы белгілеу мақсатында қолданылды. АҚШ армиясы мен теңіз жаяу әскерлері Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысында барлық үш мақсатта WP-ні кеңінен қолданды, көбінесе үлкен 4,2 дюймдік химиялық минометтерде WP снарядтарын қолданды. Көптеген одақтас әскерлері WP-ні неміс жаяу әскерлерінің көптеген шабуылдарын тоқтатуға және соғыстың соңғы кезеңінде жау әскерлерінің шоғырлануында хаос тудыруға үлкен үлес қосқаны үшін жоғары бағалады. Екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысында WP жаудың адам толқынына қарсы шабуылдарын жеңу үшін өте пайдалы болды.

Incendiary bombs were used extensively in World War II as an effective bombing weapon, often in a conjunction with high explosive bombs. Probably the most famous incendiary attacks are the bombing of Dresden and the bombing of Tokyo on 10 March 1945. Many different configurations of incendiary bombs and a wide range of filling materials such as isobutyl methacrylate (IM) polymer, napalm, and similar jellied petroleum formulas were used, many of them developed by the US Chemical Warfare Service. Different methods of delivery, e. g. small bombs, bomblet clusters and large bombs, were tested and implemented. For example, a large bomb casing was filled with small sticks of incendiary (bomblets); the casing was designed to open at altitude, scattering the bomblets in order to cover a wide area. An explosive charge would then ignite the incendiary material, often starting a raging fire. The fire would burn at extreme temperatures that could destroy most buildings made of wood or other combustible materials (buildings constructed of stone tend to resist incendiary destruction unless they are first blown open by high explosives). The German Luftwaffe started the war using the 1918 designed one kilogram magnesium alloy B 1E Elektronbrandbombe; later modifications included the addition of a small explosive charge intended to penetrate the roof of any building which it landed on. Racks holding 36 of these bombs were developed, four of which could, in turn, be fitted to an electrically triggered dispenser so that a single He 111 bomber could carry 1,152 incendiary bombs, or more usually a mixed load. Less successful was the Flammenbombe, a 250 kg or 500 kg high explosive bomb case filled with an inflammable oil mixture, which often failed to detonate and was withdrawn in January 1941. In World War II, incendiaries were principally developed in order to destroy the many small, decentralised war industries located (often intentionally) throughout vast tracts of city land in an effort to escape destruction by conventionally aimed high explosive bombs. Nevertheless, the civilian destruction caused by such weapons quickly earned them a reputation as terror weapons with the targeted populations. The Nazi regime began the campaign of incendiary bombings at the start of World War II with the bombing of Warsaw, and continued with the London Blitz and the bombing of Moscow, among other cities. Later, an extensive reprisal was enacted by the Allies in the strategic bombing campaign that led to the near annihilation of many German cities. In the Pacific War, during the last seven months of strategic bombing by B 29 Superfortresses in the air war against Japan, a change to firebombing tactics resulted in the death of 500,000 Japanese and the homelessness of five million more. Sixty seven Japanese cities lost significant areas to incendiary attacks. The most deadly single bombing raid in history was Operation Meetinghouse, an incendiary attack that killed some 100,000 Tokyo residents in one night. The incendiary bomb, developed by ICI, was the standard light incendiary bomb used by RAF Bomber Command in very large numbers, declining slightly in 1944 to 35.8 million bombs produced (the decline being due to more bombs arriving from the United States). It was the weapon of choice for the British "dehousing" plan. The bomb consisted of a hollow body made from aluminium magnesium alloy with a cast iron/steel nose, and filled with thermite incendiary pellets. It was capable of burning for up to ten minutes. There was also a high explosive version and delayed high explosive versions (2–4 minutes) which were designed to kill rescuers and firefighters. It was normal for a proportion of high explosive bombs to be dropped during incendiary attacks in order to expose combustible material and to fill the streets with craters and rubble, hindering rescue services. Towards the end of World War Two, the British introduced a much improved incendiary bomb, whose fall was retarded by a small parachute and on impact sent out an extremely hot flame for 15 feet (5 m); This, the Incendiary Bomb, 30 lb., Type J, Mk I,
Around fifty five million incendiary bombs were dropped on Germany by Avro Lancasters alone. Many incendiary weapons developed and deployed during World War II were in the form of bombs and shells whose main incendiary component is white phosphorus (WP), and can be used in an offensive anti personnel role against enemy troop concentrations, but WP is also used for signalling, smoke screens, and target marking purposes. The U. S. Army and Marines used WP extensively in World War II and Korea for all three purposes, frequently using WP shells in large 4.2 inch chemical mortars. WP was widely credited by many Allied soldiers for breaking up numerous German infantry attacks and creating havoc among enemy troop concentrations during the latter part of World War II. In both World War II and Korea, WP was found particularly useful in overcoming enemy human wave attacks.

20 ғасырдағы екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі өрт сөндіруші қарулар

Корей соғысы кезінде, әсіресе 1953 жылдың 10-11 маусым күндері Оңтүстік Кореядағы "Автопост Гарри" шайқасында, Америка Құрама Штаттары напалмды кеңінен қолданды. Сегізінші армияның химиялық офицері Дональд Бод "жақсы күннің орташа көрсеткіші" бойынша БҰҰ ұшқыштары напалм қолданғанын, оның шамамен үлесі АҚШ күштерімен тасталғанын хабарлады. Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль Кореяда напалмды қолдануды жеке түрде сынап, оны "өте қатыгез" деп жазды, себебі АҚШ/БҰҰ күштері, оның сөзінше, "оларды азаматтық халыққа шашырып", "көптеген адамдарды азаптап жатыр". Ол бұл пікірін АҚШ-тың Біріккен штабтар төрағасы Омар Брэдлиге жеткізді, бірақ ол "бұл мәлімдемені жарияламады". Черчилль Брэдлиге "Ұлыбританияның АҚШ-тың напалм шабуылдарын қолдайтынын растайтын мәлімдеме жасауға" рұқсат берді. Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Әуе күштері пропанмен отынды кластерлік бомба CBU 55-ті жасады, ол соғыста бір рет қана қолданылды. Дегенмен, Вьетнам соғысы кезінде напалм АҚШ әскери әрекеттерінің маңызды бөлігіне айналды, оның тактикалық және психологиялық әсерлері үшін оны жиі пайдаланды. 1963 және 1973 жылдар аралығында аймаққа АҚШ-тың шамамен 388 000 тонна напалм бомбасы тасталды, ал Корей соғысында үш жыл ішінде 32 357 тонна, ал 1945 жылы Жапонияға 16 500 тонна тасталған. ХХ ғасырдың соңында қолданылған өртке қарсы бомбалар алюминий мен темір оксидінен жасалған термиттен тұратын, кейде олардың құрамында болады. Ол өте жоғары температурада тұтанады, бірақ тұтанғаннан кейін қатты болатты да жарып өте алады. Екінші дүниежүзілік соғыста мұндай құрылғылар ауыр броняны жағып өртейтін гранаталарда немесе артиллерия және басқа да күрделі машина жасау қаруларын жою үшін жылдам дәнекерлеу механизмі ретінде қолданылды. Пірофорлық материалдардың да түрлі нұсқалары қолданылуы мүмкін: таңдалған органометалл қосылыстары, көбінесе триэтилалюминий, триметилалюминий және алюминийдің, магнийдің, бордың, мырыштың, натрийдің және литийдің кейбір басқа алкил және арил туындылары. Ауамен жанасқанда тұтанатын, напалмға ұқсас қалың триэтилалюминий, қалың пирофорлық агент немесе ТПА деп аталады. Напалм АҚШ-та енді қолданылмайды, бірақ керосинмен жұмыс істейтін Mark 77 MOD 5 Firebomb қазіргі уақытта қолданыста. АҚШ 2003 жылы "Ирак азаттығы" операциясында Mark 77 бомбаларын қолданғанын растады.

Napalm was widely used by the United States during the Korean War, most notably during the battle "Outpost Harry" in South Korea during the night of June 10–11, 1953. Eighth Army chemical officer Donald Bode reported that on an "average good day" UN pilots used of napalm, with approximately of this thrown by US forces. British Prime Minister Winston Churchill privately criticized the use of napalm in Korea, writing that it was "very cruel", as US/UN forces, he wrote, were "splashing it all over the civilian population", "tortur[ing] great masses of people". He conveyed these sentiments to U. S. Chairman of the Joint Chiefs of Staff Omar Bradley, who "never published the statement". Publicly, Churchill allowed Bradley "to issue a statement that confirmed U. K. support for U. S. napalm attacks". During the Vietnam War, the U. S. Air Force developed the CBU 55, a cluster bomb incendiary fuelled by propane, a weapon that was used only once in warfare. Napalm however, became an intrinsic element of U. S. military action during the Vietnam War as forces made increasing use of it for its tactical and psychological effects. Reportedly about 388,000 tons of U. S. napalm bombs were dropped in the region between 1963 and 1973, compared to 32,357 tons used over three years in the Korean War, and 16,500 tons dropped on Japan in 1945. Incendiary bombs used in the late 20th century sometimes contained thermite, made from aluminium and ferric oxide. It takes very high temperatures to ignite, but when alight, it can burn through solid steel. In World War II, such devices were employed in incendiary grenades to burn through heavy armour plate, or as a quick welding mechanism to destroy artillery and other complex machined weapons. A variety of pyrophoric materials can also be used: selected organometallic compounds, most often triethylaluminium, trimethylaluminium, and some other alkyl and aryl derivatives of aluminium, magnesium, boron, zinc, sodium, and lithium, can be used. Thickened triethylaluminium, a napalm like substance that ignites in contact with air, is known as thickened pyrophoric agent, or TPA. Napalm proper is no longer used by the United States, although the kerosene fuelled Mark 77 MOD 5 Firebomb is currently in use. The United States has confirmed the use of Mark 77s in Operation Iraqi Freedom in 2003.