2003 жылғы Калифорния штатының губернаторын қайта шақыру сайлауы

Кіріспе

2003 жылғы Калифорния штатының губернаторын қайта шақыру сайлауы – Калифорния штатының заңдарына сәйкес өткізілген ерекше сайлау болды. Оның нәтижесінде сайлаушылар қазіргі демократ губернаторы Грей Дэвисті республикашыл Арнольд Шварценеггермен алмастырды. Қайта шақыру науқаны 2003 жылдың екінші жартысында жүрді. Бұрынғы тоғыз губернатордың жетісі, оның ішінде Дэвис та, сәтсіз қайта шақыру әрекеттеріне тап болды. Бірнеше заңдық және процедуралық әрекеттер тоқтатылған жоқ, ал Калифорниядағы алғашқы губернаторлық қайта шақыру сайлауы 7 қазан күні өтті, нәтижелері 2003 жылдың 14 қарашасында расталды. Осылайша, Дэвис Калифорния тарихында қайта шақырылған тұңғыш губернатор, ал АҚШ тарихында екінші губернатор (біріншісі – 1921 жылы Солтүстік Дакота штатындағы Линн Фрейзерді қайта шақыру) атанды. Калифорния – қайта шақыруға рұқсат беретін 19 штаттың бірі. 2003 жылғы сайлаудан шамамен 18 жыл өткен соң, 2021 жылы Калифорнияда тағы бір қайта шақыру сайлауы өтті. Алайда, бұл әрекет сәтсіз аяқталды және демократ губернаторы Гэвин Ньюсомды қызметтен алуға мүмкіндік бермеді.

Өмірбаян

Калифорния штатындағы қайта шақыру процесі 1911 жылы заңмен бекітілді, бұл 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында АҚШ-та тараған прогрессивтік реформалардың нәтижесі болды. Сайланған лауазымды тұлғаларды қайта шақыру мүмкіндігі бастама және референдум процестерімен бірге енгізілді. Калифорниядағы бұл қозғалысты реформашыл республикашыл губернатор Хайрам Джонсон жетекшілік етті, ол қайта шақыру процесін "қызметтен шеттетуге бағытталған сақтық шарасы" деп сипаттады. Саясаткерлердің қылмыс жасауы міндетті емес, оларды қайта шақыруға болады. Егер сайланған лауазымды тұлға қызмет барысында қылмыс жасаса, штат заң шығарушы органы импичмент процесін бастауға құқылы. Ал қайта шақыру үшін тек халықтың еркі ғана қажет. АҚШ-тың он тоғыз штаты мен Колумбия округі штаттық лауазымды тұлғаларды қайта шақыруға рұқсат береді. Грей Дэвисті қайта шақыруға дейін Калифорния штатының ешбір лауазымды адамы қайта шақырылмаған, бірақ бұрын 117 рет әрекет жасалған. Олардың тек жетісі ғана дауысқа қойылды, барлығы штат заң шығарушылары үшін. Гудвин Найттен бері барлық губернаторлар қайта шақыру әрекеттеріне ұшырады. Грей Дэвис – қарсыластары арнайы сайлауға қатысу үшін қажетті қолдарды жинаған Калифорнияның алғашқы губернаторы. 1999 жылы да Дэвиске қарсы қайта шақыру петициясы ұсынылған, бірақ ол дауысқа қою үшін жеткілікті қол жинауға жетпеді. Дэвистің сол кездегі қайта шақырылуы АҚШ тарихындағы екінші губернаторлық қайта шақыру сайлауы болды. Алғашқы губернаторлық қайта шақыру 1921 жылы Солтүстік Дакота штатындағы Линн Дж. Фрейзерді мемлекеттік меншік кәсіпорындар мәселесі бойынша қызметтен шеттету арқылы жүзеге асты, оның орнына Рагнвальд А. Нестос тағайындалды. 2012 жылы Висконсин штатында үшінші губернаторлық қайта шақыру сайлауы өтті, бірақ ол бұрынғы екеуінен айырмашылығы сәтсіз аяқталды. 2003 жылғы қайта шақыру Дэвис пен оның ізашары, губернатор Уилсонның кейбір әрекеттеріне байланысты болды. Көптеген адамдар губернатордың 187-ші ұсынысты қабылдауға кедергі келтіру туралы шешіміне наразы болды, себебі Федералды округ соты оны конституцияға қайшы деп таныған. Бұл шараға қарсы болған Дэвис АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданудан бас тартты, нәтижесінде ұсыныс жоққа шығарылды. Ол сондай-ақ қару-жараққа қатысты екі жаңа шектеуші заңға қол қойды. Сонымен қатар, көптеген адамдар Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысына қатты ашуланды. Бұл дағдарыс бірқатар либерализациялық шаралардың нәтижесінде туындады, соның ішінде бұрынғы губернатор қол қойған заң жобасы да бар. Дэвис өзінің губернаторлық мерзімінің жартысынан аспайынша қайта шақырылғандықтан, ол болашақта Калифорния губернаторы лауазымына қайта сайлануға құқылы болды.

The California recall process became law in 1911 as the result of Progressive Era reforms that spread across the United States in the late 19th and early 20th centuries. The ability to recall elected officials came along with the initiative and referendum processes. The movement in California was spearheaded by Republican Governor Hiram Johnson, a reformist, who called the recall process a "precautionary measure by which a recalcitrant official can be removed." No illegality has to be committed by politicians in order for them to be recalled. If an elected official commits a crime while in office, the state legislature can hold impeachment trials. For a recall, only the will of the people is necessary to remove an official. Nineteen U. S. states, along with the District of Columbia, allow the recall of state officials. Before the successful recall of Gray Davis, no California statewide official had ever been recalled, though there had been 117 previous attempts. Only seven of those even made it onto the ballot, all for state legislators. Every governor since Goodwin Knight in the 50s has been subject to a recall effort. Gray Davis was the first governor of California whose opponents gathered the necessary signatures to qualify for a special election. Davis also faced a recall petition in 1999, but that effort failed to gain enough signatures to qualify for the ballot. Davis's recall at the time was only the second gubernatorial recall election in U. S. history. The first governor recall occurred in 1921, when North Dakota's Lynn J. Frazier was recalled over a dispute about state owned industries, and was replaced by Ragnvald A. Nestos. A third gubernatorial recall election occurred in Wisconsin in 2012 which, unlike the previous two, failed. The 2003 recall was prompted by some actions taken by Davis and his predecessor, Governor Wilson. Many people were upset with the governor's decision to block the enactment of Proposition 187, which had been found unconstitutional by a Federal District Court. Davis, who had opposed the measure, decided not to appeal the case to the US Supreme Court, effectively killing the ballot measure. He also signed two new restrictive gun control laws. Also, many people were very angry about the ongoing California electricity crisis. The crisis was brought on by a series of deregulatory moves, including a bill signed into law by the previous Governor. As Davis's recall transpired before he had served half of his term as governor, he remained eligible to serve another term, should he win a future election for the California governor post.

Калифорния заңдары

Калифорния заңына сәйкес, кез келген сайланған лауазым иесі қайта шақыру науқанының нысанасы болуы мүмкін. Қайта шақыру сайлауын бастау үшін, қайта шақыруды қолдаушылар белгілі бір мерзім ішінде тіркелген сайлаушылардан белгілі бір мөлшерде қол жинауы керек. Штат бойынша жиналған қол қою саны сол лауазымға өткен сайлауда берілген дауыс санының 12% құрауы тиіс. 2003 жылғы қайта шақыру сайлауы үшін бұл 2002 жылғы қарашада өткен штаттық сайлауға сәйкес кемінде 897 156 қолды білдірді. 2002 жылғы сайлауда қазіргі заманғы тарихтағы ең төменгі сайлауға қатысу көрсеткіші тіркелгендіктен, қажетті қол қою саны әдеттегіден азырақ болды. Грей Дэвисті қайта шақыруға жасалған әрекет республикашылдар Тед Коста, Марк Абернати және Говард Калогианмен басталды, олар Калифорния штатының хатшысына өтінішін ұсынды және қол жинауды бастады. Губернаторлыққа кандидат болуды үміттенген конгрессмен Дэрелл Исса бұл күш-жігерге 2 миллион доллар сыйлық ретінде бергенге дейін бұл әрекет жеңіл қабылданып, «Калифорнияны құтқару» атты жаңа комитет құрылып, осы күш-жігерді басқарды. Нәтижесінде, қолдаушылар шамамен 1,6 миллион қол жинады, оның ішінде 1 356 408-і жарамды деп танылды. Егер қайта шақыру науқаны келесі жоспарланған сайлауға дейін 180 күннен кем уақыт бұрын жарамды деп танылса, онда қайта шақыру сол жоспарланған сайлаудың бір бөлігі болады. Губернаторға қарсы қайта шақыру жағдайында, арнайы сайлауды ұйымдастыру жауапкершілігі 2003 жылы Круз Бустаманте болған вице-губернаторға жүктеледі.

Саяси ахуал

Саяси ахуал негізінен 2000-жылдардың басындағы Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысымен қалыптасты, сол кезде көптеген адамдар энергия тұтыну шығындарының үш есеге өскенін көрді, штабтың барлық аймақтарында электр қуаты үзіліп тұрды. Халық Дэвисті жауапты деп санады, бірақ себептердің арасында федералдық дерегуляция және губернатор Уилсон қол қойған Калифорнияның электр энергетикалық индустриясын қайта құрылымдау туралы заң да болды. Еске алу науқанының нәтижесіне Дэвис энергетикалық дағдарысқа әкелген оқиғаларды дұрыс басқара алмады деген пікір ықпал етті. Ол калифорниялықтардың мүддесін қорғай алмай, энергия алаяқтығына қарсы тиісті күрес жүргізбеді, ал алаяқтық компанияларға қарсы заңнамалық немесе шұғыл шаралар қабылдауды жеткілікті түрде жылдамдатпады деген айып тағылды. Ол дағдарыс кезінде төленген бағаларға сәйкес, энергия компанияларына келер жылдары белгілі, бірақ жоғары баға төлеу туралы келісімдерге қол қойды деген сөз болды. Оппозиция корпоративтік көзқарасты республикалық губернатор Калифорнияны корпоративтік алаяқтықтан саяси тұрғыдан қорғай алады деп ойлады. Басқалары бұл корпорациялар тек пайда табуды ғана емес, сонымен қатар республикалық саяси одақтастарымен бірлесіп, ұлттық деңгейде ықпалды демократ губернаторына саяси зиян келтіруді мақсат еткенін болжады. Арианна Хаффингтон сияқтылар Дэвистің түрлі компаниялардан, оның ішінде энергетикалық компаниялардан жинаған қаражаты мен сайлау науқанына жасаған үлесі оны өз демеушілеріне қарсы шығудан алды деп мәлімдеді. Дэвис Калифорнияның түзету мекемелерінің бейбітшілік офицерлері қауымдастығынан 2 миллион доллар алды және саяси байланыстарын пайдаланып, келер жылдары олардың жалақысын шамамен 5 миллиард долларға арттыруға қол жеткізді. Бұл Калифорниядағы көптеген адамдарды Дэвистің жемқорлыққа қатысы бар деген сенімге жеткізді, тіпті ол сотқа берілу үшін қажетті талаптарға сай келмегеніне қарамастан.

Сайлауды қайтарып алу

2003 жылдың 5 ақпанында салыққа қарсы белсенді Тед Коста Дэвисті қайтару үшін петиция жинауды бастау жоспарын жариялады. Қолтаңба жинау үшін бірнеше комитет құрылды, бірақ Костаның Дэвис қайтару комитеті мемлекет тарапынан қолтаңбаларды қабылдауға уәкілетті жалғыз комитет болды. Республикалық саяси кеңесші Сал Руссо және бұрынғы республикалық құрылтай депутаты Говард Калогиан ұйымдастырған "Грей Дэвисті қайтару комитеті" қолдау көрсетуде шағын рөл атқарды. Калогиан төраға, Руссо комитеттің бас стратегі болды. Калогиан мен Руссо кейін "Американы алға жылжыту" қозғалысын құрды. Заң бойынша, комитет алдыңғы губернаторлық сайлауда (2002 жылдың қарашасы) дауыс берген Калифорниялықтардың 12 пайызына тең тіркелген Калифорния сайлаушыларының қолтаңбаларын жинау керек еді, арнайы қайтару дауысы өтуі үшін. 2003 жылдың 25 наурызында ұйымға қолтаңба жинауға рұқсат берілді. Ұйымдастырушылардың қолтаңба жинауға 160 күні болды. Олар 2003 жылдың 2 қыркүйегіне дейін кем дегенде 897 158 жарамды қолтаңба жинауға тиіс еді. Қозғалыстың басталуы баяу болды, көбінесе радио, веб-сайт, электрондық хабарламалар, ауызша тарату және халық арасындағы үгіт-насихат арқылы қолтаңба жинауға сүйенді. Дэвис бұл әрекетті "бірқатар оңшыл саясаткерлердің" "партиялық қиындықтары" деп сынай және оны қолдаушыларды жеңілгендер деп атады. Дегенмен, мамыр айының ортасына дейін қайтаруды жақтаушылар 300 000 қолтаңба жинағанын мәлімдеді. Олар 2003 жылдың күзінде, демократтардың президенттік алғашқы сайлауы кезінде емес, 2004 жылдың наурызында арнайы сайлау өткізу үшін шілде айына дейін қажетті қолтаңбаларды жинауға тырысты, сол кезде демократтардың қатысуы жоғары болады деп күтілді. Қолтаңба жинау жұмысы жалғасты, бірақ қайтару сәтті болады деген кепілдік жоқ еді және жақтаушылар өздерінің ісін ілгерілету үшін жеткілікті қаражат таба алмады. Қозғалысқа серпіліс берген Сан-Диего, Калифорния штатын өкілдік ететін бай АҚШ конгрессмені Даррелл Исса 6 мамырда жеке қаражатын жұмсап, бұл күш-жігерді қолдайтынын мәлімдеді. Барлығы ол жарнамалар мен кәсіби қолтаңба жинаушыларды қаржыландыру үшін өз қаражатынан 1,7 миллион доллар салды. Қозғалыс қарқынымен дамып, қайтару туралы жаңалықтар ұлттық деңгейде таралды және жақын арада оның сәтті аяқталуы мүмкін болып көрінді. Бір ғана сұрақ қалды: қолтаңбалар 2003 жылдың соңында арнайы сайлау өткізуге жеткілікті жылдамдықпен жинала ма, әлде 2004 жылдың наурызында өткізіле ме? Иссаның қайтару комитетінің электрондық хабарламасында Калифорнияның мемлекеттік хатшысы Кевин Шелли, губернатормен бір партияға жататын, қайтару қолтаңбаларын растауға мүмкіндігінше кешіктірді. Мамыр айының ортасында қайтару ұйымы Шеллиге қарсы сот процесін бастау үшін қаражат жинауға шақырды және мемлекеттік хатшыны (Калифорнияда сайланатын лауазымды тұлға) қайтару үшін жеке күш-жігерді қарастырды. Алайда, 2003 жылдың 23 шілдесіне дейін қайтаруды жақтаушылар қажетті қолтаңбалардың 110 пайызынан астамын тапсырды және сол күні мемлекеттік хатшы қолтаңбалар расталғанын және қайтару сайлауы өтетінін мәлімдеді. Жақтаушылар 1,2 миллион қолтаңба жинауды мақсат етіп қойған, жарамсыз қолтаңбалардың болуына байланысты қор жинау үшін. Нәтижесінде, жиналған 1 660 245 қолтаңбаның 1 363 411-і жарамды болды (897 156 қажетті). 24 шілдеде вице-губернатор Круз Бустаманте Дэвистің 7 қазанда қайтару сайлауына қатысатынын мәлімдеді. Бұл АҚШ тарихындағы екінші губернаторлық қайтару сайлауы және Калифорния тарихындағы бірінші сайлау болды. Калифорния Конституциясы қайтару петициясы расталған күннен бастап 80 күн ішінде немесе штаттық сайлау осы мерзімде өтсе, 180 күн ішінде қайтару сайлауын өткізуді талап етеді. Егер петиция 2 қыркүйекте расталған болса, сайлау келесі штаттық сайлауда, 2004 жылдың наурызында өтетін еді. Оның орнына Бустаманте күнді таңдауға мәжбүр болды. Ол 2003 жылдың 7 қазанында, яғни расталған күнінен 76 күн өткен сейсенбі күнін таңдады.

On February 5, 2003, anti tax activist Ted Costa announced a plan to start a petition drive to recall Davis. Several committees were formed to collect signatures, but Costa's Davis Recall Committee was the only one authorized by the state to submit signatures. One committee "Recall Gray Davis Committee", organized by Republican political consultant Sal Russo and former Republican assemblyman Howard Kaloogian played a smaller role in drumming up support. Kaloogian served as chairman, Russo as chief strategist of the committee. After the recall both Kaloogian and Russo went on to found Move America Forward. By law, the committee had to collect signatures from registered California voters amounting to 12% of the number of Californians who voted in the previous gubernatorial election (November 2002) for the special recall vote to take place. The organization was given the go ahead to collect signatures on March 25, 2003. Organizers had 160 days to collect signatures. Specifically, they had to collect at least 897,158 valid signatures from registered voters by September 2, 2003. The recall movement began slowly, largely relying on talk radio, a website, cooperative e mail, word of mouth, and grassroots campaigning to drive the signature gathering. Davis derided the effort as "partisan mischief" by "a handful of right wing politicians" and called the proponents losers. Nevertheless, by mid May recall proponents said they had gathered 300,000 signatures. They sought to gather the necessary signatures by July in order to get the special election in the fall of 2003 instead of March 2004 during the Democratic presidential primary election, when Democratic Party turnout would presumably be higher. The effort continued to gather signatures, but the recall was far from a sure thing and the proponents were short on cash to promote their cause. The movement took off when wealthy U. S. Representative Darrell Issa, a Republican representing San Diego, California, announced on May 6 that he would use his personal money to push the effort. All told, he contributed $1.7 million of his own money to finance advertisements and professional signature gatherers. With the movement accelerated, the recall effort began to make national news and soon appeared to be almost a sure thing. The only question was whether signatures would be collected quickly enough to force the special election to take place in late 2003 rather than in March 2004. The Issa recall committee's e mail claimed that California Secretary of State Kevin Shelley, belonging to the same party as the Governor, resisted certification of the recall signatures as long as possible. By mid May, the recall organization was calling for funds to begin a lawsuit against Shelley, and publicly considered a separate recall effort for the Secretary of State (also an elected official in California). However, by July 23, 2003, recall advocates turned in over 110% of the required signatures, and on that date, the Secretary of State announced that the signatures had been certified and a recall election would take place. Proponents had set a goal of 1.2 million to provide a buffer in case of invalid signatures. In the end, there were 1,363,411 valid signatures out of 1,660,245 collected (897,156 required). On July 24, Lieutenant Governor Cruz Bustamante announced that Davis would face a recall election on October 7. This was to be the second gubernatorial recall election in United States history and the first in the history of California. California's Constitution required that a recall election be held within 80 days of the date the recall petition was certified, or within 180 days if a regularly scheduled statewide election came within that time. Had the petition been certified at the deadline of September 2, the election would have been held in March 2004, the next scheduled statewide election. Instead, Bustamante had to select a date. He chose Tuesday, October 7, 2003, which was 76 days after the date of certification.

Еске алу дискінің аргументтері

Бұл әрекетті қолдағандар Дэвистің басшылықтың жоқтығын, сонымен қатар Калифорния экономикасының әлсіреуі мен қиын жағдайын атап өтті. Айналымға түскен петицияға сәйкес: [Губернатор Дэвистің әрекеттері] – салық төлеушілердің ақшасын жосықсыз жұмсау арқылы Калифорния қаржысын дұрыс басқарудың жоқтығы, жергілікті билік органдарына қаржыны кесіп, қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндіру, энергияның аса жоғары құнын ескермеу және, жалпы алғанда, мемлекеттің маңызды мәселелерін дағдарысқа дейін шешпеу.

Backers of the recall effort cited Davis's alleged lack of leadership, combined with California's weakened and hurt economy. According to the circulated petition:

[Governor Davis's actions were a] gross mismanagement of California Finances by overspending taxpayers' money, threatening public safety by cutting funds to local governments, failing to account for the exorbitant cost of the energy, and failing, in general, to deal with the state's major problems until they get to the crisis stage.|author=|title=|source=

Opponents of the recall said the situation was more complicated, for several reasons. The entire United States and many of its economic trading partners had been in an economic recession. California was hit harder than other states at the end of the speculative bubble known as the "dot com bubble"—from 1996 to 2000—when Silicon Valley was the center of the internet economy. California state expenditures soared when the government was flush with revenues. Some Californians blamed Davis and the state legislature for continuing to spend heavily while revenues dried up, ultimately leading to record deficits. Also, the California electricity crisis of 2000–2001 caused great financial damage to the state of California. The legal issues still were not resolved in time to alleviate California's dire need for electricity, and the state instituted "rolling blackouts" and in some cases instituted penalties for excess energy use. In the recall campaign, Republicans and others opposed to Davis's governance sometimes charged that Davis did not "respond properly" to the crisis. In fact most economists disagreed, believing that Davis could do little else—and anyone in the governor's office would have had to capitulate as Davis did, in the absence of federal help. The Bush administration rejected requests for federal intervention, responding that it was California's problem to solve. Still, subsequent revelations of corporate accounting scandals and market manipulation by some Texas based energy companies, mainly Enron, did little to quiet the criticism of Davis's handling of the crisis. Davis swept into the governor's office in 1998 in a landslide victory and a 60% approval rating as California's economy roared to new heights during the dot com boom. Davis took his mandate from the voters and sought out a centrist political position, refusing some demands from labor unions and teachers' organizations on the left. The Democratic Davis, already opposed by Republicans, began losing favor among members of his own party. Nevertheless, Davis's approval ratings remained above 50%. When the California electricity crisis slammed the state in 2001, Davis was blasted for his slow and ineffective response. His approval rating dropped into the 30s and never recovered. When the energy crisis settled down, Davis's administration was hit with a fund raising scandal. California had a $95 million contract with Oracle Corporation that was found to be unnecessary and overpriced by the state auditor. Three of Davis's aides were fired or resigned after it was revealed that the governor's technology adviser accepted a $25,000 campaign contribution shortly after the contract was signed. The money was returned, but the scandal fueled close scrutiny of Davis's fundraising for his 2002 re election bid. In the 2002 primary election, Davis ran unopposed for the Democratic nomination. He spent his campaign funds on attack ads against California Secretary of State Bill Jones and Los Angeles mayor Richard Riordan, the two well known moderates in the Republican primary. The result was that his opponent in the general election was conservative Republican and political newcomer Bill Simon, who was popular within his own party but unknown by the majority of the state population. The attacks from both sides turned off voters and suppressed turnout; Davis ultimately won with 47% of the vote. The suppressed turnout had the effect of lowering the threshold for the 2003 recall petition to qualify. On December 18, 2002, just over a month after being reelected, Davis announced that California would face a record budget deficit possibly as high as $35 billion, a forecast $13.7 billion higher than one a month earlier. The number was finally estimated to be $38.2 billion, more than all 49 other states' deficits combined. Already suffering from low approval ratings, Davis's numbers hit historic lows in April 2003 with 24% approval and 65% disapproval, according to a California Field Poll. Davis was almost universally disliked by both Republicans and Democrats in the state and a recall push was high. A hot button issue that seemed to galvanize the public was the vehicle license fee increase Davis implemented under provisions of legislation passed by his predecessor which originally reduced the fees. On June 20, 2003, the Davis administration re instituted the full vehicle license fee, and the action withstood legal challenge. The action was a key step in the plan to close the $38 billion shortfall in the 2003–2004 budget. The increase tripled the vehicle license fee for the average car owner, and began appearing in renewal notices starting August 1. The California state budget passed in late July 2003 included the projected $4 billion in increased vehicle license fee revenue. Proponents of the Governor's recall characterized the increase as a tax hike and used it as an issue in the recall campaign. In mid August 2003, Davis floated a plan to reverse the increase, making up the revenue with taxes on high income earners, cigarettes, and alcoholic beverages. When Gray Davis was recalled and Arnold Schwarzenegger was elected governor in October 2003, Schwarzenegger vowed that his first act as governor would be to revoke the vehicle license fee increase. On November 17, just after his inauguration, Gov. Schwarzenegger signed Executive Order S 1 03, rescinding the vehicle license fee retroactive to October 1, 2003, when the fee increase went into effect. Analysts predicted that this would add more than $4 billion to the state deficit. Schwarzenegger did not indicate how cities and counties would be reimbursed for the lost revenue they received from the license fee to support public safety and other local government activities.

Бүкіл АҚШ және оның көптеген экономикалық серіктестері экономикалық төмендеуге ұшырады. Калифорния 1996-2000 жылдар аралығында «дотком көпіршігі» деп аталатын спекуляциялық көпіршіктердің соңында басқа штаттарға қарағанда ауыр соққыға ұшырады, осы кезде Силикон алқабы интернет экономикасының орталығы болды. Үкімет кірісі мол болған кезде Калифорния штатының шығындары күрт өсті. Кейбір калифорниялықтар Дэвисті және штаттық заң шығарушыларды кірістер азайған кезде де шығындарды жосықсыз жұмсауға айыптады, бұл рекордтық дефицитке әкелді. Сонымен қатар, 2000-2001 жылдардағы Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысы штатқа зор қаржылық зиян келтірді. Заңдық мәселелер уақтылы шешілмеді, Калифорнияның электр энергиясына шұғыл қажеттілігін жеңілдетуге мүмкіндік бермеді, нәтижесінде штат «кідіріссіз тоқ өшірулерді» енгізді және кейбір жағдайларда энергияны шамадан тыс пайдаланғаны үшін айыппұлдар салды. Қайта шақыру науқанында Дэвистің басшылығына қарсы шыққан республикашылар және басқалар кейде Дэвистің дағдарысқа «тиісті жауап бермегенін» айыптады. Бірақ көптеген экономистер оған келіспеді, Дэвистің басқаша істеуге мүмкіндігі болмады деп сенді және федералдық көмек болмаған жағдайда губернатор кеңсесіндегі кез келген адам осыған баруға мәжбүр болар еді. Буш әкімшілігі федералдық араласу туралы өтініштерді қабылдамады, бұл мәселені Калифорния өзі шешуі керек деп мәлімдеді. Дегенмен, кейінірек Техас штатындағы кейбір энергетикалық компаниялардың корпоративтік есеп берудегі тәртіпсіздіктері мен нарықты манипуляциялауы, әсіресе Enron компаниясы, Дэвистің дағдарысты басқаруын сынауды тоқтатпады. Дэвис 1998 жылы үлкен артықшылықпен және 60% қолдаумен губернатор болып сайланды, Калифорния экономикасы дотком бумасы кезінде жаңа биіктерге көтерілді. Дэвис сайлаушылардың мандатын алды және орталық саяси ұстанымды іздеді, сол жақтағы еңбек одақтары мен мұғалімдер ұйымдарының кейбір талаптарын қабылдамады. Республикашылар Дэвиске қарсы болды, бірақ ол өзінің партиясының мүшелері арасында да қолдауын жоғалта бастады. Дегенмен, Дэвистің қолдау көрсеткіші 50% жоғары болды. 2001 жылы Калифорниядағы электр энергиясы дағдарысы болғанда, Дэвис өзінің баяу және тиімсіз жауабы үшін сынға түсті. Оның рейтингі 30% төмендеді және одан кейін қалпына келмеді. Энергия дағдарысы басылғаннан кейін Дэвис әкімшілігі қайырымдылық жинау туралы даулы жағдайға тап болды. Калифорния Oracle Corporation компаниясымен 95 миллион долларлық келісімшарт жасады, ол штаттық аудиттің қажетсіз және тым қымбат деп табылған. Губернатордың технологиялық кеңесшісі келісімшартқа қол қойылғаннан кейін көп ұзамай сайлау науқанына 25 000 доллар қайырымдылық жасағаны белгілі болғаннан кейін Дэвистің үш көмекшісі жұмыстан шығарылды немесе отставкаға кетті. Ақша қайтарылды, бірақ бұл даулы жағдай Дэвистің 2002 жылғы сайлауға ақша жинауын мұқият тексеруге әкелді. 2002 жылғы алғашқы сайлауда Дэвис демократиялық партияның кандидатурасына қарсылықсыз түсті. Ол сайлауалды кампаниясының қаражатын Калифорнияның мемлекеттік хатшысы Билл Джонс пен Лос-Анджелес қаласының мэрі Ричард Риорданға қарсы жарнамаларға жұмсады, олар республикалық партияның алғашқы сайлауындағы екі белгілі орталық саясаткер болды. Нәтижесінде оның қарсыласы консервативті республикашыл және саяси жаңадан келген Билл Саймон болды, ол өз партиясында танымал болған, бірақ штатының көпшілігіне белгісіз болды. Екі тараптан келген шабуылдар сайлаушыларды ыңғайсыздыққа түсірді және сайлауға қатысуды азайтты; Дэвис ақырында дауыс берудің 47% -ын жеңіп алды. Сайлауға қатысудың төмендеуі 2003 жылғы қайта шақыру туралы петицияны қабылдау үшін қажетті шекті деңгейді төмендетті. 2002 жылдың 18 желтоқсанында, қайта сайланғаннан кейін бір айдан астам уақыт өткен соң, Дэвис Калифорнияның рекордтық бюджет тапшылығына тап болатынын жариялады, мүмкін 35 миллиард долларға дейін, бұл бір ай бұрын болғаннан 13,7 миллиард долларға жоғары. Бұл көрсеткіш 38,2 миллиард долларға жетті, бұл басқа 49 штаттың дефицитінің барлығынан көп. Төмен қолдау көрсеткішінен зардап шеккен Дэвистің көрсеткіштері 2003 жылдың сәуір айында Калифорниялық сауалнама бойынша 24% қолдау және 65% наразылықпен тарихи төмен деңгейге жетті. Дэвиске республикашылар да, демократтар да штаттың ішінде шамалы ғана жақсы көрінетін, қайта шақыру науқаны күшті болды. Көпшілік халықты қоздырған ыстық мәселе Дэвис өзінің бұрынғы басшысы қабылдаған заңдардың ережелеріне сәйкес көлік құралына салынатын алымды арттыру болды, ол бастапқыда алымды азайтуға бағытталған. 2003 жылдың 20 маусымында Дэвис әкімшілігі толық көлік құралына салынатын алымды қайта енгізді, бұл шара заңдық шағымдарға қарсы тұрды. Бұл әрекет 2003-2004 жылдарға арналған бюджеттегі 38 миллиард долларлық тапшылықты жабу жоспарының маңызды қадамы болды. Алым орташа көлік иесі үшін көлік құралына салынатын алымды үш есеге арттырды және 1 тамызда басталатын жаңару туралы хабарламаларда көріне бастады. 2003 жылдың соңында қабылданған Калифорния штатының бюджетіне көлік құралына салынатын алымнан күтілетін 4 миллиард доллар кіріс қосылды. Губернаторды қайта шақыруды қолдаушылар бұл шараны салықтың өсуі деп сипаттап, қайта шақыру науқанында оны мәселе ретінде пайдаланды. 2003 жылдың тамыз айының ортасында Дэвис жоғары табыс иелеріне, темекіге және алкогольдік сусындарға салық салу арқылы алымды кері қайтару жоспарын ұсынды. 2003 жылдың қазан айында Грей Дэвис қайта шақырылып, Арнольд Шварценеггер губернатор болып сайланғаннан кейін Шварценеггер губернатор болып сайланғаннан кейін көлік құралына салынатын алымды жою болады деп уәде берді. 17 қарашада, қазан айындағы сайлаудан кейін Шварценеггер губернатор болып тағайындалды және 2003 жылдың 1 қазанына дейін көлік құралына салынатын алымды жойды. Сарапшылар бұл штат дефицитіне 4 миллиард доллардан астам сома қосады деп болжады. Шварценеггер қалалар мен округтерге жоғалған кірісті қалай қайтару керектігін көрсетпеді, олар қоғамдық қауіпсіздікті және басқа жергілікті билік органдарының қызметтерін қолдау үшін алымнан түскен қаражатты пайдаланды.

Сайлау процесі

Сайлау бюллетені екі сұрақтан тұрды; сайлаушылар бір немесе екінші сұраққа, немесе екеуіне де дауыс бере алатын болды. Бірінші сұрақ Грей Дэвисті қайта шақыру қажет пе дегенге қатысты. Бұл жай ғана «иә» немесе «жоқ» деп жауап беруге болатын сұрақ еді, және көпшілік «жоқ» деп дауыс берсе, екінші сұрақ мәнсіз болып, Грей Дэвис Калифорния штатының губернаторы қызметінде қала беретін еді. Егер көпшілік «иә» деп дауыс берсе, дауыс беру нәтижелері расталғаннан кейін Дэвис лауазымынан алынып тасталатын болып, екінші сұрақ оның орнын басатын адамды анықтайтын еді. Сайлаушылар 135 үміткердің тізімінен бір үміткерді таңдауға тиіс болды. Грей Дэвисті қайта шақыруға қарсы дауыс берген сайлаушылар, егер қайта шақыру сәтті аяқталса, оның орнына басқа кандидатты дауыс бере алатын еді. Көпшілік дауыс жинаған кандидат Калифорния штатының келесі губернаторы болар еді. Калифорния штатының Мемлекеттік хатшысы сайлау нәтижелерін сайлау күнінен бастап 39 күн ішінде растауы тиіс болды, ал тарих штатымыз бойынша сайлау нәтижелерін растау үшін толық 39 күн уақыт қажет болуы мүмкін екенін көрсетті. Нәтижелер расталғаннан кейін, жаңадан сайланған губернатор 10 күн ішінде қызметке кірісуге ант беруі керек еді.

Өтініш беру талаптары мен үміткерлер

Калифорниялықтардың губернаторлыққа үміткер болуына 9 тамызға дейін мерзім берілді. Үміткер болу талаптары салыстырмалы түрде төмен болды және көптеген қызықты және ерекше үміткерлерді қызықтырды. Калифорния азаматы өз партиясынан 65 қол жинап, 3500 доллар көлемінде қайтарылмайтын жарна төлеуі керек еді, немесе жарнаның орнына кез келген партиядан 10 000 қол жинауы керек еді, мұнда жарна кандидат ұсынған 10 000 жарамды қолдың үлесіне пропорционалды түрде есептеледі. Бірде-бір үміткер жарнаның орнына көптеген қол жинаған жоқ, сондықтан барлығы дерлік толық жарна төледі. Сонымен қатар, мойындалған үшінші партиялардан шыққан үміткерлер өз партиясынан 150 қол жинаса, жарнасыз сайлауға қатыса алатын болды. Төменгі талаптар саяси тәжірибесі жоқ көптеген қарапайым адамдарды, сондай-ақ бірнеше танымал тұлғаларды үміткер болуға ынталандырды. Бірақ көптеген белгілі үміткерлер сайлауға қатысудан бас тартты. Олардың қатарында Калифорниядағы ең танымал демократ ретінде есептелетін АҚШ-тың демократ сенаторы Дианна Файнштейн де болды, ол Сан-Франциско мэрі болған кезіндегі қайта шақыру науқанымен байланысты тәжірибесін еске алды. Дарелл Исса, қайта шақыру науқанын қаржылаған және губернаторлыққа үміткер болады деп мәлімдеген еді, бірақ 7 тамызда жарыстан кенеттен шығып кетті, оның бұл шешіміне оның қайта шақыру науқанын тек өзінің билікке келуі үшін қаржылағаны туралы айыптаулар себеп болды. Исса Шварценеггердің сайлауға түсу шешімі оның шешіміне әсер етпеді және ол жарыстан бас тартты, себебі жарыста бірнеше мықты үміткер бар екеніне көз жеткізді. «Сан-Франциско Хроникалы» Дэвистің Иссаның «дәлелсіз өткеніне» жасаған шабуылдары мен Шварценеггерге республикашылардың күшті қолдауы көрсеткен сауалнамалар Иссаның жарыстан шығуына себеп болғанын хабарлады. Шварценеггер бұрын сайлау циклының соңына дейін мұндай іс-шараларға қатыспайтынын бірнеше рет мәлімдеген еді. Бұл алғашқы пікірталасқа дейін Дэвис журналистер мен сайлаушылардың сұрақтарына 30 минут бойы жауап берді. Кейбір үміткерлерге бұқаралық ақпарат құралдарының назары ауғандықтан, GSN «Кім Калифорнияның губернаторы болғысы келеді?» атты ойын-дебаттарды өткізді. Бұл сайлауда жеңіске жетуі екіталай болған алты үміткердің қатысқан саяси ойын-дебаты болды, олардың ішінде бұрынғы бала жұлдызы Гэри Коулман мен порножұлдыз Мэри Кэри де бар еді. 7 қазанға таяу сайлауда бюллетеньде әлі де тіркелген бірнеше үміткер сайлау науқанынан бас тартты. 23 тамызда республикашыл Билл Саймон (2002 жылғы партияның үміткері) жарыстан шығатынын мәлімдеді. Ол: «Бұл жарыста республикашылдар тым көп, және штатымыздың халқы Грей Дэвистің саясатын жалғастыру қаупін қабылдай алмайды» деді. Саймон сол кезде ешқандай үміткерді қолдамады, бірақ бірнеше аптадан кейін ол жарысқа қатыспаған Дарелл Исса сияқты алдыңғы қатардағы үміткер Арнольд Шварценеггерді қолдады. 9 қыркүйекте бұрынғы МЛБ комиссары және Лос-Анджелес Олимпиада комитетінің президенті Питер Уэберрот қайта шақыру сайлауында өз кандидатурасын қайтарып алды. 24 қыркүйекте қалған бес үздік үміткер (Шварценеггер, Бустаманте, Хаффингтон, Макклинток және Камехо) Калифорния мемлекеттік университетінің Университет залында тікелей эфирде өткен пікірталасқа жиналды, бұл пікірталас Голливудтағы қызыл кілемдегі фильмнің премьерасына ұқсас болды. Шварценеггердің танымал есімі үлкен көпшілікті, карнавалдық атмосфераны және әлемнің түкпір-түкпірінен келген жүздеген аккредиттелген журналистерді тартты. Үміткер мен оның командасы «Жүгіруші адам» және «Тоталь рекол» деп аталған автобустармен жүрсе, журналистердің автобустары «Жетірік» деп аталды. Пікірталасқаннан кейін тез нәтижелер байқалды. 30 қыркүйекте автор Арианна Хаффингтон Ларри Кингтің тікелей эфиріндегі бағдарламасында өзінің кандидатурасын қайтарып алды және Арнольд Шварценеггердің сауалнамалардағы үлкен өсімге байланысты қайта шақыруға қарсы екенін мәлімдеді. Оның кандидатурасын қайтарып алуына жауап ретінде Круз Бустаманте сайлау науқанын қаржыландыру жоспарын қолдады, бұл сыбайлас жемқорлыққа қарсы бағытталған шара еді.

Those Californians wishing to run for governor were given until August 9 to file. The requirements to run were relatively low and attracted a number of interesting and strange candidates. A California citizen needed only to gather 65 signatures from their own party and pay a nonrefundable $3,500 fee to become a candidate, or in lieu of the fee collect up to 10,000 signatures from any party, the fee being prorated by the fraction of 10,000 valid signatures the candidate filed. No candidate in fact collected more than a handful of signatures in lieu, so that all paid almost the entire fee. In addition, however, candidates from recognized third parties were allowed on the ballot with no fee if they could collect 150 signatures from their own party. The low requirements attracted many "average joes" with no political experience to file as well as several celebrity candidates. Many prominent potential candidates chose not to run. These included Democratic U. S. Senator Dianne Feinstein, widely regarded as the most popular statewide office holding Democrat in California, who cited her own experience with a recall drive while she was mayor of San Francisco. Darrell Issa, who bankrolled the recall effort and had said he would run for governor, abruptly dropped out of the race on August 7 among accusations that he had bankrolled the recall effort solely to get himself into office. Issa claimed that Schwarzenegger's decision to run did not affect his decision and he dropped out because he was assured that there were several strong candidates running in the recall. The San Francisco Chronicle claimed that Davis's attacks on Issa's "checkered past" and polls showing strong Republican support for Schwarzenegger caused Issa to withdraw. Schwarzenegger had repeatedly stated that he would not participate in such events until later in the election cycle. Prior to this first debate, Gov. Davis spent 30 minutes answering questions from a panel of journalists and voters. Due to the media attention focused on some candidates, GSN held a game show debate entitled Who Wants to Be Governor of California? – The Debating Game, a political game show featuring six candidates unlikely to win the election, including former child star Gary Coleman and porn star Mary Carey. Several candidates who would still be listed on the ballot dropped out of the campaign before the October 7 election. On August 23, Republican Bill Simon (the 2002 party nominee) announced he was dropping out. He said, "There are too many Republicans in this race and the people of our state simply cannot risk a continuation of the Gray Davis legacy." Simon did not endorse any candidates at the time, but several weeks later he endorsed front runner Arnold Schwarzenegger, as did Darrell Issa, who had not filed for the race. On September 9, former MLB commissioner and Los Angeles Olympic Committee President Peter Ueberroth withdrew his candidacy in the recall election. On September 24, the remaining top five candidates (Schwarzenegger, Bustamante, Huffington, McClintock, and Camejo) gathered in the University Ballroom at California State University, Sacramento, for a live televised debate that resembled the red carpet premiere of a movie in Hollywood. Schwarzenegger's marquee name attracted large crowds, a carnival atmosphere, and an army of hundreds of credentialed media from around the world. While the candidate and his staff rode on buses named Running Man and Total Recall, the reporters' buses were named after Predator. The aftermath of the debate was swift. On September 30, author Arianna Huffington withdrew her candidacy on the Larry King Live television program and announced that she was opposing the recall entirely in light of Arnold Schwarzenegger's surge in the polls. Apparently in response to her withdrawal, Cruz Bustamante endorsed her plan for public financing of election campaigns, an intended anti corruption measure.

Бәсекелестік баламалар

2003 жылдың 29 шілдесінде федералды судья Барри Московиц Калифорния штатының сайлау кодексінің 11382-бабын конституцияға қайшы деп шешті. Аталған бап бойынша, губернаторлыққа үміткерге дауыс беру құқығы тек қайта шақыруды қолдаған сайлаушыларға ғана берілуі керек еді. Судья сайлаушының қайта шақыруға қатысуға дауыс беріп, немесе қарсы дауыс беріп, сонымен қатар жаңа үміткерге дауыс бере алатынын мәлімдеді. Штат хатшысы Кевин Шелли бұл шешімге наразылық білдірмеді, осылайша заңдық прецедент жасады.

Испан тілінде сөйлейтін сайлау қызметкерлерінің болуы

Тамыз айында Сан-Хоседегі федералды судья қайта шақыру сайлауын кейінге қалдыру туралы бұйрық шығару мүмкіндігін қарастырып жатқанын хабарлады. Монтерей округінің белсенділері сотқа шағымданып, Монтерей округінің және Дауыс беру құқығы туралы заңға қатысы бар Калифорния штатының басқа округтерінің бюджеттік шектеулерге байланысты испан тілінде сөйлейтін сайлау бақылаушыларының санын азайтуды және сайлау учаскелерінің санын шамамен жартысына дейін қысқартуды жоспарлап отырғаны арқылы осы заңды бұзуда деп мәлімдеді. 5 қыркүйекте федералды судьялардың үш мүшесінен тұратын комиссия округтің сайлау жоспарлары федералды Дауыс беру құқығы туралы заңның бұзылуына жатпайды деген шешім шығарды.

Перфокарталық бюллетеньдер

Лос-Анджелестегі Америка азаматтық бостандықтар одағы (АҚББ) ұсынған сот ісінде Калифорния штатының алты округінде (Лос-Анджелес, Мендосино, Сакраменто, Сан-Диего, Санта-Клара және Солано) әлі де қолданылып жүрген "сағатталған тісті" перфокарта бюллетеньдерін пайдалану әділ сайлау заңдарын бұзады деп айтылды. 2003 жылғы 20 тамызда Лос-Анджелестегі АҚШ округтік судьясы Стивен В. Уилсон перфокарта бюллетеньдеріне байланысты мәселелерге байланысты сайлауды кейінге шегермейтінін қабылдады. Егер сайлау кейінге шегерілмесе, осы аз ұлт өкілдері көп шоғырланған округтерде 40 мыңға дейін сайлаушылар сайлау құқығынан айырылуы мүмкін деген болжам болды. Оның шешіміне шағымданылып, 9-шы АҚШ апелляциялық сотында үш судья тыңдады. 15 қыркүйекте судьялар бірауыздан 2004 жылғы наурызға дейін қайта сайлауды кейінге шегеру туралы шешім шығарды, себебі осы алты округтегі ескірген дауыс беру құралдарының болуы конституциялық теңдік пен қорғалу құқығын бұзады, осылайша бұл аргументті қабылдамаған төменгі округтік соттың шешімін күштен шығарды. Қайта шақыруды қолдаушылар перфокарта бюллетеньдері губернатор Дэвисті сайлауға жеткілікті болса, оны қайта шақыруға жеткіліксіз болуын сұрады. Олар бұл шешімді АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануды жоспарлады. Бірақ, 9-шы АҚШ апелляциялық сотынан тағы 11 судьядан тұратын алқа, судья Алекс Козинскидің жылдам және мұқият зерттеуінен кейін, даулы істі қайта қарау үшін жиналды. Әрі қарай сотқа шағымдану мүмкіндігі талқыланды, бірақ ол іске аспады. АҚББ АҚШ Жоғарғы Сотына шағымданбайтынын мәлімдеді, ал Дэвис баспасөз беттерінде "Бәрін аяқтайық" деген сөздерімен жиі келтірілді. Осылайша сайлау жоспарланғандай 7 қазан күні өтті.

Сауалнама жүргізу

Қоғамдық пікір кері шақыру мәселесінде екіге бөлінді, көптеген адамдар кері шақыру сайлауының екі тарапында да ынталы ұстанымдарды сақтады. Калифорниялықтар губернатор Дэвистің штатты басқаруына наразылық білдіруде біртұтас болды, оның қолдау деңгейі 20-шы жылдардың ортасында шамалап бағаланды. Губернаторды кері шақыру қажеттігі туралы сұраққа келгенде, калифорниялықтардың пікірлері екіге бөлінді, бірақ сайлауға дейінгі апталарда жүргізілген сауалнамалар көпшіліктің оны қызметтен алуға дауыс беретінін көрсетті. Сондай-ақ, сауалнамалар екі жетекші үміткер – демократ лейтенант-губернатор Круз Бустаманте мен республикашы Голливуд актері Арнольд Шварценеггердің әрқайсысы шамамен 25-35% дауыс жинап, шамалас екенін көрсетті, ал Бустаманте көптеген сауалнамаларда шамалы артықшылыққа ие болды. Республикашыл штат сенаторы Том МакКлинток та қос таңбалы көрсеткіштерді жинады. Қалған кандидаттардың көрсеткіштері бір сандық шегінде болды. Сайлауға дейінгі соңғы аптадағы сауалнамалар Дэвиске қолдаудың азайып, Шварценеггерге қолдаудың артып жатқанын көрсетті. Калифорниядан тыс көптеген сарапшылар және баспасөз өкілдері кері шақыруды хаос пен ақылсыздық, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарының циркі және апат деп сипаттады. Бірнеше мәшһүр тұлғалар мен көптеген қарапайым калифорниялықтардың қатысуымен бүкіл оқиға кейбіреулер үшін әзілге айналды (Шварценеггердің «Total Recall» ғылыми-фантастикалық фильміндегі рөліне иронизациялық сілтемелер жасалды), сондай-ақ «тек Калифорнияда болатын» оқиға ретінде танылды. Дегенмен, көптеген калифорниялықтар кері шақыруды жеке қабылдады, өйткені губернаторлық лауазымның болашағы қауіпте болды. Сайлауға дейінгі айларда 380 000 калифорниялық дауыс беруге тіркелді, осылайша тіркелген сайлаушылардың саны 15,3 миллионға жетті – бұл үш алдыңғы президенттік сайлаудан көп.