Инженерлік қызметті реттеу және лицензиялау

Кіріспе

Инженерлік саладағы реттеу және лицензиялау туралы жалпы мәлімет

Инженерлік саладағы реттеу және лицензиялау әлемнің түрлі елдерінің заңнамаларымен белгіленеді. Оның мақсаты – адам өмірін, қоғамдық мүдделерді, қауіпсіздікті, әл-ауқатты, қоршаған ортаны және жалпы халықтың басқа да мүдделерін қорғау, сондай-ақ инженердің инженерлік қызмет атқаруға және халыққа кәсіби қызметтер мен өнімдер ұсынуға лицензия алу процесін анықтау болып табылады. Көптеген басқа мамандықтар мен қызметтер сияқты, инженерлік қызмет көбінесе шектеулі қызмет түріне жатады. Осыған байланысты, нақты инженерлік сала бойынша лицензия беретін елдер әр саланың шектерін мұқият анықтайды, соның нәтижесінде мамандар өздерінің қандай жұмыстарды орындай алатынын біледі. Лицензия алған инженер жергілікті инженерлік заңнамаға сәйкес инженерлік жұмыстардың, өнімдердің немесе жобалардың заңды жауапкершілігін өз мойнына алады (әдетте, тиісті жобалық құжаттамаға мөр немесе қол қою арқылы). Ережелерге сәйкес, лицензия алған инженер ғана есептер, жоспарлар, инженерлік сызбалар және есептеулер сияқты техникалық құжаттамаға қол қоюға, мөрлеуге немесе инженерлік жұмыстарды, процестерді немесе жобаларды жобалау, жөндеу, техникалық қызмет көрсету, күтіп ұстау немесе бақылау жұмыстарын жүзеге асыруға құқылы. Егер қоғамдық қауіпсіздік, мүлік немесе әл-ауқат қауіптің алдында болса, үкімет пен халық лицензияланған инженерлерге тапсырманы тиісті деңгейде орындауға сенім артады. Әлемнің әртүрлі елдерінде лицензияланған инженерлер «кәсіби инженер», «жарғылық инженер» немесе жай ғана «инженер» сияқты қорғалған атауларды пайдалана алады.

Заң шығару мақсаты

Кәсіби инженердің қоғамдық қауіпсіздікке кез келген түрде қауіп келтіруі көбінесе заңмен тыйымдалған. Бұл инженердің өзін техникалық және моральдық мінез-құлықтың ең жоғары деңгейінде ұстауы керек екенін білдіреді, әйтпесе инженерлік жүйе сәтсіздікке ұшырап, халыққа, соның ішінде техникалық қызметкерлерге зиян келтірсе, сотқа тартылуы мүмкін. Инженерлік заңды бұзу әдетте күш қолдану шараларын қабылдау үшін жеткілікті негіз болып табылады, оған лицензияны тоқтату немесе жоғалту және қаржылық санкциялар кіруі мүмкін. Адам өміріне келтірілген залалға қатысы бар екені анықталған жағдайда, бас бостандығынан айыру да қарастырылуы мүмкін. Инженерлік лицензия халыққа білікті мамандар инженерлік жұмыстарды орындайтынына немесе қадағалайтынына сенім береді. Лицензиясы жоқ жұмысшы немесе менеджердің нақты жауапкершілігі жоқ, себебі бұл жауапкершілік азаматтық құқық немесе инженерлік заңнама арқылы жұмыс берушіге жүктеледі, сондай-ақ жұмысқа қатысты инженерлік тәжірибені сақтауға мәжбүрлейтін реттеуші орган да жоқ. Өте ауыр немқұрайлылық жағдайларында инженерлік фирма жеке инженердің жасаған құқық бұзушылығы үшін жауапты деп танылмайды.

Лицензиялау және реттеу

Инженер дипломы алу – әлемдік практикада әртүрлі болатын процесс, бірақ көбінесе төрт жылдық инженерлік білім және төрт жылдық инженерлік тәжірибе талап етеді. Кейбір аймақтарда "инженер" терминінің қолданылуы реттеліп бақыланады, ал басқаларында реттелмейді. Инженерлік мамандық реттелетін елдерде, инженерлік қызметпен айналысу үшін тіркеу, жарғы немесе лицензия алуға қатысты нақты рәсімдер мен талаптар қарастырылған. Олар мемлекеттік органдардан немесе оның атынан әрекет ететін уәкілеттік беруші органнан алынады, ал инженерлер осы органдардың қадағалауында болады. Лицензиядан өзге, Инженерлік және ғылыми мамандықтар кеңесінің аккредиттеуін қамтитын, түрлі салалар бойынша ерікті сертификаттау бағдарламалары да бар. Кәсіби біліктіліктің расталуына байланысты, лицензияланған инженерлер өздерінің реттелуіне маңызды ықпал етеді. Олар көбінесе осы ұйымдардың кейбіреулері қолданатын этика кодексінің авторлары болып табылады. Америка инженерлік қоғамының бірі – Ұлттық кәсіби инженерлер қоғамы, барлық инженерлерге, олардың қызмет саласына немесе жұмыс істейтін секторға қарамастан, бірыңғай кәсіби лицензия мен этика кодексін енгізуге тырысып келеді.

Қытай Халық Республикасы

Қытайда кәсіби инженерлерді бағалау үшін екі параллель жүйе бар, бірі "Кәсіби атақ" жүйесі, екіншісі "Кәсіби біліктілік" жүйесі. "Кәсіби атақ" жүйесінде инженерлер көмекші инженер, инженер және аға инженер болып бөлінеді. Кәсіби атақтар білім деңгейі, жұмыс тәжірибесі, еңбек өнімділігі, оқу курстарына қатысуы және алған сыйлықтарына сүйене отырып беріледі. "Кәсіби біліктілік" жүйесінде инженерлер нақты мамандықтары бойынша жіктеледі, мысалы, "Тіркелген сәулетші", "Тіркелген құрылыс инженері", "Тіркелген азаматтық инженер", "Тіркелген электр инженері", "Тіркелген коммуналдық инженер" және т.б. Белгілі бір мамандық бойынша жұмыс тәжірибесімен қатар, тіркелген инженер атағын алу үшін үкімет ұйымдастырған бірқатар арнайы емтихандардан өту қажет. Қытайда "Кәсіби біліктілік" жүйесінде тіркелген инженерлерге жоғары құрмет көрсетіледі, себебі осы атақты алу үшін өте қиын емтихандар тапсыру қажет, олардың тапсыру көрсеткіші әдетте жылына 10% төмен болады. Провинцияға байланысты, кейбір мамандықтар бойынша кейбір жобалық сызбаларға тіркелген инженердің қолы қойылуы тиіс.

Үндістан

Үндістанда инженерлік немесе технология саласында бакалавр немесе магистр дәрежесін алған инженерлерге консалтингтік инженер ретінде қызмет етуге рұқсат беріледі. Олар мемлекеттік жоспарларды, жобаларды немесе сызбаларды бекіту және тіркеу үшін муниципалитеттерде лицензияланған немесе тіркелген болуы тиіс. Инженерлер институты (Үндістан) 1935 жылы британдық Корольдік жарғыны алды және жоғарыда аталған дәрежелерге ие инженерлерді корпоративтік мүше (AMIE) немесе жарғылық инженер [Үндістан]: CEng [Үндістан] ретінде қабылдайды. IE(India) сондай-ақ, дипломын алғаннан кейін жеті жылдық инженерлік тәжірибесі бар мүше инженерлерге кәсіби инженер (PE [India]) және халықаралық кәсіби инженер (PE [Int'l]) ретінде тіркелу мүмкіндігін ұсынады. IE(India) IPEA (International Professional Engineers Agreement) ұйымының мүшесі және көптеген ұлттық, шетелдік және халықаралық инженерлік институттармен екітара шарттасады. Көптеген муниципалитеттер жарғылық инженерлерді (PE[India] немесе PE [Int'l]) өзара келісім (әділдік) негізінде лицензиялаудан немесе тіркеуден босатады. Барлық консалтингтік инженерлер, олардың мамандығына немесе қызмет саласына қарамастан, лицензияланған, тіркелген немесе жарғылық болуы керек.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада "инженер" атағы мемлекеттік реттеуде емес. Дегенмен, 2017 жылғы №4 Инженерлік кеңес заңына сәйкес, Шри-Ланкада инженерлік қызметпен айналысу үшін барлық инженерлер міндетті түрде Инженерлік кеңесте тіркелуі керек. Олай болмаған жағдайда, ол құқық бұзушылық болып есептеліп, Магистраттың алдында жеңілдетілген тәртіппен сотталып, бір жылға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе жүз мың рупияға дейін айыппұл салынуы мүмкін.

Еуропа

Еуропалық инженер (Eur Ing, EUR ING) – көптеген Еуропа елдерінде қолданылатын инженерлерге арналған халықаралық сертификат. Сертификат Engineers Europe (бұрынғы атауы – European Federation of National Engineering Associations (FEANI)) ұлттық мүшесіне сәтті өтініш бергеннен кейін тағайындалады. Engineers Europe көптеген еуропалық елдердің өкілдерін қамтиды, соның ішінде Еуропалық Одақтың көп бөлігі де кіреді. Engineers Europe EUR ING-ті кәсіби инженерлердің құзыреттілігіне кепілдік беру үшін орнатуға ұмтылады және лоббилік жұмыс жүргізеді. Бұл мемлекеттік немесе үлттық үстінен (Еуропалық Одақ) орган емес, бірақ ЕО оны өзін-өзі реттеудің үлгісі ретінде мойындайды. Осы себепті, кейбір мемлекеттерде EUR ING-ті өз атына қосу мәселелі болуы мүмкін. Әсіресе, «инженер» терминін, оның аббревиатураларын және аудармаларын реттейтін елдерде. Сондай-ақ, «инженер» атағын тек танылған мекемелер (мысалы, университеттер) ғана бере алады. Engineers Europe осындай мекемелердің бірі емес. EUR ING атағы қолданылған жағдайда, «преноминалды» деп есептеледі, яғни академиялық дәрежелердегідей, есімнен кейін емес, алдынан қойылады. Дегенмен, бұл кейбір Еуропалық Одақ елдерінде академиялық дәрежелер де преноминалды болып табылатын практикамен қақтығысады. Соңында, бір мүше елде алынған инженерлік білім және, әдетте, инженерлік кәсіби біліктілікті екінші мүше ел мойындайтынын Engineers Europe-тен алынған EUR ING сертификаты емес, ұлттық заң анықтайды. Еуропалық Одақ мүшелері үшін кәсіби біліктілікті тану туралы 2005 жылғы 7 қыркүйектегі Еуропалық Парламент пен Кеңестің 2005/36/ЕҚ директивасы заңдық базаны қамтамасыз етеді және оны ұлттық заңнамаға енгізу қажет. Еуропадағы тағы бір қауымдастық – Eureta. Кәсіби атағы «Ing. EurEta» преноминалды ретінде қолданылады (Dr. немесе Prof. сияқты). EurEta («Еуропалық жоғары инженерлік және техникалық мамандар қауымдастығы») қатарына тіркелген инженер «Eureta тіркелген инженері» деп аталады және бұл атақты Еуропада пайдалануға құқығы бар.

The European Engineer (Eur Ing, EUR ING) is an international certificate for engineers used in many European countries. The certificate is granted after successful application to a national member of Engineers Europe (previously named the European Federation of National Engineering Associations (FEANI)). Engineers Europe includes representation from many European countries, including much of the European Union. Engineers Europe lobbies and strives to establish the EUR ING as a guarantee of competence for professional engineers. It is not a government or supranational (European Union) authority, but recognized by the EU as an example of self regulation. Because of that it can be problematic to add EUR ING to ones name in some states. Especially those who regulate the use of the term Engineer, abbreviations of it, and translations. And where the title Engineer can only be granted by recognized institutions (like universities). Of which Engineers Europe is none. The title EUR ING, if used, is supposed to be "pre nominal," i. e., it is placed before rather than after the name as in the case of a post nominal title such as those for academic degrees. However, this clashes with the practice in some EU countries where academic degrees are also pre nominal. Ultimately national law, not the EUR ING certificate from Engineers Europe, defines if an engineering degree and usually an engineering professional qualification from one member country is recognized by another. For EU members the EU directive Directive 2005/36/EC of the European Parliament and of the Council of 7 September 2005 on the recognition of professional qualifications provides the legal framework and needs to be implemented in national law. Another association in Europe is the Eureta. The professional title "Ing. EurEta" is used as a pre nominal (similar to Dr. or Prof). An engineer registered with EurEta "European Higher Engineering and Technical Professionals Association" is called an "EurEta Registered Engineer," and has the right to use this title in Europe.

Германия

Инженер (неміс тілінде Ingenieur) лауазымдық атауын қолдану 1965 жылдың 8 шілдесіне дейін реттелмеген. Осы кезде 105 000 академиялық білімі бар инженер, 225 000 инженерлік мектеп немесе академия бітірген инженер және 30 000 өздігінен инженер деп атанушылар болды деп есептелді. Өзін-өзі инженер деп атағандар лауазымдық атауды пайдалануға рұқсат алуға өтініш бере алатын немесе белгілі бір мерзімде атауды қолдануды тоқтатуға тиіс болды. Осы кезден бастап инженер лауазымдық атауын пайдалануға рұқсат берудің негізгі жолдары – академиялық оқу орнынан инженер дипломының академиялық атағын (Dipl. Ing.) немесе инженер-дәрігер (PhD, Dr. Ing.) атағын алу, немесе инженерлік мектептен немесе инженерлік академиядан инженерлік білікті (Ingenieur (grad.)) алу болып табылды. Инженерлік мектептер мен академиялардың бұрынғы түлектері атауды қолдануды жалғастыра алатын немесе кейбір жағдайларда атағын Ingenieur (grad.) деп өзгерте алатын. Тау-кен мектептері де кейбір инженерлік атақтарды беріп тұрды. 1970 жылдары Германия инженерлік мектептер мен академияларды қолданбалы ғылымдар университеттеріне айналдырды және жаңа университеттер құрды. Осы өзгерістен кейін Ingenieur (grad.) атағы берілмейтін болды. Оның орнына қолданбалы ғылымдар университеттері де инженер дипломының академиялық атағын берді. Уақыт өте келе, университеттер мен қолданбалы ғылымдар университеттері арасындағы тартысқа байланысты, қолданбалы ғылымдар университеттері Diplom Ingenieur (FH) қосымшасымен атақ берді. Шамамен сол кезде федералды штаттар (Bundesländer) өздерінің инженерлік заңдарын қабылдады, себебі Германияда білім беру федералды үкімет емес, федералды штаттардың құзырында болады. Бұл заңдардың барлығы дерлік ұқсас және инженер лауазымдық атауын кімге қолдануға рұқсат етілгенін анықтайды. Бүгінде (2023) дипломдық инженер атағын иеленген инженерлердің саны азайып барады. Германия Болон процесін қабылдап, тиісті академиялық атақтармен бакалавр/магистр жүйесіне көшті. Қазіргі таңдағы университеттердің аз ғана бөлігі дипломдық бағдарламаларды ұсынады және атағында «инженер» сөзі бар академиялық атақ береді. Докторлық диссертация үшін Dr. Ing. атағы беріледі. Дегенмен, «Инженер» терминін қолдану Болон процесі енгізілгеннен кейін де қорғалды. Бұл аудармалар мен аббревиатураларға да қатысты. Лауазымды иеленуге болатын адамдар тобы кеңейтілді. 2013 жылдан бері штаттардың инженерлік заңдары Германияның академиялық білім беру ұйымдарында кемінде үш жыл ғылыми немесе инженерлік білім алған (мысалы, бакалавр немесе бұрынғы дипломдық білім) адамдарға «инженер» лауазымын пайдалануға рұқсат береді. Сондай-ақ, көптеген бұрынғы жағдайлар да қамтылған, мысалы, Ingenieur (grad.) атағы бар инженерлер. Бұдан өзге, штаттардың заңдарында шетелдік білім беру ұйымынан инженерлік білім немесе атақ алған немесе басқа жағдайларда лауазымды пайдалану құқығын алу үшін билік органдарына өкілеттік беру туралы ережелер бар. Еуроодаққа мүше мемлекеттерге арнайы ережелер қарастырылған. Штаттардың заңдары инженер лауазымын рұқсатсыз пайдалануды құқық бұзушылық деп санайды. Германияның қылмыстық кодексінің 132а бабында академиялық атақты заңсыз пайдалану қылмыстық құқық бұзушылық деп танылған, оған бір жылға дейін бас бостандығынан айыру немесе айыппұл салу жазасы қарастырылған.

The use of the job title engineer (Ingenieur in German) was not regulated until the 8th of July 1965. It was estimated that at this point there were 105 000 Engineers with academic degrees, 225 000 engineers with an academy or engineering school degree, and 30 000 self styled engineers. Self styled engineers could apply for an exception to continue to use the job title or had to cease to use the title within a certain time frame. From that point on the typical ways to be allowed to use the job title engineer were to obtain the academic title of a diploma engineer Diplom Ingenieur (abbreviated Dipl. Ing.) or doctor engineer (Phd, Dr. Ing.) from an academic institutions, or to obtain a graduated engineer title (Ingenieur (grad.)) from an engineering school or engineering academy. Earlier graduates from engineering schools or academies could continue to use the title or in some cases could change their title to Ingenieur (grad.). Mining schools were granting some engineer titles, too. In the 1970th German converted its engineering schools and academies into universities of applied sciences and founded new such universities. With this change the Ingenieur (grad.) was no longer granted. Instead universities of applied sciences awarded the academic title of diploma engineer Diplom Ingenieur, too. Over time, and depending on the actual state of the infighting between universities and universities of applied sciences, universities of applied sciences granted the title with a suffix Diplom Ingenieur (FH). Around the same time the federal states (Bundesländer) established their own engineer laws, because in Germany education is a matter of regulation for the federal states, not the federal government. These laws are all very similar and describe who is allowed to use the job title of an engineer. Today (2023) the number of engineers with the academic title Diplom Ingenieur, with or without a suffix, is on the decline. Germany adopted the Bologna Process and changed to a bachelor/master system with the respective academic titles. Only very few universities still provide diploma degree courses and grant an academic title with the word engineer (Ingenieur) in the title. For a doctorate the Dr. Ing. is still awarded. However, the use of the term Ingenieur continues to be protected even after the implementation of the bologna process. This also applies to translations and abbreviations. The group of people allowed to use the job title was actually widened. Typically since 2013 the engineer laws of the states allow persons who completed scientific or engineering studies of at least three years (e. g. bachelor, or the older diploma studies) at a German academic institution to use engineer as a job title. Also a lot of grandfather cases are covered, like engineers with a Ingenieur (grad.) title. Further, the laws of the states contain provisions for the authorities to grant persons who obtained their engineering degree or title from a foreign institution or otherwise the right to use the job title. With special provisions for EU member states. The state laws typically regard the unauthorized use of the job title engineer as a misdemeanor. § 132a of the criminal code of Germany makes the unauthorized use of an academic degree title a criminal offense. Punishable by up to one year of imprisonment or a fine.

Инженерлік бөлмелер

Заң бойынша белгілі бір инженерлік қызметтерді ұсынатын инженерлер инженерлік палатаға (Ingenieurkammer) мүше болуы тиіс. Бұл ең көп кездесетін жағдай құрылыс саласындағы еркін кеңес беру (Beratender Ingenieur) қызметі үшін, бірақ басқа инженерлік жұмыстарға да талап етілуі мүмкін. Ерікті түрде мүшелікке қатысу да мүмкін. Инженерлік палаталар өздігінен басқарылады және өз мүшелеріне қызметтер көрсетеді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та кәсіби инженерлерді тіркеу немесе лицензиялау және инженерлік қызметті жүзеге асыру жеке штаттармен реттеледі. Әрбір тіркеу немесе лицензия тек оны берген штаттың аумағында ғана жарамды. Кейбір лицензияланған инженерлер бірнеше штатта лицензияны сақтайды. Штаттар арасындағы өзара келісім, сондай-ақ өзара тану деп аталатын бұл жүйе, бір штатта лицензияланған немесе тіркелген инженерлерге емтихан арқылы біліктіліктің қатаң талаптарын орындамай-ақ, басқа штатта лицензия алуға мүмкіндік береді. Бұл екінші штаттың бірінші штаттың лицензиялау немесе тіркеу процесінің дұрыстығын мойындауы арқылы іске асырылады.

Тарих

АҚШ-та лицензия беру Вайоминг штатында басталды, онда заңгерлер, нотариустар және инженерлік білімі жоқ адамдар суару үшін мемлекеттік суды пайдалануға рұқсат алу үшін нашар сапалы өтініштер жіберіп тұрды. Вайоминг штатының инженері Кларенс Джонсон 1907 жылы штат заң шығарушы органына өзін инженер немесе жер өлшеуші деп таныстырған әркімнің тіркелуін талап ететін заң жобасын ұсынды және сарапшылар кеңесін құрды. 52 жастағы инженер және минералдық геодезист Чарльз Беллами АҚШ-тағы алғашқы лицензияланған кәсіби инженер атанды. Заң қабылдануынан кейін Джонсон заңның әсері туралы: "Рұқсаттарға қоса берілген карталар мен жоспарлардың мәні бірнеше айдың ішінде қатты өзгерді" деп әжуалы түрде жазды. Луизиана, одан кейін Флорида және Иллинойс штаттары лицензия талап ететін келесі штаттар болды. Гавайиден басқа Монтана штаты 1947 жылы лицензиялауды заңдастырған соңғы штат болды.

Австралия мен Жаңа Зеландия

RPEng – Австралияның кәсіби инженерлерінің тіркелген кәсіби инженері. Австралиялық мамандар бағалаған. CPEng – Chartered Professional Engineer дегенді білдіреді. Австралия және Жаңа Зеландия инженерлері бағалаған. NER – National Engineering Register, Engineers Australia басқаратын ұлттық инженерлік тізілім. RPEQ – Квинслендтің тіркелген кәсіби инженері, Квинслендтегі барлық инженерлерге және Квинсленд үшін жұмыс істейтін кез келген инженерге қажет. Мәртебесін сақтау үшін CPD талаптарына бағыну керек. Квинслендтің кәсіби инженерлер кеңесі басқарады. Graduate Engineer – Австралия заңнамасы (Professional Employees Award 2010) бойынша инженерлік курсты бітірген инженерлік студенттерді қамтитын ресми атау. Professional Engineer және Experienced Engineer – Австралия заңнамасы (Professional Employees Award 2010) бойынша кәсіби инженерлік міндеттерді орындайтын және; Engineers Australia мүшесі; немесе кәсіби инженерлік міндеттермен 4 жыл тәжірибесі бар инженер; немесе университет курсын бітірмеген, бірақ кәсіби инженерлік міндеттерді орындаумен бес жыл тәжірибесі бар инженер (автодидактикалық және өнеркәсіптік оқытылған инженерлер үшін). Мемлекеттік сертификатталған инженер-техник. Бұл атаулар "staatlich geprüfter Techniker in Europa" (Германия Федералды Үкіметі бекіткен) атауының тиісті аудармалары. Ir. Нидерландыда (магистр дәрежесін алған инженерлер үшін) немесе Ing. (кәсіби мектептің бакалавр дәрежесін алған инженерлер үшін). (аты-жөнінің алдындағы әріптер) Ir. Бельгияда (инженерлік/биоинженерлік ғылымдар магистрі дәрежесін алған "азаматтық" инженерлер үшін) немесе Ing. (қолданбалы инженерлік магистрлік дәрежесіне ие "өнеркәсіптік" инженерлер үшін, бұрын университет колледждерінен, 2013 жылдан бастап университеттерге біріктірілді). (аты-жөнінің алдындағы әріптер) Ing. Италияда пре-номиналь ретінде (магистр дәрежесін алған инженерлер үшін) немесе Ing. jr (бакалавр дәрежесін алған инженерлер үшін). Мемлекеттік емтихан тапсыру қажет. (Номдық әріптерден бұрын) Тіркеу Consiglio Nazionale degli Ingegneri-де жүргізіледі. Siv. Ing. (sivilingeniør, ғылым магистрі) және ing. (høyskoleingeniør, ғылым бакалавры) Норвегияда. Атақты аккредиттелген инженерлік колледждер мен университеттерден бітіргендер пайдаланады. CEng (chartered engineer) және IEng (incorporated engineer) Ұлыбритания мен Ирландияда. Ұлыбритания мен Ирландия инженерлері өздерінің арнайы инженерлік институтына, мысалы MIET (Institution of Engineering and Technology тіркелген кәсіби инженерлер мен дипломдық мамандар) сияқты арнайы хаттарды да алып жүруге болады. Ұлыбританияда бұл біліктіліктер мен атақтар реттеледі. Civ. Ing. Швецияда (инженерлік магистрлік, инженерлік магистрлік, инженерлік ғылымдар магистрі) және Швецияда högskoleingenjör (ғылым бакалавры). Cand. polyt. Данияда (инженерлік магистрлік, инженерлік магистрлік, инженерлік ғылым магистрі дәрежесін алған инженерлер үшін). Ing. Румынияда пре-номиналь ретінде қолданылады (Dr. немесе Prof. сияқты). Ing. Чехия мен Словакияда магистр дәрежесін алған инженерлер үшін пре-номиналь ретінде қолданылады (Mgr. = магистр). inż. және mgr inż. Польшада, inż., inżynier (инженер) – техникалық оқудың 3,5 жылынан кейін алынған атақ; магистр дәрежесін алған inżynier, mgr inż. (magister inżynier, сөзбе-сөз: инженер-шебер) пайдаланады. Магистр дәрежесін екі жылдық аспирантурада немесе бұрын (университеттер Болонья процесін толық бейімдегенге дейін) бес жылдық ғылым бакалавры / ғылым магистрі бағдарламасы арқылы алуға болады. Кейбіреулер (әсіресе АҚШ-та) "mgr inż." жеке дәреже деп жаңылысады, бірақ шындығында бұл екі дәреже, олардың қалай алынғанына қарамастан. Дипломға практикаға лицензия кіреді, бірақ кейбір ережелерге сәйкес белгілі бір міндеттерді орындау үшін қосымша тіркеу талап етілуі мүмкін (қараңыз: pre nominal letters). маг. инж. (Mag. Inzh. Болгарияда (магистрлік (магистр) инженер дәрежесін алған инженерлер үшін) немесе инж. (бакалавр дәрежесін алған инженерлер үшін). (аты-жөнінің алдындағы әріптер) "Inġ." Мальтада (оқу бітірген және кемінде үш жыл жұмыс өтілі бар инженерлер үшін). "PEng (UK) Ұлыбританияда (Society of Professional Engineers UK мүшесі инженерлер үшін). "BVT Германияда (үш жарым жылдық сертификатталған тағылымдамадан өткен инженерлер үшін, оған кемінде 2400 сағаттық диплом және кемінде екі жыл бекітілген тиісті тәжірибе, технология, экономика және дизайн саласындағы жоғары кәсіби мамандардың федералды қауымдастығының мүшесі). "Müh." немесе ""Mühendis" Түркияда. Атақты аккредиттелген инженерлік университеттерден бітіргендер пайдаланады. "Διπλωματούχος Μηχανικός" (Инженерлік диплом иесі) немесе "Διπλ. Μηχ." Грецияда, бес жылдық оқуды аяқтаған мемлекеттік инженерлік университетінен бітіргендер пайдаланады. Бұл оларды төрт жылдық оқуды аяқтаған грек "TEI" (Техникалық білім беру институттары) инженерлерінен ажыратады.

RPEng stands for Registered Professional Engineer of Professionals Australia. Assessed by Professionals Australia. CPEng stands for Chartered Professional Engineer. Assessed by Engineers Australia and Engineering New Zealand. NER stands for National Engineering Register, administered by Engineers Australia. RPEQ stands for Registered Professional Engineer of Queensland and is required by all engineers within Queensland, and any engineers doing work for Queensland. It is subject to CPD requirements to maintain status. Administered by the Board of Professional Engineers of Queensland. Graduate Engineer is an official designation under Australian Legislation (Professional Employees Award 2010) that covers graduated engineering students of a suitable engineering course. Professional Engineer and Experienced Engineer are official designations under Australian Legislation (Professional Employees Award 2010) for engineers that carry out professional engineering duties and; are a member of Engineers Australia; or are a graduate engineer with 4 years experience with professional engineering duties; or are who have not graduated from a university course, but are an engineer with five years experience carrying out professional engineering duties as would be the case for autodidactic and industry trained engineers. State certified Engineer BVT. These titles are the respective translations (authorized by the German Federal Government) of staatlich geprüfter Techniker in Europe. Ir. in the Netherlands (for engineers holding a master's degree from a university) or Ing. (for engineers holding a bachelor's degree from a professional school). (pre nominal letters)
Ir. in Belgium (for "civil" engineers holding a master's degree in engineering/bio engineering sciences from a university) or Ing. (for "industrial" engineers holding a master's degree in applied engineering, formerly from university colleges, from 2013 these formations are integrated in the universities). (pre nominal letters)
Ing. in Italy used as a pre nominal (for engineers holding a master's degree ) or Ing. jr (for engineers holding a bachelor's degree). A state exam is required. (pre nominal letters) Registration is with the Consiglio Nazionale degli Ingegneri. Siv. Ing. (sivilingeniør, Master of Science) and ing. (høyskoleingeniør, Bachelor of Science) in Norway. The title is used by persons holding degrees from accredited engineering colleges and universities. CEng (chartered engineer) and IEng (incorporated engineer) in the UK and Ireland. UK and Irish engineers may also carry post nominal letters specific to their specialist engineering institute, such as MIET (professional engineers and graduate professionals registered with the Institution of Engineering and Technology). In the UK these are recognized as regulated qualifications and titles. Civ. Ing. in Sweden (for engineers holding a master's degree in engineering, Master of Engineering, Master of Science in Engineering) and högskoleingenjör in Sweden (for engineers holding a Bachelor of Science degree). Cand. polyt. in Denmark (for engineers holding a master's degree in engineering, Master of Engineering, Master of Science in engineering). Ing. in Romania, used as a pre nominal (similar to Dr. or Prof.). Ing. for engineers holding a master's degree in Czech Republic and Slovak republic, used as a pre nominal (similar to Mgr. = MSc). inż. and mgr inż. in Poland, inż., inżynier (engineer) is the title obtained after 3,5 years of technical studies; inżynier who obtained MSc degree, uses mgr inż. (magister inżynier, literally: master engineer). The mgr degree can be obtained in two years post graduate education or formerly (until full adaptation of the Bologna process by university) through an integrated five year Bachelor of Science/Master of Science program. Some (particularly in the U. S.) mistakenly believe that "mgr inż." is some kind of separate degree, while in fact these are two degrees, regardless of how they were obtained. The degree in general includes license to practice, although some regulation may require additional registration to perform specific tasks (see pre nominal letters). маг. инж. (Mag. Inzh. from magister (master) engineer) in Bulgaria (for engineers holding a master's (magister) degree) or инж. (for engineers holding a bachelor's degree). (pre nominal letters)
"Inġ." in Malta (for engineers holding a university degree and at least three years of experience). "PEng (UK) in UK (for engineers who are members of Society of Professional Engineers UK). "BVT in Germany (for engineers holding three and a half years of certified apprenticeship, followed by a minimum of a 2,400 hour degree and a minimum of two years of approved relevant experience, members of the federal Association of Higher Professionals for Technology, Economy and Design). "Müh." or ""Mühendis" in Turkey. The titled is used by persons holding a degree from four years of study in accredited engineering universities. "Διπλωματούχος Μηχανικός" (Diploma owner in Engineering) or "Διπλ. Μηχ." in Greece is the title that is used by persons holding a five years of study degree from a public engineering university. This separates them from "simple" engineers having four years of studies in Greek "TEI" (Technical Educational Institutes).

Латын Америкасы

Инг. испан тілінде сөйлейтін көптеген елдерде (аты алдындағы әріптер) (Dr. немесе Prof. сияқты): Аргентина, Боливия, Колумбия, Доминикан Республикасы, Эквадор, Сальвадор, Гондурас, Мексика, Перу, Уругвай, Венесуэла. Чилиде қалыпты практика инженерлік мамандығын және, мысалы, инженер-электрик, инженер-таушы немесе инженер-химик сияқты мамандық саласын қосудан тұрады. Бразилиядағы инженерлік мамандықтарын белгілеуде қолданылатын практика: инженер-азаматтық құрылысшы, инженер-механик, инженер-электрик, инженер-орманшы, инженер-агроном, еңбек қауіпсіздігі инженері. CONFEA/CREA тіркеуі Пара, Мараньяо, Токантинс, Сан-Паулу және басқа да штаттарда жүзеге асырылады, бірақ бірнеше штаттарда жұмыс істеу үшін "висто" қажет. "R. Eng." – Тринидад және Тобагоның Инженерлік кеңесімен аккредиттелген, Тринидад және Тобагода тіркелген инженер.

Солтүстік Америка

PE немесе П. Е. АҚШ-та қолданылады. Жеке штаттар PE тіркеуін береді, оны кейде басқа штаттар да мойындауы мүмкін. P. Eng. Канадада, соның ішінде Квебек провинциясында қолданылады. Бұл реттелген атау, және лицензия талап етіледі. Eng. Квебекте қолданылады (Квебектегі кәсіби инженерлер Eng., P. Eng. немесе ing. аталымдарын қолдана алады, бәрі де бірдей мағынаны білдіреді).

Атауды қолдану

Көптеген елдерде "инженер" деген сөзді қамтитын жұмыс атауларын пайдалануды шектеуге қатысты заңдар бар.

Еуропа және Латын Америкасы

Еуропадағы инженерлерді реттеу және атаулар әртүрлі елдерде әртүрлі жүзеге асырылады. Германияда және Латын Америкасы мен Еуропаның басқа да елдерінде «инженер-диплом» термині, адамның әдетте инженерлік бакалавриаттан кейін бір жылдық академиялық жұмысты аяқтағанын және магистрлік диссертациясына ұқсас үлкен академиялық жобаны аяқтағанын көрсетеді. Сондықтан инженерлік диплом – бұл кәсіби тіркеу немесе лицензия емес, жоғары оқу орнының академиялық дәрежесі. Дегенмен, Германияда және инженерлік дипломның бар екенін көрсететін көптеген елдерде инженерлік мамандық бойынша кәсіби тіркеу немесе лицензия жоқ (Германиядағы азаматтық инженерлік сияқты өте сирек ерекшеліктерді қоспағанда). Осы себепті, осы дәрежеге ие түлектерге осы елдерде заңмен қорғалған «инженер» атағын пайдалануға рұқсат беріледі. Германияда «инженер» (Ingenieur) терминінің өзі, тек «Diplom Ingenieur» емес, Германия штаттарының (Länder) заңдарымен қорғалады, себебі білім беру мәселелері федералды үкімет емес, штаттардың заңнамасымен реттеледі. Заңдардың егжей-тегжейі әртүрлі болғанымен, олардың барлығы терминнің қолданылуын тиісті түрде шектейді. Мұндай заңдардың мысалдары қосымша материалдарда келтірілген. Францияда «инженер» атағы кеңінен қолданылады және көбінесе бастапқы біліміне қарағанда кәсіби лауазымына байланысты беріледі. Алайда, «ingénieur diplomé» (инженер-диплом) атағы Commission des Titres d'Ingénieur (Инженерлік атақтар жөніндегі комиссия) тізіміндегі оқу бағдарламаларын бітірген адамдарға ғана беріледі. Бұл жоғары таңдаулы магистрлік деңгейге сәйкес келеді. Түркияда атақты пайдалану бірнеше заңмен аккредиттелген жоғары оқу орнынан немесе университетінен инженерлік білімі бар адамдармен шектеледі. Инженерлік және сәулет мамандықтары мен оларға байланысты атақтар 1938 жылы күшіне енген №3458 заңмен реттеледі. Инженерлік салалардың әрқайсысы үшін де бірнеше заң бар. «mühendis» (түрік тілінде инженер) атағын басқалардың (олардан әлдеқайда көп жұмыс тәжірибесі барлардың) пайдалануы заңсыз және заң бойынша жазаланады. Чилиде «ingeniero» (инженер) атағы заңмен реттеледі, ол кем дегенде үш түрлі кәсіби инженерлік атақты ажыратады. Біріншісі – «ingeniería de ejecución», ол тек қолданбалы ғылымдар бойынша академиялық дәреже мен университет немесе техникалық институттың техникалық біліктілігін талап етеді (әдетте төрт жыл). Екіншісі – «ingeniería», ол негізгі ғылымдар бойынша академиялық дәреже мен университеттен алынған техникалық біліктілікті талап етеді (әдетте бес жыл). Үшіншісі – «ingeniería civil», ол негізгі ғылымдар бойынша академиялық мамандық, қолданбалы ғылымдар бойынша қосымша мамандық және университеттен алынған техникалық біліктілікті талап етеді (әдетте алты немесе алты жарым жыл). Барлық жағдайларда бұл термин білім беру мекемесімен берілген кәсіби академиялық дәрежеге қатысты, бірақ оны белгілі бір мекемелер барлық заң талаптары орындалғанда ғана бере алады. Бразилияда «engenheiro» (инженер) атағын, ал Аргентинада «ingeniero» атағын бес немесе алты жылдық инженерлік білімі бар адам ғана заңды түрде пайдалана алады. Аргентинада көптеген университеттерде бес немесе алты жылдық инженерлік бағдарлама бар (шамамен 3500–4000 сағаттық оқу немесе шамамен 240–250 кредит, мұнда бір кредит 16 сағаттық оқуға тең). Екі елде де дипломдар көбінесе университеттер арқылы, кейде белгілі бір мекемелер арқылы беріледі. Пуэрто-Рикода «ingeniero» (инженер) атағын пайдалану Пуэрто-Рико инженерлері мен жер зерттеушілерінің кәсіби колледжі тіркеген инженерлік лицензиясы барларға ғана рұқсат етіледі. Бұл адамдар резюме, визитка және басқа да құжаттарда олардың есімдерінен бұрын «Ing.» префиксін қосуға құқылы.

Regulation and titling of engineers in Europe are handled differently by various countries. In Germany and some other European and Latin American countries, the term diploma engineer implies that the person has completed typically one year of academic work beyond the basic Bachelor of Engineering degree and completed a major academic project, similar to a master's thesis. Therefore, a diploma engineer is a university degree and not a professional registration or license. However, in Germany and most other countries where the diploma engineer degree exist, there is no professional registration or license in engineering (with a very limited number of exceptions, such as civil engineering in Germany). For this reason, graduates holding these degrees are generally allowed to use the legally protected title of "engineer" within these countries. In Germany the usage of the term engineer (Ingenieur) as such, not just the Diplom Ingenieur, is protected by various Länder (states of Germany) laws—because education matters are governed by the legislation of the Länder, not the federal government. Although the details of the laws vary, they all properly restrict the usage of the term. Examples of such laws are listed in the endnotes. In France, the title engineer is used liberally and is often attributed based on professional position rather than initial qualification. However, the title ingénieur diplomé (diploma engineer) is reserved for people having followed one of the trainings listed by the Commission des Titres d'Ingénieur (Commission for Engineer Titles). It corresponds to a highly selective master's degree level. In Turkey use of the title is limited by several laws to people with an engineering degree from an accredited higher education institution or university. Engineering and architecture professions and related titles are governed by Law No. 3458, which came into effect in 1938. There are also several laws for each of the engineering branches. Usage of the "mühendis" (engineer in Turkish) title by others (even those with much more work experience) is illegal and punishable by law. In Chile, the ingeniero (engineer) title is regulated by law, which distinguishes at least three different kinds of professional engineering titles. First, the igeniería de ejecución, which only requires a degree in applied science and a technical degree from a university or a technical institute (usually four years total). Second, ingeniería, which requires a major degree in basic sciences plus a technical degree, both from a university (usually five years total). Third, ingeniería civil, which requires an academic major degree in basic sciences, a minor degree in applied sciences and a technical degree, all from a university (usually six or six and a half years total). In all cases, the term refers to a professional degree conceded by an educational institution, yet it can only be given by certain institutions when all legal requirements are met. In Brazil, the title of engenheiro (engineer)—and in Argentina, the title of ingeniero—can only be legally used by someone with a five or six year engineering degree. In Argentina most universities have a five or six year engineering degree (Around 3,500–4,000 hours of classes or approx. 240–250 credits, where one credit equals 16 contact hours). Both countries concede the degree most commonly through universities and sometimes through certain institutions. In Puerto Rico, use of the title ingeniero (engineer) is restricted to those holding an engineer's license registered by the Puerto Rico Professional College of Engineers and Land Surveyors. These people have the right to add the prefix Ing. before their names on resumes, business cards and other communication.

Ұлыбритания

Өзін инженер деп атаған немесе Ұлыбританияда инженер ретінде жұмыс істеген адамға ешқандай шектеу жоқ. «Инженер» сөзі кең мағынада қолданылады және инженерлік салаға қатысты әртүрлі жұмыс орындарын білдіре алады. Дегенмен, нақты атаулар қорғалады. Кәсіби инженерлік атаулардан өзге, оларға тіркелген газ инженері және 1-сыныпты [немесе 2-сыныпты] балық аулау кемесінің бас инженері жатады. Инженерлік кеңес өздерінің патшалық жарғысы бойынша «Chartered Engineer», «Incorporated Engineer», «Engineering Technician» және «Information and Communications Technology Technician» атақтарын тағайындайды. Бұл атаулар азаматтық заңмен қорғалады. Инженерлік кеңес сондай-ақ Халықаралық кәсіби инженерлер келісімінің Ұлыбритания мүшесі болып табылады және «Халықаралық кәсіби инженер (Ұлыбритания)» атағын тағайындайды. Әртүрлі инженерлік институттар Инженерлік кеңес тағайындаған атаулардан өзге, өздерінің кәсіби атауларын береді. Оларға: дипломдық химиялық инженер (Химиялық инженерлер институты), дипломдық механикалық инженер (Механикалық инженерлер институты), дипломдық азаматтық инженер (Азаматтық инженерлер институты), дипломдық энергетикалық инженер және дипломдық мұнай инженері (Энергетика институты), дипломдық газ инженері (Газ инженерлері және менеджерлер институты), дипломдық теңіз инженері (Теңіз инженерлігі, ғылымы және технология институты), дипломдық құрылымдық инженер (Құрылыс инженерлері институты) және Инженерлік және технология институтының мүшесі кіреді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та кәсіби инженерлік практика қатаң реттеледі және «кәсіптік инженер» атағы заңмен қорғалады, яғни оны кәсіби инженерлік лицензия арқылы арнайы рұқсат, сертификат немесе басқа ресми мақұлдаусыз пайдалануға тыйым салынады. Сондай-ақ, көптеген штаттар лицензиясы жоқ адамдарға өздерін «инженер» деп атауға немесе лицензиялық актілерге кірмейтін салалар мен мамандықтарды көрсетуге тыйым салады. Мемлекеттік немесе федералдық агенттіктердің қызметкерлері өздерін инженерлер деп атай алады, егер бұл термин олардың ресми лауазымдық атауында көрсетілген болса. IEEE-нің бұл мәселедегі ресми ұстанымы төмендегідей: «Инженер және оның туындылары атағы білімдері мен тәжірибесі қоғамдық қауіпсіздікті қорғайтын тәсілмен жұмыс істеуге лайықты адамдарға ғана берілуі керек. Атақты қатаң пайдалану IEEE USA және қоғамның мүддесіне қызмет етеді, өйткені инженерлік мамандықты меңгергендерді анықтауға мүмкіндік беретін танылған белгіні ұсынады». Әрбір штат қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін инженерлік практиканы реттейді, тек кәсіби инженерлерге (PE) инженерлік жоспарларға қол қоюға және мөрмен бекітуге, сондай-ақ өз қызметтерін халыққа ұсынуға құқық береді. Осы типтегі компаниялардың атауында «инженерия» сөзін пайдалану үшін фирманың құрамында кем дегенде бір кәсіби инженер болуы керек, бірақ бұл талаптар барлық штаттарда бірдей емес. АҚШ-та «өндірістік босату» бизнестерге қызметкерлерді жұмысқа алуға және оларды «инженерлер» деп атауға рұқсат береді, егер бұл қызметкерлер бизнестің тікелей қадағалауы мен бақылауында болса және бизнестің өндірісімен (дайындалған бөлшектермен) немесе босатылған ұйымның ішкі жұмысымен байланысты жұмыс істесе. Бұл адамдар инженерлік жобаларға, жоспарларға немесе техникалық талаптарға соңғы бекіту құқығына немесе жауапкершілікке ие болмайды, егер олар: (А) басқалардың меншігіндегі нысандарға, жүйелерге немесе құрылғыларға енгізілсе; немесе (Б) жұртшылыққа қолжетімді болса. Бұл адамдарға инженерлік қызметтерді орындауға қабілеттіліктері немесе ниеттері туралы мәлімдеуге, лицензияланған кәсіби инженерді қажет ететін инженерлік шешімдер қабылдауға, инженерлік практиканы жүзеге асыруға, инженерлік қызметтерді тікелей халыққа немесе басқа да бизнеске ұсынуға тыйым салынады; егер бизнес субъектісі штаттың инженерлік кеңесінде тіркелмесе және практиканы инженерлік қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар инженерлер ғана жүргізбесе/бақыласа. «Бағдарламалық инженер» терминіне қатысты Техас және Флорида сияқты көптеген штаттар дәстүрлі инженерлік салалар үшін қойылатын талаптармен үйлесетін лицензиялық талаптарды енгізді.

In the United States, the practice of professional engineering is highly regulated and the title "professional engineer" is legally protected, meaning that it is unlawful to use it to offer engineering services to the public unless permission, certification or other official endorsement is specifically granted by that state through a professional engineering license. Also, many states prohibit unlicensed persons from calling themselves an "engineer" or indicating branches or specialties not covered by the licensing acts. Employees of state or federal agencies may also call themselves engineers if that term appears in their official job title. The IEEE's formal position on this is as follows: "The title, engineer and its derivatives should be reserved for those individuals whose education and experience qualify them to practice in a manner that protects public safety. Strict use of the title serves the interest of both the IEEE USA and the public by providing a recognized designation by which those qualified to practice engineering may be identified." Every state regulates the practice of engineering to ensure public safety by granting only Professional Engineers (PEs) the authority to sign and seal engineering plans and offer their services to the public. There are additional requirements to include at least one professional engineer within the firm for these type of companies to include the word engineering in the title of the business, although these requirements are not universal. In the United States an "industrial exemption" allows businesses to employ employees and call them an "engineer", as long as such individuals are under the direct supervision and control of the business entity and function internally related to manufacturing (manufactured parts) related to the business entity or work internally within an exempt organization. Such person does not have the final authority to approve or the ultimate responsibility for, engineering designs, plans or specifications that are to be: (A) incorporated into fixed works, systems or facilities on the property of others; or (B) made available to the public. These individuals are prohibited from representing an ability or willingness to perform engineering services or make an engineering judgment requiring a licensed professional engineer, engage in practice of engineering, offer engineering services directly to the public and/or other businesses; unless the business entity is registered with the state's board of engineering and the practice is carried on/supervised directly only by engineers licensed to engage in the practice of engineering. With regard to the term "software engineer", many states, such as Texas and Florida, have introduced license requirements for such a title that are in line with the requirements for more traditional engineering fields.

Шағымдар бойынша рәсімдер

Жалпы, инженерлік реттеуші органдар жеке тұлғадан шағым түспейінше тергеуді бастамайды. Шағым кәсіби мінез құқығын бұзу, келісімшартты бұзу немесе салдарына немқұрайлы қарау бойынша тергеудің негізі болып табылады.

Тәртіптік комитеттер

Калифорния заңдары кәсіби инженерлер, жер зерттеушілер және геологтар кеңесінің лицензиясы бар инженердің алдауы, жалған мәлімдеме жасауы, немқұрайлылығы немесе келісімшартты бұзуы жағдайында тәртіптік іс жүргізуді бекітеді. Онтарио кәсіби инженерлері кәсіби тәртіпсіздік және қабілетсіздік туралы шағымдарды қарастыратын тәртіптік комитетке ие. Тәртіптік комитет инженерлік корпорацияның рұқсат куәлігін (фирма лицензиясын) тоқтата алуға, инженерлік лицензияны немесе кәсіби тәртіпсіздік, алдау, жалған мәлімдеме жасау, немқұрайлылық немесе келісімшартты бұзу үшін жергілікті инженерлік заңнаманы бұзғаны үшін айыппұл салуға құқылы.