Кіріспе

Американдық әнші-күйші (1946–2020)

музыкант

Джон Эдвард Прайн (/p//r//ai//n/; 1946 жылдың 10 қазаны – 2020 жылдың 7 сәуірі) – американдық кантри-фолк әнші-күйшісі. Өз буынының ең ықпалды ән жазушыларының бірі саналатын Прайн, махаббат, өмір және заманауи оқиғалар туралы әзіл-қалжыңға толы лирикасымен, сондай-ақ өмірінен алынған қайғылы тарихтарды баяндайтын терең мәнді әндерімен танымал болды. Оның әндерінде әлеуметтік сын мен сатира элементтері жиі кездеседі. 1970-ші жылдардың басынан бастап қайтыс болғанға дейін композитор, орындаушы, концерттік әртіс және эпизодтық актер ретінде жұмыс істеді. Иллинойс штатының Мейвуд қаласында туып өскен Прайн 14 жасында гитарада ойнауды үйренді. Чикаго қаласындағы Ескі қалалық халық музыка мектебінде оқыды. Батыс Германияда АҚШ Армиясында қызметтен кейін, 1960-шы жылдардың соңында Чикагоға оралды, онда пошташы болып жұмыс істеп, бастапқыда хобби ретінде, кейін клубтарда ән жазып, орындады. Чикагодағы халық музыкасының қайта жандануының мүшесі болған Прайннің танымалдығына сыншы Роджер Эберттің мақтаулы рецензиясы көмектесті. Әнші-күйші Крис Кристофферсон Стив Гудманның ұсынысымен Прайнды тыңдап, оны өзінің алдын ала өнер көрсетушісі ретінде шақырды. Прайн 1971 жылы Atlantic Records лейблымен аттас дебюттік альбомын шығарды, ол кеңінен мойын соқты. Бұл альбом барлық уақыттағы ең жақсы әнші-күйші альбомдарының бірі деп есептеледі. Оның алғашқы альбомынан алған сәттілігі Atlantic Records үшін тағы үш альбом шығаруға мүмкіндік берді. 1975 жылғы Common Sense альбомы Billboard U.S. Top 100 тізіміне енген алғашқы альбомы болды. Содан кейін Asylum Records компаниясымен үш альбом жаздырды. 1981 жылы Oh Boy Records тәуелсіз лейблын құрды, ол оның өмірінің соңына дейін барлық музыкасын шығарды. Оның соңғы альбомы, 2018 жылғы The Tree of Forgiveness, Billboard 200 тізімінде #5 орынға ие болды, бұл оның ең жоғары көрсеткіші. Прайн өмірі бойы денсаулық мәселелерімен күресіп, екі рет рактан аман қалды. 2020 жылы COVID-19 салдарынан қайтыс болды. Осы жылдың басында ол Grammy Lifetime Achievement Award сыйлығын алды.

Ерте өмір

Прайн – Уильям Мейсон Прайннің, құрал және қалып жасаушы, және Верна Валентайн (Хэмм) үй шаруасымен айналысқан әйелдің ұлы. Екеуі де Кентукки штатының Муленберг округінен шыққан. Ол Чикаго қаласының Майвуд елді мекенінде туып өскен. Жаздарды олар Кентукки штатының Парадайс қаласының жанындағы туыстарына барумен өткізетін. Прайн 14 жасында ағасы Дэвидтен гитара тартуды үйренді. Ол Чикагодағы Ескі қалалық халық музыка мектебінде оқыды.

Чикагоның фольклорлық сахнасы

1960 жылдардың соңында Прайн пошта тасығанда, Чикагодағы Армитаж даңғылындағы «Бесінші Пег» клубындағы ашық микрофон кештерінде әндерін орындауды бастады (көбінесе осы әндерді пошта маршрутында ойлап шығарған). Бұл клуб жақын жердегі Ескі қалалық халық музыкасы мектебінің оқытушылары мен студенттерінің бас қосылатын орны еді. Прайн бастапқыда тыңдаушы болды, өнер көрсетуге құлшынбады, бірақ басқа бір әншінің «Сен одан да жақсы жасай аласың ба?» деген сөзіне жауап ретінде орындауға мәжбүр болды. Алғашқы ашық микрофонынан кейін оған жалақы төленетін концерттер ұсынылды. 1970 жылы «Chicago Sun Times» газетінің кино сыншысы Роджер Эберт оны «Бесінші Пег» клубында кездейсоқ естіп, Прайн туралы алғашқы рецензиясын жазды, оны ұлы ән жазушы деп атады. Рецензия жарияланғаннан кейін Прайннің танымалдығы артты. Ол Чикаго халық музыкасының қайта жандануының орталық тұлғасына айналды, оған Стив Гудман, Майкл Питер Смит, Бонни Колок, Джим Пост, Том Данди, Энн Хиллс және Фред Холштейн сияқты әнші-күйшілер де қатысты. Джетро Бернс және Боб Гибсон сияқты танымал музыканттармен бірге Прайн Чикагоның түрлі клубтарында жиі өнер көрсетті. «Delmark Records» лейблынан Боб Костер оған өзінің бірнеше түпнұсқа әндерімен бірге каверлерден тұратын бір альбомдық келісім ұсынды, бірақ ол бұл жобаның өзіне қолайлы емес екенін шешті. Кристоферсон кейін еске алды: «Біз бірінші жолдың соңында басқаша бір нәрсені естіп жатқанымызды түсіндік. Бұл Дилан алғаш рет Village сахнасына шыққандағыдай сезім болды».

1970 жылдар

Прайннің дебюттік альбомы 1971 жылы жарық көрді. Кристоферсон (бірде Прайннің әндерін соншалықты жақсы жазғанын айтқан, «біз оның бас бармақтарын сындыруға тиіспіз») Прайн мен Гудманды Нью-Йорктегі The Bitter End клубында өзінің концертінде алдын ала өнер көрсетуге шақырды. Көрермендердің арасында Джерри Векслер болды, ол келесі күні Прайнді Atlantic Records лейблімен келісімшартқа отырғызды. Прайннің екінші альбомы, Diamonds in the Rough (1972), оның алғашқы альбомының сәулеттік табысынан кейін көптеген адамдарды таң қалдырды; ол коммерциялық емес, минималистік стильде жасалған, Прайннің блюграсс музыкасына деген құштарлығын көрсететін және Хэнк Уильямсты еске түсіретін әндерді қамтитын туынды болды. Жинақтың ең жарқын нүктелері – Вьетнам соғысы туралы айтылатын, поэзиялық бөлімі бар «Ұлы шарттасу» және Прайн кейін Гудманмен бірге орындаған «Естеліктер» балладасы. Оның 1970-ші жылдардағы келесі альбомдарына «Сүйкімді Эбби», «Атам ағаш шебер болған» және «Түрмедегі Рождество» сияқты жанкүйерлердің сүйікті әндері енген «Татті кек» (1973) және «Ақылға қонымды» (1975) альбомдары кіреді, соңғысында «Бізге қайтып кел, Барбара Льюис Харе Кришна Борегард» әні де бар. Соңғы альбом Прайннің Billboard тізіміндегі Top 100-ге енген алғашқы альбомы болды және оның коммерциялық табысының артуын көрсетті. Оны Стив Кроппер өндірді. 1978 жылғы Bruised Orange альбомын Стив Гудман өндірді, ол тыңдаушыларға «Дүние осылай айналады», «Сабу жалғыз Твин-Ситиге сапар шегеді», «Балық және сылқылдау» және атау әні сияқты әндерді сыйлады. 1974 жылы әнші Дэвид Аллан Коу Прайн мен Гудман бірлесіп жазған «Мені есіммен шақырмадың» әнімен кантри чарттарында үлкен жетістікке жетті. Ән әдейі стереотиптік кантри музыкалық мәтіндерді пародизациялап, өзін «жетілген кантри және вестерн әні» деп сипаттайды. Прайн авторлық құқықтан бас тартты (әнді жазған кезде мас болғандықтан, өзінің үлесін есіне алмады) және Гудман жалғыз автор ретінде танылды. Гудман Прайнге өзінің авторлық гонорарынан жюкбокс сыйлады. 1975 жылы Прайн гитарист Арлен Ротпен толық құрамында АҚШ және Канада бойынша гастрольдік сапармен болды. 1979 жылғы Pink Cadillac альбомында Sun Records негізін қалаушы Сэм Филлипс өндірген екі ән бар, ол сол кезде студиялық жұмыстарды сирек жасайтын. «Сайгон» әні Вьетнам соғысының қасіретінен зардап шеккен ардагер туралы («Менің шатырымдағы кедергі жарылысқа дайын тұр»). Жазу кезінде гитара күшейткіштерінің бірі жарылып кетті (бұл альбомда естіледі). Филлипс өндірген тағы бір ән – Прайннің туған қаласы туралы «Қанша бақыттымын».

1980 жылдар

1981 жылы Прин әншілер мен ән жазушыларды қанаушылықпен пайдаланған деп есептеген жазба индустриясының қалыптасқан үлгісін қабылдамай, Теннесси штатының Нэшвилл қаласында Oh Boy Records тәуелсіз жазба компаниясын құрды. Оның жанкүйерлері жобаны қолдап, келесі альбомының шығындарын қамтуға жеткілікті ақшаны алдын ала жіберді.

1990 жылдар

1991 жылы Прайн Гремми сыйлығын жеңіп алған «The Missing Years» альбомын шығарды, бұл оның продюсер және Heartbreakers тобының басс-гитарисі Хоуи Эпштейнмен алғашқы бірлескен жұмысы болды. Атау композициясында Прин Исаның балалық шағы мен миссионерлік қызметі арасындағы жазбаға түспеген жылдары не істегені туралы әзілмен айтады. 1995 жылы Эпштейнмен тағы бірлескен «Lost Dogs and Mixed Blessings» альбомы жарық көрді. Осы альбомда «Lake Marie» атты ұзақ трек бар, ол ондаған жылдар бойы «қоштасу» тақырыбына арналған әңгімелерді тоғыстыратын, жартылай сөйлеу түріндегі ән. Кейін Боб Дилан оны өзінің сүйікті Прин әні деп атады.

2000 жылдар

2001 жылы Прайн Билли Боб Торнтонның «Daddy & Them» фильмінде эпизодтық рөлде ойнады. «In Spite of Ourselves» әні титрлер аяқталар кезде дыбысталады. Прайн 2004 жылы Стивен Фостердің «My Old Kentucky Home» әнінің нұсқасын «Бейірімді армандар» жинақ альбомы үшін жазды, ол 2004 жылы «Үздік дәстүрлі фолк альбомы» Грамми сыйлығын жеңіп алды. 2005 жылы Прайн «Lost Dogs and Mixed Blessings» альбомынан бері шығарған алғашқы толыққанды жаңа альбомын – «Fair & Square» шығарды, ол көбірек сергіне түскен, акустикалық стильде болды. Альбомда «Safety Joe» сияқты, өмірінде ешқашан тәуекелге бармаған адам туралы ән де бар, сондай-ақ Прайнның адам табиғатының қара жағын сынайтын және президент Джордж Бушқа сын айтатын «Some Humans Ain't Human» әні де бар. «Fair & Square» 2005 жылы «Үздік заманауи фолк альбомы» Грамми сыйлығын жеңіп алды. Альбомда түпнұсқа әндермен қатар екі кавер де бар: А. П. Картердің «Bear Creek Blues» және Блейз Фоулидің «Clay Pigeons» әндері.

2010 жылдар

2010 жылдың 22 маусымында Oh Boy Records "Broken Hearts & Dirty Windows: Songs of John Prine" атты құрмет альбомын жарыққа шығарды. Альбомда My Morning Jacket, The Avett Brothers, Conor Oberst and the Mystic Valley Band, Old Crow Medicine Show, Lambchop, Josh Ritter, Drive By Truckers, Nickel Creek тобының Сара Уоткинс, Deer Tick тобының Liz Isenberg қатысуымен, Justin Townes Earle, Those Darlins және Bon Iver тобының Джастин Вернон сияқты қазіргі заманғы фолк музыкасының қайта жандануының өкілдері бар. 2016 жылы Прин ПЕН/Ән сөздері сыйлығының жеңімпазы атанды, осы сыйлықты ПЕН Нью-Ингланд бөлімшесі екі жылда бір рет екі ән жазушыға табыс етеді. 2016 жылғы сыйлық Том Уэйтс пен оның ән жазу әріптесі, әйелі Кэтлин Бреннанмен бөлісті. Сыйлықты бағалаушылар ретінде Питер Вулф, Розан Кэш, Пол Саймон, Элвис Костелло және Боно, сондай-ақ әдеби сыншылар Салман Рушди, Наташа Третьвей және Пол Малдун қатысты. 2016 жылы Прин 1999 жылғы "In Spite of Ourselves" альбомына жалғас ретінде "For Better, or Worse" альбомын шығарды. Альбомда кантри музыкасының көрнекті әйел дауыстары, оның ішінде Элисон Краусс, Кейси Масгрейвс және Ли Энн Вомак, сондай-ақ екі жинақ альбомында да болған жалғыз шақырылған әртіс Ирис ДеМент өнер көрсетеді. 2017 жылдың 15 наурызында Кантри Музыкасының Даңқ залында "Американдық ағымдар" көрмесі ашылды. Көрмеде Прин сахнада жиі киетін ковбойлық етік және күртешесі, оның жеке гитарасы және оның хиті "Angel From Montgomery" әнінің қолмен жазылған мәтіні қойылды. 2016 жылғы "Американдық ағымдар" тобы 2016 жылы кантри музыкасына елеулі үлес қосқан суретшілерді көрсетті, олардың ішінде Прин де болды. Прин 2017 жылғы Americana Music Honors & Awards марапаттауда "Жылдың әртісі" сыйлығын екінші рет жеңіп алды, алғаш рет ол 2005 жылы осы сыйлыққа ие болған. 2018 жылдың 8 ақпанында Прин 13 жылдан бері жаңа материалдан тұратын алғашқы альбомы "The Tree of Forgiveness" 13 сәуірде шығатынын хабарлады. Дейв Кобб продюсерлік еткен альбом Принге тиесілі Oh Boy Records лейблы арқылы шығарылды және Джейсон Исбелл, Аманда Ширес, Дэн Ауербах және Бранди Карлиле сияқты шақырылған әртістерге ие болды. Альбом жарияланған кезде Прин "Summer's End" әнін де ұсынды. Бұл альбом Billboard 200 тізімінде Приннің ең жоғары көрсеткішін тіркеді. 2019 жылы ол "Please Let Me Go 'Round Again" әнін, сондай-ақ өмірдің соңына қатысты жылы сезімдерді білдіретін тағы бірнеше тректерді ұзақ жылғы досы және әріптесі Swamp Dogg-пен бірге оның соңғы жазбаларының бірі ретінде жазды.

Өлімнен кейін шығарылғандар

Прайн қайтыс болғанға дейін жазған соңғы әні – "I Remember Everything" болды, ол 2020 жылдың 12 маусымында музыкалық бейнеклиппен бірге жарық көрді. Бұл ән 2020 жылдың 11 маусымында өткен, Sturgill Simpson, Vince Gill, Jason Isbell, Kacey Musgraves, Bonnie Raitt, Rita Wilson, Eric Church, Brandi Carlile және көптеген басқа кантри әртістері мен достарының қатысуымен өткен екі сағаттық арнайы құрмет көрсету шоуынан кейін шығарылды. 2020 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияның бірінші күні COVID-19 құрбандарын еске алу видеосының музыкалық сүйемелдемесі ретінде Прайннің "I Remember Everything" әні таңдалды.

Жеке өмір

Прайн үш рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1966 жылы мектептегі сүйіктісі Энн Кэролмен болды. Некелері 1970-ші жылдардың соңына дейін сақталды. Прайн 1984 жылдан 1988 жылға дейін бас-гитарист Рейчел Пирге үйленді. Прайн 1988 жылы кейіннен оның менеджері болған Фиона Уиланмен танысты. Ол 1993 жылы Ирландиядан Нэшвиллге көшіп келді, ал олар 1996 жылы үйленді. Прайн мен Уиланның бірге екі ұлы болды – Джек пен Томми. Прайн сондай-ақ Уиланның бұрынғы қарым-қатынасынан туған ұлы Джодиді өрбітті. Прайнның үйі болды және ол жылдың бір бөлігін Ирландияның Галвей қаласындағы Кинварада өткізді.

Денсаулыққа қатысты проблемалар

1998 жылдың басында Прайнның мойнының оң жағында жалпақ жасушалы қатерлі ісік анықталды. Ол ауру тінді алып тастау үшін күрделі операция жасады, содан кейін алты апта бойы сәулелік терапиядан өтті. Операция мойнының бір бөлігін алып тастады және тіліндегі бірнеше жүйкелерді қиып тастады, ал сәулелік терапия кейбір сілекей бездеріне зақым келтірді. Ол қайтадан өнер көрсету үшін бір жыл бойы қалпына келтіру және тіл дамыту терапиясынан өтуі қажет болды. Операция оның дауысын өзгертті және дауысына қабақтың дыбысын қосты. 2013 жылы Прайн сол өкпесіндегі қатерлі ісікті алып тастау үшін операция жасады. Операциядан кейін физиотерапевт оған төзімділікті арттыру үшін ерекше жаттығулар жасады: Прайн үйінің баспалдақтарымен жоғары-төмен жүгіріп, демі жетпей тұрып гитарасын ұстап, екі ән айтуы керек болды. Алты айдан кейін ол қайтадан гастрольдік сапарға шықты. 26 наурызда ол COVID-19 симптомдары байқалғаннан кейін ауруханаға жатқызылды. 30 наурызда Фиона өзінің жазылғанын, ал Джонның жағдайы тұрақты екенін, бірақ жақсармағанын Twitter-де жазды. Прайн 2020 жылдың 7 сәуірінде 73 жасында COVID-19 салдарынан қайтыс болды. Прайннің "Жәннат" әнінде айтқан өсиетіне сәйкес, оның күлінің жартысы Кентукки штатындағы Грин-Риверге шашылды. Қалған жартысы Чикагодағы ата-анасының қасына жерленді.

Ықпал

Прайн өзінің буынының ең ықпалды ән авторының бірі саналады. Оны "әндер жазудың Марк Твені" деп атайды. Боб Дилан 2009 жылы Прайнды өзінің сүйікті ән авторларының бірі деп атады. Ол былай деді: "Прайннің туындылары – таза просттік экзистенциализм. Орта Батыстың санасының шексіз саяхаты. Ол әдемі әндер жазады. "Сэм Стоун" туралы, әскердегі есірткіге тәуелді солдат, және "Дональд пен Лидия" туралы, он шақырым қашықтықтан махаббатқа толы адамдар. Прайннен басқа ешкім осылай жаза алмас еді". Джонни Кэш өзінің автобиографиясында, "Кэш" кітабында былай жазды: "Мен шаруа қожалығында көбінесе музыка тыңдамаймын, ән жазуға дайындалып, шабыт іздегенде ғана тыңдаймын. Содан кейін көп жылдар бойы құрметтеген және пайдаланған авторлардың әндерін қосамын – Родни Кроуэлл, Джон Прайн, Гай Кларк және қадірлі Стив Гудман – менің "Төрттік жақсыларым"."

Роджер Уотерс 2008 жылы Word журналының сұрағына жауап бергенде, егер ол Пинк Флойдтың ықпалын Radiohead сияқты жаңа британдық топтарда естігенін сұрағанда, былай деді: "Мен Radiohead-ті көп тыңдамаймын. Альбомдарын тыңдадым, бірақ олар мені Джон Прайн сияқты әсерге түсірген жоқ. Оның музыкасы – керемет көркемдік, ол Нил [Янг] және [Джон] Леннонмен бірдей деңгейде тұрады". Кейін ол Прайнды ең маңызды бес ән авторының бірі деп атады. Прайннің ықпалы жас суретшілердің жұмысында көрінеді, оларға ол жиі кеңес берді, соның ішінде Джейсон Исбелл, Аманда Ширс, Бранди Карлайл, Стюргилл Симпсон, Кейси Маскрейвс, Марго Прайс, Тайлер Чайлдерс және Робин Пекнольд.

Басқа марапаттар

2005 жылы АҚШ-тың ақын лауреаты Тед Кузердің өтінішімен Джон Прайн Конгресс кітапханасында өлең оқып, өнер көрсеткен алғашқы әнші-күйші болды. 2016 жылы Прайн «Жаңа Англия» ПЕН ұйымының әдебиеттік сапасы жоғары әндер сөздері сыйлығына ие болды. Өмірі бойында Прайн «Американа Музыкасы» құрметті марапаттары мен сыйлықтарынан алтысын алды: Ән жазудағы өмірлік жетістіктері үшін сыйлық (2003), Жылдың әртісі (2005, 2017, 2018), «Жаздың соңы» әні үшін Жыл әні (2019) және «Кешірім ағашы» альбомы үшін Жыл альбомы (2019). 2020 жылдың 30 маусымында Иллинойс штатының губернаторы Дж. Б. Притцкер Прайнды қайтыс болғаннан кейін Иллинойс штатының құрметті ақыны деп жариялады. Джон Прайннің құрметіне Джон Прайн әнші-күйшілерге арналған стипендия тағайындалды. 2022 жылы Лейт Росс осы стипендияның алғашқы иегері атанды.

Дискография

Өлгеннен кейінгі аптада Прайн Billboard-тың Рок әндер жазушылары тізімінде бірінші орынға шықты, себебі оның синглдері ("In Spite Of Ourselves", "Angel from Montgomery", "Hello In There", "When I Get To Heaven" және "That's the Way the World Goes Round") Hot Rock Song Chart тізіміндегі алғашқы 25 әнге енді. Billboard 200 тізімінде оның 1971 жылғы тұңғыш альбомы 55-орында қайтадан пайда болды, ал соңғы альбомы, 2018 жылғы Tree of Forgiveness, 109-орында қайтадан тізімге кірді.