Кіріспе

Орындау құқықтарын басқару ұйымы (PRO), сонымен қатар орындау құқықтары қоғамы деп те аталады, авторлық құқық иелері мен авторлық құқықпен қорғалған туындыларды сауда орындары мен мейрамханалар сияқты жерлерде көпшілікке пайдалануға ниеттенген тараптар арасында делдалдық қызметтер көрсетеді, әсіресе авторлық құқық төлемдерін жинау бойынша. Жұмысты заңды түрде сатып алу, мысалы, музыка дүкенінен CD сатып алу, жеке орындау құқығын береді. PRO әдетте ұйымның қызметіне байланысты туындыны пайдаланған кезде ғана авторлық құқық төлемдерін жинайды. Театрлар мен радио сияқты ұйымның қызметі үшін маңызды туындыларға авторлық құқық төлемдері әдетте құқық иелерімен тікелей келісіледі. Ұйымдардың мүдделері әртүрлі: көбі музыкалық туындыларға ғана назар аударады, ал кейбіреулері аудиовизуалды, драмалық, әдеби немесе бейнелеу өнері туындылары мен авторларын да қамтиды. Кейбір елдерде PRO ұйымдары авторлық құқық ұжымдары немесе авторлық құқықтарды жинау агенттіктері деп аталады. Авторлық құқық ұжымы PRO-дан гөрі кең ұғым, өйткені ол тек орындаумен ғана шектелмейді және көбейту құқықтарын басқару ұйымдарын (RRO) қамтиды. RRO ұйымдары CD, аудиокассета немесе компьютерлік файл сияқты медиа арқылы таратылған туындыларды, ал емес көпшілік орындарда туындыларды пайдалануды ұсынады. PRO-ның жаһандық басқару органы – Францияда орналасқан CISAC, құрамында 119 елден 228 мүше ұйым бар.

Тарих

Бірінші орындаушылық құқық қоғамы 1851 жылы Францияда құрылды. Ұлыбританияда 1842 жылғы Авторлық құқық туралы заң алғаш рет музыкалық шығармаларды Орындау құқығы қоғамы арқылы қорғады, ол 1914 жылы тікелей эфирдегі қойылымдарды қамтиту үшін құрылды. Жазылған немесе таратылған орындалу құқықтарын 1924 жылы құрылған Механикалық авторлық құқықтарды қорғау қоғамы басқарады. Италия 1882 жылы, ал Германия 1915 жылы орындаушылық құқық қоғамын құрды. АҚШ-та 1914 жылы Америка композиторлар, авторлар және баспагерлер қоғамы (ASCAP), 1930 жылы Еуропалық сахна авторлары мен композиторлар қоғамы (SESAC) және 1939 жылы Broadcast Music, Inc. (BMI) құрылды. Sociedad Puertorriqueña de Autores y Compositores de Musica (SPACEM) 1953 жылы Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласында құрылды. Кейіннен SPACEM атауы ACEMLA, яғни Asociación de Compositores y Editores de Musica болып өзгертілді және бүгінгі күні CISAC-тың орындаушылық құқықтарды қорғау қоғамдары тізімінде PRO No. 76 ретінде тіркелген.

Іс-шаралар

Құқық иелері мен тұтынушылар арасында делдалдық қызмет атқарудан басқа, авторлық құқықтарды ұйымдастырушылары (PRO-лар) заң саласында да өте белсенді. Олар авторлық құқықты бұзушыларды сотқа береді немесе АҚШ-та Конгресс кітапханасының Авторлық құқықтар жөніндегі комиссиясына жүгінеді. PRO-лар құқық иелерінің мүддесін қорғайды, әсіресе авторлық құқық төлемдерінің мөлшерлемелері талқыланғанда. Авторлық құқық төлемдерін жинау мақсатында туындылардың көпшілік орында орындалуын қадағалаудың нәтижесінде PRO-лар көпшілік алдында орындалған туындылар туралы статистика жариялайды. PRO ұсынатын лицензиялық қызметтер тұтынушыларға қолайлы, себебі олар PRO өкілдігіндегі барлық туындыларға бірден лицензия ала алады.

Сындар

PRO-лар коммерциялық емес ұйымдарға авторлық құқықпен қорғалған музыканы пайдаланғаны үшін ақы талап еткені үшін сынға ұшырады, әсіресе егер бұл ұйым музыканы пайдаланудан табыс таппаса. Мысалы, ASCAP көпшілік пікірге көніп, АҚШ-тың Қыз Скауттарын лагерьтік отта ән шырқағаны үшін айыптаудан бас тартуға мәжбүр болды. ASCAP және SESAC коммерциялық емес білім беру (NCE) радиостанцияларына авторлық құқықпен қорғалған музыка ойнағаны үшін ақы алу саясаты да сынға ұшырады, әсіресе АҚШ-тағы студенттік радиостанциялар тарапынан. Олар қаржыландыру үшін студенттер мен тыңдаушылардың қолдауына толық тәуелді және қосымша төлемдерді көтере алмайды. Көбінесе авторлық құқығы бұрын өткен классикалық туындыларды орындайтын қоғамдық оркестрлер кейде авторлық құқығы бар туынды орындайды, бірақ олар концерттік кірістердің барлығынан, тіпті барлық музыкасы қоғамдық меншікте болған концерттерден де құқық иелеріне лицензиялық төлемдер жасауға мәжбүр. Бұл төлемдер кейіннен поп-әндердің авторларына бөлінеді. PRO-лар жиі "қоғамдық орындау" анықтамасын кеңейткені үшін сынға ұшырайды. АҚШ-та бұрын, егер музыка заңды түрде сатып алынса, ресторандарда оны ойнату заңдық мәселе тудырмайтын. Қазір PRO-лар мұндай пайдалану үшін роялти талап етеді. "Бір ерекшелік белгілі бір көлемдегі (2000 шаршы футтан кіші дүкендер, 3750 шаршы футтан кіші мейрамханалар немесе барлар) радио, теледидар немесе ұқсас үй құрылғысынан лицензиясыз музыка ойнауға рұқсат береді, егер алтыдан кем динамик болса (динамиктердің орналасуына шектеулер қойылса) және тыңдау үшін клиенттерден ақы алынбаса. Егер сіздің бизнесіңіз жоғарыда аталған санаттардың біріне жатса (бизнестің көлемі, динамиктердің саны мен орналасуы және т.б.), авторлық құқық туралы заңның 110-бабының 5-тармағына көңіл бөліңіз. Сізге лицензия қажет болмауы мүмкін. Бірақ шешім қабылдамас бұрын заңгермен кеңесіңіз". Сыншылар, мысалы, ресторандардағы қойылымдарды шектеу арқылы PRO-лар туынды үшін тегін жарнаманы жояды, осылайша медиа сатуды төмендетеді деп санайды. Айтпақшы, медиа сатудың төмендеуі PRO-лардың мүддесіне қайшы, бірақ екі тарап арасындағы даулар белгілі емес, өйткені әрбір ұйым бірдей тараптың – құқық иелерінің – мүдделерін қорғайды және ортақ мүддеде жұмыс істеуге міндетті. Құқық иелері, әсіресе ірі баспа компанияларымен өкілдік етілмейтін тәуелсіздер мен жаңадан келгендер PRO-лардың лицензиялық кірістерді бөлу үшін қолданатын "түсініксіз" формулаларын сынап бағалайды. Олар сондай-ақ PRO-ларды төлемдердің кешігуіне немесе тоқтауына, сондай-ақ артық мүшелік жарналарына немесе қызмет ақыларына сын қояды.

Америка Құрама Штаттары

AllTrack (АҚШ)
ASCAP (АҚШ)
BMI (АҚШ)
Global Music Rights (АҚШ)
SESAC (АҚШ)
Pro Music Rights (АҚШ)

Мемлекеттік реттеу және табыс салығы

АҚШ Конституциясының Авторлық құқық ережесі АҚШ-та Авторлық құқық заңын құру өкілеттігін береді, бірақ соңғы жылдары бірқатар штаттар Орындау құқықтары қоғамдарына қатысты ашықтық заңдарын қабылдады. Бұл, әдетте, Орындау құқықтары қоғамдарын лицензиялаған музыкалық туындыларын жариялауға міндеттейді. Көптеген мекемелер Орындау құқықтары қоғамдарына жаппай лицензиялық төлемдер жасаса да, төленген ақшалар музыкалық туындыларды орындау құқығын қамтамасыз ететініне көз жеткізе алмайды. Бұл теріс әрекеттерге, яғни «қаржылық талап етуге» алып келуі мүмкін. Көптеген Орындау құқықтары қоғамдары концертті бұзуға немесе тоқтатуға тырысатын өкілдерді бизнеске жібереді, олар жеткіліксіз немесе орындау құқығы лицензиясы жоқ деп мәлімдейді, ал кейбір штаттар мұндай практиканы тыйым салған. Сонымен қатар, табыс салығы бар штаттар композиторлардың/әндер жазушылардың тұратын жеріне немесе Орындау құқықтары қоғамы орналасқан штатына емес, сол штаттардағы «орындалымдардан» түсетін авторлық жарна табысын ұстап қалуға ниеттеніп отыр. Іс жүзінде штаттық табыс салығын есепке алуды реттеу өте қиын. Атап айтарлықтай, Колорадо штатының заңы, әр Орындау құқықтары қоғамын өзінің толық каталогын жариялауға міндеттейді.