Авторлық құқықтарды басқару ұйымдары және лицензиялау жүйесі

Кіріспе

Жекелеген органдар туындыларды лицензиялайтын коммерциялық емес ұйым

Авторлық құқық қоғамы (кейде авторлық құқық ұйымы, авторлық құқық жинау агенттігі, лицензиялау агенттігі немесе ұжымдық басқару ұйымы деп те аталады) – авторлық құқық заңдарымен немесе жеке келісімдермен құрылған, авторлардың атынан авторлық құқықпен қорғалған туындыларды лицензиялайтын және ұжымдық құқықтарды басқаратын коммерциялық емес ұйым. Авторлық құқық қоғамдары авторлық құқықпен қорғалған туындылар пайдаланылатын барлық іс-шаралар мен орындарды қадағалайды және қоғамға тіркелген авторлық құқық иелеріне мұндай пайдалану үшін сыйақы төленуін қамтамасыз етеді. Авторлық құқық қоғамы өз тарифтік жүйесін веб-сайттарында жариялайды және әрбір транзакция үшін номиналды әкімшілік алым жинайды. Авторлық құқық қоғамдары авторлық құқықпен қорғалатын шығармаларға лицензия беру және басқару үшін ұйымдастырылған органға ие болу қажеттілігінен пайда болды. Авторлық құқық қоғамдары болмаса, мейрамханалар, сауда орталықтары және ірі іс-шаралар сияқты пайдаланушылар жеке авторлық құқық иелерінен лицензиялар жинап, олармен шарттар туралы келіссөздер жүргізу мүмкін емес. Авторлық құқық қоғамдары бағалар туралы келіссөздер жүргізеді және олар өкілдік ететін авторлар атынан тарифтер жасайды және пайдаланушылар мен авторлық құқық иелері арасындағы билік тепе-теңдігін жояды. Авторлық құқық қоғамдарының лоббилік күші әсіресе музыка индустриясы сияқты салаларда маңызды, онда авторлар мен авторлық құқық иелері жиі қолайсыз жағдайда болады. Музыкалық стриминг революциясы музыка индустриясындағы билік тепе-теңдігінің бұзылуына қарсы шабуыл ретінде де қарастырылды. Технологияның дамуы мен Spotify, Apple Music және Pandora сияқты музыка агрегаторларының ықпалы авторлық құқықтарды лицензиялаудың қолданыстағы жүйесін өзгертіп, авторлық құқық қоғамдарын қажетсіз ете алады. Авторлық құқық қоғамдарының жүйесі барлық елдерде ұқсас болғанымен, олардың өнеркәсіпке әсері мен жұмыс істеу тәсілі елден елге өзгеше.

Функциялар

Авторлық құқық қоғамдары авторлық құқық иелерінен шығармаларды лицензиялау құқығын сатып алып, одан кейін оларды басқаларға лицензиялау және келіссөздер жүргізу арқылы қызмет етеді. Олар көбінесе бір сала бойынша жұмыс істейді және сол саладағы барлық авторлардың шығармаларын алуға тырысады. Авторлық құқық қоғамдары белгілейтін тарифтер лицензиардың іс-шарасының түріне немесе орнына байланысты болады және әдетте лицензиарға авторлық құқық қоғамының репертуарындағы барлық шығармаларға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Авторларға төленетін роялтилер олардың нарықтағы беделіне және олардың шығармаларына деген сұранысқа негізделген. Ұжымдық басқарудың транзакциялық шығындарды азайту және басқа да артықшылықтары тек авторлық құқық қоғамы белгілі бір саланың барлық немесе көп бөлігіндегі авторлық құқықпен қорғалған шығармаларды бақылағанда ғана іске асырылуы мүмкін.

Елдер бойынша

Авторлық құқық заңдылығы аумақтық сипатқа ие, бірақ авторлық құқықтар Берн конвенциясы және ТРИПС келісімі сияқты халықаралық құжаттар арқылы көптеген елдерде қорғалады. Лицензиялаумен қатар, авторлық құқық қоғамдары оларға тапсырылған авторлық құқықпен қорғалған туындылардың пайдаланылуын қадағалайды және авторлық құқық иелеріне осы пайдалану үшін әділ төлемақы төленуін қамтамасыз етеді. Авторлық құқықпен қорғалған туындылардың шетелде пайдаланылуын қадағалау үшін қоғамдар өздерінің шетелдік әріптестерімен меморандумдар немесе халықаралық лицензиялық келісімдер жасап, авторлық құқықты материалдарды пайдалану туралы ақпарат алмасады. Жиындық басқару ұйымдары белгілі бір кезеңге өздерінің каталогын пайдалану құқығын беретін жаппай лицензияларды сата алады. Мысалы, мұндай лицензия радиохабар таратушысына мыңдаған композиторлардың, лириктердің және баспагерлердің меншігіндегі мыңдаған әнді қамтитын бір жылдық рұқсатты беруі мүмкін. Сондай-ақ, қоғамдар музыканы көшіру және тарату үшін жеке лицензияларды сатады. Мысалы, Apple компаниясы iTunes Store үшін жүктеу туралы есептерді ұсынуы керек, олар олардың роялти төлемдерін анықтау үшін қолданылады. Бұл сатып алу елдің заңдық режимімен реттеледі. Кейбір юрисдикциялар, мысалы, Венгрия заңды монополиялар құрайды, ал де-факто монополиялар басқаларында туындайды. Құқықтар иеленгеннен кейін авторлық құқық ұжымы авторлық құқықпен қорғалған туындыларды пайдалану туралы деректерді жинауға міндетті. Осы деректерді өңдеу авторлық құқық ұжымына өзінің функцияларын орындауға мүмкіндік береді, соның ішінде рұқсатсыз пайдалануды анықтау, лицензиялар бойынша келісімдер жасау, төлемақы жинау және жиналған төлемақыны авторлық құқық ұжымының мүшелері арасында жиналған деректер негізінде бөлу. Кейбір елдер заңды монополия құрып, ал басқалары тиімді монополияларды реттеу арқылы мойындайды. GEMA музыка авторлық құқықтарын басқарудың ең тиімді және табысты жүйелерінің біріне ие.

Венгрия

Венгрия заңды монополия жүргізеді.

Италия

SIAE – Италияның авторлық құқықтарды басқару агенттігі. 1882 жылы Италия Корольдігінде құрылған бұл агенттік, музыка туындыларының авторлары мен тыңдаушылар арасындағы монополиялық делдал болып табылады, итальяндық авторлық құқықпен қорғалған музыкадан түсетін роялтилердің экономикалық жағын және авторларға, сондай-ақ олардың атынан ақша таратуды басқарады.

Нидерланды

BUMA/STEMRA – Нидерландыдағы екі жеке ұйым: Buma қауымдастығы (нидерл. Vereniging Buma) және Stemra қоры (нидерл. Stichting Stemra), композиторлар мен музыка баспагерлері үшін Нидерландының жинаушы ұйымы ретінде жұмыс істейтін біртұтас компания.

Үндістан

Үндістанда авторлық құқық қоғамдары 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 33-бабы бойынша тіркелуге міндетті. Кинофильмдер мен дыбыс жазбаларына енгізілген әдеби, драмалық, музыкалық және көркем шығармаларға лицензия беру немесе оларды пайдалану құқығын беру үшін ұйымның 33-бап бойынша авторлық құқық қоғамы ретінде тіркелуі қажет. 33-баптың 3-тармағында белгіленгендей, «Орталық үкімет бір сыныптағы шығармаларға қатысты бизнес жүргізу үшін әдетте бір авторлық құқық қоғамын тіркемейді». Бұл монополия құрады және белгілі бір салада тек бір авторлық құқық қоғамы жұмыс істеуі мүмкін. Бұл келіссөздер жүргізу құқығын шоғырландырады және салада роялти төлемақының тең шарттарын қамтамасыз етеді. Авторлық құқық қоғамдары 33-бап бойынша тіркеуін бес жыл сайын жаңартуға тиіс, ал егер Орталық үкімет олардың авторлар мен авторлық құқықтың басқа иелерінің мүдделеріне зиян келтіретіндей басқарылатынын анықтаса, тіркеуі кез келген уақытта жойылуы мүмкін. Үндістандағы ірі авторлық құқық қоғамдары: Үндістандық Орындау құқығы қоғамы [IPRS] (композиторлар мен баспагерлер үшін), Үндістандық Репрографиялық құқық ұйымы [IRRO] (әдеби ұйымдар үшін) және Үндістандық Әншілер құқығы қауымдастығы [ISRA] (орындаушылар үшін). Phonographic Performance Limited [PPL] (өндірушілер үшін) бұрын Авторлық құқық туралы заңның 33-бабы бойынша авторлық құқық қоғамы ретінде тіркелген, бірақ қазір веб-сайтында авторлық құқықтарды S.18 және S.30 бойынша лицензиялайтынын және Компаниялар туралы 2013 жылғы заңға сәйкес тіркелген компания ретінде жұмыс істейтінін көрсетеді. PPL өндірушілер мен жазба компанияларын білдіреді және іс-шаралар мен мекемелерге музыканы лицензиялау бойынша маңызды беруші болып табылады. ISRA және IPRS 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 33-бабы бойынша тіркелген авторлық құқық қоғамдары болып табылады. ISRA әншілердің мүдделерін қорғайды және орындаушылардың құқықтарын қорғауға бағытталған, бұл құқықтар 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 38- және 38A-баптарында бекітілген. IPRS Үндістандағы композиторлар, лириктер және музыка баспагерлерін білдіреді және 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 33-бабы бойынша тіркелген авторлық құқық қоғамы болып табылады. Бұрын «Фильм жазушылар қауымдастығы» деп аталған Үндістан сценаристтер қауымдастығы [SRAI] лириктердің, сценаристтердің және романистердің мүдделерін қорғайды. Ол 2017 жылы авторлық құқық қоғамы болуға өтініш берді, бірақ қазіргі уақытта өз мүшелерін білдіретін кәсіподақ ретінде жұмыс істейді. Жақында дауыс жазбаларының қоғамдық орындалуы және таратылу құқығын басқаратын Recorded Music Performance Ltd компаниясы 33-бап бойынша тіркеуге өтініш берді. RMPL тіркеуге өтініш берді, себебі PPL компаниясы енді 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 33-бабы бойынша авторлық құқық қоғамы ретінде жұмыс істемейді. PPL компаниясының компания ретінде жұмыс істеуінің заңдылығы талқыланды және 2014 жылғы Leopold cafe v. Novex Communication ісінде қарастырылды, онда Бомбей жоғары соты 1957 жылғы Авторлық құқық туралы заңның 30-бабы авторлар мен басқа да иелер атынан лицензия беруге уәкілетті агентке мүмкіндік беретінін, сондықтан ұйымдар 33-бап бойынша тіркелмей-ақ авторлық құқық қоғамының қызметін атқара алатынын, бірақ олар авторлық құқық қоғамы деп атала алмайды және өз атынан лицензия бере алмайды деп шешім шығарды. PPL қазір Авторлық құқық ұйымы [CRO] ретінде жұмыс істейді және лицензияларды тек агенттік ретінде бере алады, сондықтан ол лицензияларды авторлық құқық иелерінің атынан, өзінің атынан емес беруге тиіс.

Copyright Societies in India have to register themselves under section 33 of the Copyright Act of 1957. In order to do the business of issuing or granting license in respect of literary, dramatic, musical and artistic works incorporated in a cinematograph films or sound recordings it is necessary that the organization be registered as a copyright society under Section 33. The proviso to section 33 sub clause 3 states ‘Provided that the Central Government shall not ordinarily register more than one copyright society to do business in respect of the same class of works’. This effectively creates a monopoly and mandates that only one copyright society can exist in a particular industry. This ensures concentration of bargaining power and equal terms of royalty in an industry. Copyright societies have to renew their registration under section 33 every five years and its registration can be cancelled at any time if the central government feels like it is being managed in a manner detrimental to the interests of the authors and other owners of the copyright. The major copyright societies in India are The Indian Performing Right Society Limited [IPRS] (for composers and publishers), Indian Reprographic Right Organisation [IRRO] (for literary organisations) and Indian Singers Rights Association [ISRA] (for performers). Phonographic Performance Limited [PPL] (for producers) was previously registered as a copyright society under S.33 of the Copyright Act but now mentions on its website that it licenses and transfers copyrights under S.18 and S.30 and functions as a company registered under the Companies Act 2013. PPL represents producers and record companies and is a major licensor of music to events and establishments. The ISRA and IPRS are registered copyright societies under S. 33 of the Copyright Act 1957. ISRA represents the interests of singers and aims to protect performer's rights as enshrined in S.38 and S.38A of the Copyrights Act 1957. IPRS represents composers, lyricists and publishers of music in India and is a registered copyright society under S.33 of the Copyright Act 1957. The Screenwriters Association of India [SRAI] earlier known as Film Writers Association represents the interests of lyricists, screenwriters and novelists. It applied for becoming a copyright society in 2017 but is currently operating as a trade union representing its members. Recently an application for registration under S.33 was made by the Recorded Music Performance ltd which controls public performance and broadcasting rights of sound recordings of its member companies. RMPL has applied for registration as PPL is no longer operating as a copyright society under S.33 of the Copyrights Act 1957. The validity of PPL operating as a company has been debated and was considered by the 2014 case of Leopold cafe v. Novex Communication in which the Bombay High Court that s.30 of the Copyright Act 1957 allows a duly authorised agent to issue licenses on behalf of authors and other owners, therefore organisations can perform the activities of a copyright society without being registered under S.33 but it will not be referred to as a copyright society and cannot issue licenses in its own name. PPL now operates as a Copyrights Organisation [CRO] and can only issue licenses as an agent, therefore it must issue licenses in the name of the copyright owners and not itself.

Ұлыбритания

Авторлық құқықтарды басқару агенттігіне, Phonographic Performance Limited және PRS for Music-ке жүгініңіз.

АҚШ және Канада

АҚШ және Канадада авторлық құқық иелері мен музыка сияқты шығармаларды орындаушылар арасында делдалдық функцияларды атқаратын ұйымдар орындау құқықтарын басқару ұйымдары немесе PRO деп аталады. Суретшілердің құқықтарын қорғаумен айналысатын басқа ұйымдар, тірі немесе жақында қайтыс болған суретшілердің картиналары сияқты әлі де қоғамдық доменге өтпеген туындыларды қайта өндіруге лицензия береді және авторлық төлемдерді жинайды. Канададағы «Авторлық құқыққа қол жеткізу» сияқты журналдар мен ғылыми еңбектерден көшірмелер үшін төлем жинайтын ұжымдар да бар. АҚШ-та PRO-лар түрлі компаниялар мен мекемелерге лицензия беру арқылы және олардың мүшелерінің әндері осы қоғамдық орындарда қайда және қанша рет орындалғанын қадағалау арқылы авторлық құқық иелеріне қоғамдық орындаудан түсетін авторлық төлемдердің үлесін төлеуін қамтамасыз етеді. Автор бір PRO-ның ғана мүшесі бола алады, себебі АҚШ-тағы бес PRO-ның тарифтік жүйелері мен авторлық төлемдерді есептеу әдістері әртүрлі, олар нарықта бәсекелеседі. АҚШ-тағы музыка индустриясындағы бес ірі PRO – ASCAP, SESAC, BMI, AllTrack және SoundExchange. АҚШ-та авторлық құқық ұжымдары – авторлық құқық иелерінің өкілі ретінде әрекет ететін тіркелген компаниялар. PRO-лардың веб-сайттарында олардың жарғылары, құрылтай құжаттары және тарифтік саясаты жарияланған. PRO-лардың заңдылығы 1979 жылғы «Broadcast Music, Inc. v. CBS, Inc.» антимонопольдік ісінде күдік тудырды, онда CBS BMI-нің тарифтері жалпы лицензиялар үшін екенін және баға белгілеуге тең екенін мәлімдеді. Сот бұл жағдайда PRO-лардың әрекеттері бәсекеге қарсы емес деп шешті, өйткені жеке авторлық құқық иелерінен лицензия алуға ешқандай кедергі жоқ. Цифрландыру және интернеттегі музыка ағынды тарату қызметтері музыка индустриясын және АҚШ-тың авторлық құқық заңнамасын өзгертіп, инновацияларға бейімдеуге мәжбүр етті. Президент Дональд Трамп 2018 жылғы 11 қазанда «Музыканы жаңғырту туралы заңға» (MMA) қол қойды, ол Оррин Г. Хэтч пен Боб Гудлаттың 2018 жылғы «Музыканы жаңғырту туралы заңы» ретінде белгілі болды. MMA музыканы лицензиялау процесін оңайлатуға және Spotify, Pandora және Apple Music сияқты қызметтер арқылы онлайн ағынды тарату кезінде авторлық құқық иелеріне ақы төлеуді жеңілдетуге бағытталған. Ән жазушылар мен орындаушылар 1972 жылға дейін жазылған әндер үшін авторлық төлемдерді алады, бұл ағынды тарату қызметтері ән жазушыларға музыка баспагерлері мен ән жазушылар бақылауындағы бірыңғай механикалық лицензиялау базасы арқылы төлем жасауын қамтамасыз етеді. Бұл базаны құру және оны ұстап тұру шығындарын цифрлық ағынды тарату қызметтері төлейді, ал базаның және тарифтік саясаттың шарттарын MMA аясында құрылған орган анықтайды. Заңда көзделген механизм музыкалық кәсіпқойларға тиесілі, талап етілмеген авторлық төлемдерді анықтауға және оларды алу үшін біркелкі заңды процедураны қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Бұрын осы талап етілмеген авторлық төлемдер Spotify сияқты цифрлық қызмет провайдерлерінде сақталып, авторлардың мүддесіне зиян келтірген. Бұл суретшілерге көбірек төленуін және оларға тиесілі ақшаны алу үшін әділ механизмге қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Бұл АҚШ-тың міндетті лицензиялауды реттейтін S.115-ші тармағын өзгертеді және заң бойынша құрылған органға ағынды тарату қызметтеріне музыка үшін жалпы лицензиялар беруге мүмкіндік береді. Бұл суретшілердің белгілі бір деңгейдегі тәуелсіздігін шектейді, бірақ музыка индустриясы бұл заңға кең қолдау көрсетті, өйткені ол лицензиялық төлемдер мен авторлық төлемдердің әділ негізде аударылуын қамтамасыз етеді. Америка композиторлар, авторлар және баспагерлер қоғамы [ASCAP] 30-дан астам елдегі авторлық құқық қоғамдарымен тікелей немесе жанама байланыста. Авторлық құқықпен қорғалған туындыларды заңсыз пайдалану туралы ақпарат алғаннан кейін, оған мүше шетелдік авторлық құқық қоғамы авторлық құқық иесін өкілдік ететін авторлық құқық қоғамының атынан авторлық төлемдерді жинап алады және оған төлемдерді жібереді.

In the U. S. and Canada, groups that provide intermediary functions between copyright holders and performers of works such as music are called performance rights organisations or PROs. Other organizations such as artists' rights groups license and collect royalties for the reproduction of works such as paintings by living or recently deceased artists whose work has not yet entered the public domain. There are also collectives that collect royalties for copies from magazines and scholarly journals such as Access Copyright in Canada. In the US, PROs ensure that rights holders are paid their share of public performance royalties, by issuing licenses to different companies and establishments and tracking where and how often the songs of their affiliates are performed at these public venues. An author can only be part of one PRO, as the five existing PROs in the US have distinct systems for tariffs and payment of royalty as they compete with each other in the market. The five major PROs in the music industry in the US are ASCAP, SESAC, BMI,
AllTrack, and SoundExchange. In the US copyright collectives are registered companies that act as agents of the owners of the copyright. The websites of the PROs have their Memorandum of association and Articles of association and their tariff policies. The validity of PROs was challenged in the 1979 anti trust suit of Broadcast Music, Inc. v. CBS, Inc. in which CBS BMI and said that the tariffs decided by BMI were for blanket licenses and therefore amounted to price fixing. The court held in this case that the actions of PROs were not anti competitive as there was no bar on obtaining licenses from individual copyright holders. Digitisation and internet based music streaming services have majorly changed the music industry and the US copyright law has changed majorly to accommodate such innovation. Music Modernization Act (MMA) was signed by President Donald Trump on 11 October 2018 as the Orrin G. Hatch Bob Goodlatte Music Modernization Act of 2018. The MMA streamlines the music licensing process in order to make it easier for copyright holders to get paid when their music is streamed online through services like Spotify, Pandora and Apple Music. Songwriters and artists will receive royalties on songs recorded before 1972 and this will ensure that songwriters are paid by streaming services with a single mechanical licensing database overseen by music publishers and songwriters. The cost of creating and maintaining this database will be paid for by digital streaming services and the database and tariff will be determined by an authority created under the MMA. The mechanism provided under the act will determine unclaimed royalties due to music professionals and provide a consistent legal process to receive them. Previously, these unclaimed royalties were held by digital service providers like Spotify to the detriment of the authors. All of this will also ensure that artists are paid more and have a fair mechanism to approach for getting the money they are owed. This changes the scheme of S.115 of the US which governs compulsory licensing and allows the authority created under the act to issue blanket licenses for music to streaming services. While this does take away some agency of artists, there has been overwhelming support for this legislation from the music industry as it will ensure that licensing and royalty payments are transferred on a fair basis. The American Society of Composers, Authors and Publishers [ASCAP] has direct or indirect connections with copyright societies in over 30 countries. Once it receives information regarding unauthorised use of copyrighted works, the affiliated foreign copyright society collects the royalty on behalf of the copyright society representing the owner, and forwards payments to it.