Кіріспе

Әндердің сөздерін немесе музыкасын жазатын адам – ән жазушы. Ән жазушы – музыкалық композицияларды немесе әндердің сөздерін, немесе екеуін де кәсіби түрде жазатын музыкант. Әннің музыкасын жазған адам композитор деп аталуы мүмкін, бірақ бұл термин көбінесе классикалық музыка жанрында және киноға музыка жазуда қолданылады. Әннің сөзін негізінен өзі жазатын ән жазушы – лирик. Музыка индустриясының танымал хиттерді шығаруға бағытталған қысымы ән жазуды көбінесе бірнеше адамға бөлінетін жұмыс деп есептейді. Көптеген музыка колледждері ән жазу бойынша дипломдар мен музыка бизнесі модульдерін ұсынады. Ән жазумен байланысты дағдыларға кәсіпкерлік және шығармашылық кіреді. Ән жазумен айналысатын қызметкерлердің үлесі міндетті түрде көрсетілмейді.

Жазушылар

Шығармашылық жазушы ретінде, жекелеген туындының авторы қызмет көрсету шарттарында құқықтар туралы келісімді қамтиды және өзінің туындыларындағы өнер орындауларының ұқсастығына байланысты үшінші тараптардың тәжірибесінен туындаған жауапкершіліктен Creative Commons-ты босатады деп жариялайды, бұл тараптарды арбитраж немесе заңды сот арқылы міндеттей алады. Ән жазушы ретінде, баспагерлерге авторлық құқықпен қорғалған туындыларды жариялау міндетін жүктеуге құқылы. Штаттық жазушы болу, ән жазушының баспамен жасаған келісімшартының мерзімінде барлық әндері автоматты түрде осы компанияда жарияланады және басқа жерде жарияланбайды дегенді білдіреді. Келісімшарт мерзімінде жазылған әндердің авторлық құқығы белгілі бір мерзімге баспагерге тиесілі болады, одан кейін ән жазушы авторлық құқықты қайтарып алуға құқылы. Келісімшарт бойынша жұмыс істейтін жазушылардан айырмашылығы, кейбір штаттық жазушылар баспагерлері үшін қызметкер ретінде жұмыс істейді. Осы жұмысқа қабылдау шарты бойынша жасалған композициялардың барлық құқығы баспагерге толығымен тиесілі. АҚШ Авторлық құқық туралы 1976 жылғы заңының қайтару ережесі "жұмысқа қабылдауға жасалған туындыларға" қолданылмайды, сондықтан еңбек шарты бойынша жасалған әнге құқықтарды жазушы 35 жылдан кейін қайтарып ала алмайды. Нэшвиллде жас жазушылар мұндай келісімшарттардан сақтануға көбінесе кеңес береді. Штаттық жазушылар бүкіл индустрияда кең таралған, бірақ Нэшвиллдегі кеңсе тәрізді жұмыс тәртібінен айырмашылығы бар. Барлық ірі баспагерлер келісімшарт бойынша жазушыларды жұмысқа алады.

Битмейкер

Битмейкер – ән жазушы, ол ән үшін музыка немесе биттер жасайды және шығарады, көбінесе негізін немесе «музыкалық төсек» құрайды. Содан кейін, әуенге маманданған композитор тректің үстіңгі саптарын жасайды. Әдетте қолданылатын құралдар – синтезаторлар, барабан автоматтары, софтсинтездер және цифрлық аудио жұмыс станциялары. Битмейкерлер немесе композиторлар міндетті түрде жазба продюсерлері емес, себебі олар әдетте соңғы өнімнің өндірісі мен жаздырылуын бақылайтын студиядағы орындаушымен тікелей жұмыс істемейді. Дегенмен, жазба продюсерлері әндерді бірлесіп жазуға қатыса алады, композитор продюсер және ән жазушы рөлін бірдей атқарады, мысалы, бит сияқты бастапқы музыканы жазып, содан кейін орындаушымен және инженермен бірге жазба сессияларын бақылайтын өндірістің барлық кезеңдерін қадағалайды. Олар жазба продюсері/әндер авторы деп аталады, себебі олар екі рөл үшін де ән жазу және өндіріс бойынша авторлық құқықтарды алады. Бұл әсіресе R&B, хип-хоп продюсерлері үшін, қалалық хип-хоп өндірісінде, түпнұсқа музыканы құрастырғанда, бірлескен автор ретінде олардың дәстүрлі продюсерлік рөліне енгізіледі, мысалы, Ротни Джеркинс, Доктор Дре, Тимбаланд немесе Фаррелл Уильямс сияқты. Бұл, мысалы, рок продюсерінің әнге бірлескен автор ретінде сирек үлес қосуынан өзгеше.

Басты беттер

Топ-лайн авторлары – бұл алдын ала дайын болған биттерге ән жазатын ән жазушылар. Топ-лайн жазуда автор әнді бастапқыдан жасамайды, керісінше, әннің жанры, тональдығы, гармониясы, ырғағы және формасы негізінде сөздер мен мелодия жасайды. Қазіргі заманғы коммерциялық жазуда музыкалық трек әдетте әншінің әуені мен мәтінінсіз бірінші болып жасалады. Бұл, ішінара, портативті музыка өндірісі құралдарының және Cubase, Ableton Live сияқты электрондық музыканы жылдам өңдеуге арналған цифрлық аудио жұмыс станцияларының дамуына байланысты. Топ-лайн авторлары көбінесе әншілер де болады және тректі демо-орындаушы ретінде орындайды. Егер ән нақты бір орындаушыға арналған болса, топ-лайн авторы демоны сол орындаушының стилінде орындай алады. Топ-лайн авторлары көбінесе бірлесіп жұмыс істейді. Кейде продюсерлер тректерді бірнеше топ-лайн авторларына жібереді, сонда продюсер немесе әнші ең жақсы нұсқаны таңдай алады. Трек бір болғандықтан, әртүрлі авторлардың мелодиялары кейде өте ұқсас болуы мүмкін. Кейде продюсерлер бір топ-лайн авторынан мелодиялық немесе лирикалық идеялардың бірнеше бөлігін тиісінше авторлық құқығын бермей немесе төлемей таңдап алады. Мұндай жағдайлар әннің мелодиясы мен сөзіне қатысты заңдық дауларға әкелуі мүмкін. Мұндай заңдық дауларды болдырмаудың жолы бар. Ән жазушы өзінің "әнді жасау ниеті" туралы мәлімдеме жасай алады, бұл кез келген тараптың әнді бөліп алуына кедергі келтіреді. Кейбір орындаушылар егер олардың мелодиясы топ-лайннан кейін қолданылмаса, ол оларға қайтарылатынын және трек трек авторына қайтарылатынын нақты көрсететін заңды ескерту жібереді.

Музыканттар ретінде

Ән жазушылар көбінесе шебер музыканттар болады. Бұл, ішінара, әнді немесе аранжировканы "жасау" процесі ән жазушыға аспапты, әдетте гитараны немесе фортепианоны ойнауды, аккордтар қатарының қалай дыбысталатынын және берілген аккордтар жинағы мелодияны қаншалықты жақсы қолдайтынын естуді қажет етеді. Әндерін және музыкалық идеяларын басқа орындаушыларға сатудан бөлек, кейбір әнші-музыканттар өздері орындау үшін әндер жасайды. Ән жазушылар ән үшін бірнеше элементтерді жасауы керек, соның ішінде кіріспе, түрлі шумақтар мен қосымша. Ең болжаңда, ән жазушы әннің ноталық жазылуын дайындауы керек, ол мелодиялық ноталар мен аккордтар тізбегі көрсетілген бір немесе бірнеше ноталық партитурадан тұрады. Ән жазушы мелодия мен аккордтар тізбегін аспаптық мелодияны қосу арқылы кеңейте алады (ол вокалдық мелодиядан бұрын немесе кейін, немесе вокалдық мелодиямен бірге болуы мүмкін) және күрделі ән құрылымын (мысалы, шумақ, қосымша, көпір, аспаптық соло бөлімі және т.б.) құруға болады.

Өндірушілер ретінде

Соңғы технологиялық жетістіктердің арқасында, ән жазушы енді коммерциялық сәттілікке жететін музыканы дерлік толығымен ноутбугінен жасауға қабілетті. Бұл технологиялық прогресс продюсер/әндер жазушы рөлін одан да көпке танымал етті. Бәлкім, продюсердің қызметі жұртшылыққа кеңінен түсініксіз болғандықтан, көптеген тыңдаушылар әртістің продюсерлік міндеттерді де атқаратынын білмейді. Beach Boys тобының мүшесі Брайан Уилсон – ән жазушыдан музыка продюсеріне айналған ең ерте және кең танымал мысалдардың бірі. Топтың коммерциялық табысқа жеткеніне екі жыл өткен соң, Уилсон әкесі Мурридің орнын басып, 1963 жылдан 1967 жылға дейін барлық жазбаларын өзі продюсерлікке алып, жалғыз продюсер болды.

Әншілер ретінде

Көптеген әншілер өздері үшін де ән жазады, сондықтан оларды әдетте әнші-күйшілер деп атайды. Лионель Ричи мен Дайан Уоррен – тек өздері жазған кем дегенде 8 номерлі хитке ие болған жалғыз әнші-күйшілер. Бірлескен авторлар "ағын арнасы" тәсілін қолдануы мүмкін, яғни идеялар талқылаудың орнына еркін ағылып келеді. Бірлескен жазудың бірінші қадамы – бірлескен авторлар арасындағы үлесті бөліп алу. Авторлық құқық бойынша, әннің сөзі мен әуенінің маңыздылығы арасында ешқандай айырмашылық жоқ, сондықтан әр авторға әнге тең үлес беріледі, егер басқаша келісім болмаса. "Көлеңке" әншілер әндерге шағын үлес қосады, мысалы, әнші шумақтың бір жолын немесе сессиялық музыкант ко́даға аккордтар тізбегін бейресми ұсынады. "Көлеңке" әнші-күйшілерге көбінесе авторлық құқық берілмейді.

Ән жазу серіктестігі

Ән жазу серіктестігі немесе ән жазу дуэті – екі ән жазушыдан құралған, әдетте әрқайсысы 50% авторлық гонорар алатын жемісті ынтымақтастық. Ән жазу серіктестігі композитор мен лирик (Эндрю Ллойд Веббер мен Тим Райс, немесе Элтон Джон мен Берни Таупин), орындаушы мен продюсер (Мадонна мен Патрик Леонард, немесе Марая Кэри мен Уолтер Афанасифф) арасында, сондай-ақ топ мүшелері (Роллинг Стоунз тобынан Мик Джаггер мен Кит Ричардс, немесе ABBA тобынан Бьёрн Ульвеус пен Бенни Андерссон) арасында болуы мүмкін. Billboard журналының мәліметінше, Джон Леннон мен Пол Маккартнидің ән жазу серіктестігі барлық уақыттағы ең табысты серіктестік болып табылады, олар 180-нен астам ән жазып, Billboard Hot 100 тізімінде Битлз тобы үшін 20 рекордтық бірінші орынға ие болды.

Ән жазу лагері

Ән жазу лагері – белгілі бір әртіс үшін ән жазу мақсатында алдын ала таңдалған жерде көптеген продюсерлер мен топлайнерлердің бас қосуы. Көптеген хит әндер шығарған сәтті әншілердің бірі Рианна өз альбомдарын жасау үшін түрлі жазу лагерлерін өткізгені мәлім. Ән жазу лагерлері K-поп музыка индустриясында да кең таралған.

Сынама алу

Үлгілеу – дыбыс жазбасының бір бөлігін (немесе үлгісін) басқа жазбада қайта пайдалану. Әннің түпнұсқа авторлары әдетте, олардың шығармасы басқа әнге үлгі ретінде қолданылғанда, бірлескен автор ретінде көрсетіледі, тіпті олар соңғы әнді жасауға тікелей қатыспаған болса да. Мысалы, Стинг "I'll Be Missing You" (1997) әнінің бірлескен авторы ретінде Тодд Гейтер және Фейт Эванспен бірге көрсетілген, себебі ол The Police тобы үшін жазған "Every Breath You Take" (1983) әнінен үлгі алынған. Дегенмен, "I'll Be Missing You" әні шыққанға дейін үлгіні пайдалануға заңдық рұқсат алынбаған, сол себепті Стинг сотқа жүгініп, әннің барлық авторлық құқығын алды, төлемдер 2053 жылға дейін созылған. Бейонседің Lemonade (2016) альбомында көптеген тректе үлгілер қолданылғандықтан 72-ге жуық бірлескен автор бар.