Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колумбиядағы жанартаулық тау
Volcanic mountain in Colombia
1570, 1595, 1623, 1805, 1826, 1828 (мүмкін), 1829, 1831, 1833 (мүмкін), 1845, 1916, 1984 жылдың желтоқсаны – 1985 жылдың наурызы, 1985 жылдың қыркүйегі – 1991 жылдың шілдесі және, мүмкін, 1994 жылдың сәуірінде. Осы жарылыстардың көптегені орталық кратерден, бүйір кратерден және фреаттық (бу) жарылысынан тұрды. Руис – Колумбиядағы Галерастан кейінгі екінші ең белсенді жанартау. 1595 жылғы жарылыс 1985 жылға дейін Невадо-дель-Руис вулканының соңғы ірі жарылысы болды. 1595 және 1985 жылғы жарылыстар көп жағынан ұқсас болды, соның ішінде шыққан материалдың химиялық құрамы да осыған сай келді. Бұл лавалық ағын Лагунильяс өзенінің аңғарымен шамамен 20 километрге дейін ағып, өзен арнасынан шығып, жергілікті халықтың көп бөлігін қаза қылды. 1985 жылдың қараша айында вулкандық белсенділік қайтадан артты.
1570, 1595, 1623, 1805, 1826, 1828 (perhaps), 1829, 1831, 1833 (perhaps), 1845, 1916, December 1984 – March 1985, September 1985 – July 1991, and possibly in April 1994. Many of these eruptions involved a central vent eruption, a flank vent eruption, and a phreatic (steam) explosion. Ruiz is the second most active volcano in Colombia after Galeras. The 1595 eruption was the last major eruption of Nevado del Ruiz before 1985. The 1595 and 1985 eruptions were similar in many respects, including in the chemical composition of the erupted material. This mudflow flowed down the valley of the Lagunillas River for approximately , spilling out of the river channel and killing much of the local population. In November 1985, volcanic activity once again increased
Жарылыс және лахарлар
1985 жылғы 13 қарашада сағат 15:06-да Невадо-дель-Руис жанартауы атқа бастады, атмосфераға дацит тефрасын көп мөлшерде шығарды. Жарылыстың жалпы массасы (магманы қоса алғанда) 35 миллион тоннаны құрады. Жарылыс Volcanic Explosivity Index бойынша 3 мәніне жетті. Шығарылған күкірт диоксидінің массасы шамамен 700 000 тоннаны құрады, бұл жарылған қатты материалдың массасының шамамен 2 пайызына тең.
At 3:06 pm, on November 13, 1985, Nevado del Ruiz began to erupt, ejecting dacitic tephra more than into the atmosphere. The total mass of the erupted material (including magma) was 35 million tonnes The eruption reached a value of 3 on the Volcanic Explosivity Index. The mass of the ejected sulfur dioxide was about 700,000 tonnes, or about 2% of the mass of the erupted solid material,
Жанартаудың беткейлеріндегі өзен аңғарларынан төмен қарай сағатына 60 шақырым жылдамдықпен қозғалған пирокластикалық ағындар шықты, олар шыңдағы мұздықтар мен қарды ерітіп, төрт қалың лахарды құрады. Олар топырақты эрозиялап, тау жыныстарын жылжытып, өсімдіктерді жойды. Вулканның беткейінен мыңдаған метр төмен түскеннен кейін лахарлар вулканнан басталатын алты өзен аңғарына бағытталды. Өзен аңғарларында лахарлар бастапқы көлемдерінен шамамен 4 есеге дейін үлкейді. Гуали өзенінде лахардың ең үлкен ені 50 метрге (164 фут) жетті. Лахарлардың бірі Толима облысындағы Лагунилья өзенінің аңғарында орналасқан Армеро қаласын жартылай жойды. Оның 28 700 тұрғынының тек төрттен бірі ғана аман қалды. Барлығы 23 000-нан астам адам қаза тауып, шамамен 5 000 адам жарақат алды. Бұл тарихқа енген ең қасіретті жанартаулық жарылыстардың төртіншісі болып табылады. Сондай-ақ, бұл белгілі ең қауіпті лахар. Жарылыстан кейін үйінің қираған астында қалып қойған Омайра Санчес атты жас қыздың суреті әлемге таралып, апаттың символына айналды. 1985 жылғы жарылыс кезіндегі өлім-жұлымның себебінің бірі ғалымдардың жарылыс қашан боларын нақты білмегені және биліктің қауіптің алдындағы шараларға бармауы болды. Вулканның соңғы күшті жарылысы 140 жылдан астам бұрын болғандықтан, көптеген адамдар оның қауіптілігін қабылдауға қиналды, тіпті жергілікті тұрғындар оны «ұйықтап жатқан арыстан» деп атады. Басқа бір фактор сол күні кешке болған дауыл болды, ол электр қуатын үзіп, байланысты қиындатты. Жақын маңдағы төрт қаланың азаматтық қорғаныс қызметкерлері Армероға лахардың жақындап келе жатқанын ескертуге тырысты, бірақ радио байланысын орната алмады. Кейін ғалымдар жарылысқа дейінгі сағаттарды қарап, жарылысқа дейінгі соңғы сағаттарда бірнеше ұзақ мерзімді жер сілкіністері болғанын анықтады, олар күшті басталып, бірте-бірте әлсірейді. Вулканолог Бернард Шоуэ: «Жанартау «Мен жарылуға жақынмын» деп айғайлады», - деді, бірақ жарылыс кезінде жанартауды зерттеген ғалымдар бұл сигналды оқи алмады.
The eruption produced pyroclastic flows that melted summit glaciers and snow, generating four thick lahars that raced down river valleys on the volcano's flanks. They ran down the volcano's sides at an average speed of 60 km per hour, eroding soil, dislodging rock, and destroying vegetation. After descending thousands of meters down the side of the volcano, the lahars were directed into all of the six river valleys leading from the volcano. While in the river valleys, the lahars grew to almost 4 times their original volume. In the Gualí River, a lahar reached a maximum width of 50m (164ft). One of the lahars virtually erased the town of Armero in Tolima, which lay in the Lagunilla River valley. Only one quarter of its 28,700 inhabitants survived. In total, over 23,000 people were killed and approximately 5,000 were injured. and is the fourth deadliest volcanic eruption in recorded history. It is also the deadliest known lahar, A young girl named Omayra Sánchez became a worldwide symbol of the disaster after images of her trapped under the debris of her former home, after the eruption made the news worldwide. The loss of life during the 1985 eruption was due partly to the fact that scientists did not know precisely when the eruption would occur, and the authorities would not take costly preventive measures without clear warnings of imminent danger. Because the volcano's last substantial eruption occurred more than 140 years earlier, it was also hard for many to accept the danger the volcano presented; locals even called it the "Sleeping Lion". Another factor was the storm that hit that evening, causing electrical outages and hindering communications. Civil defense officials from four nearby towns tried to warn Armero the lahar was approaching in the hour or so before it reached Armero, but failed to make radio contact. Scientists later looked back to the hours before the eruption and noticed that several long period earthquakes, which start out strong and then slowly die out, had occurred in the final hours before the eruption. Volcanologist Bernard Chouet said that, "the volcano was screaming 'I'm about to explode'", but the scientists who were studying the volcano at the time of the eruption were not able to read this signal.
Қазіргі қауіптер мен дайындық
Жанартау жақын маңдағы қалалар мен ауылдар үшін қауіпті болып қалуда. Ең ықтимал қауіп – мұздықтарды тұрақсыздандырып, лахарларды тудыруы мүмкін шағын көлемді жарылыстар. Шағын жарылыстар жиірек болғанымен, Руиз-Толима массивінің екі миллион жылдық жарылыс тарихында көптеген ірі жарылыстар тіркелген, бұл үлкен жарылыс қаупін елемеуге болмайтынын көрсетеді. Армеро трагедиясы ерте ескертулердің болмауынан ушыққандықтан, жанартаулық қауіптерге байланысты эвакуациялар жүргізілді. 1989 жылы Невадо-дель-Руис тағы да жарылғанда, жақын маңдағы бес өзеннің жағасында тұратын шамамен 2300 адам эвакуацияланды. 2008 жылдың сәуірінде Колумбиядағы тағы бір жанартау – Невадо-дель-Уила жарылғанда, мыңдаған адамдар эвакуацияланды, себебі вулканологтар бұл жарылыс тағы бір "Невадо-дель-Руис" сияқты болуі мүмкін деп алаңдады. 2022 жылдың қазан айында Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) Невадо-дель-Руисті "әлемдегі ең жақсы зерттелген жанартаулардың" және "жанартаулық тәуекелді басқарудың үлгісі" ретінде 100 "геологиялық мұра орындарының" бірі деп жариялады. 2006 жылы Руиз айманында болған су тасқыны Чиньчина өзеніне сазды селді жіберіп, жанартау маңындағы барлау экспедициясында болған 12-19 жастағы тоғыз баланы қаза қылды.
The volcano continues to pose a serious threat to nearby towns and villages. The most likely hazard is small volume eruptions, which might destabilize glaciers and trigger lahars. Although small eruptions are more likely, the two million year eruptive history of the Ruiz–Tolima massif includes numerous large eruptions, indicating that the threat of a large eruption cannot be ignored. As the Armero tragedy was exacerbated by the lack of early warnings, and evacuations due to volcanic hazards have been carried out. About 2,300 people living along five nearby rivers were evacuated when Nevado del Ruiz erupted again in 1989. When another Colombian volcano, the Nevado del Huila, erupted in April 2008, thousands of people were evacuated because volcanologists worried that the eruption could be another "Nevado del Ruiz". In October 2022, the International Union of Geological Sciences (IUGS) listed Nevado del Ruiz as one of 100 "geological heritage sites" for being among the "best studied volcanoes in the world" and a "model for volcanic risk management". In 2006, heavy rains on Ruiz sent a mudslide down the Chinchiná River, killing nine children aged 12–19 on a scouting expedition near the volcano.
Соңғы іс-әрекет
2010 жылдың қыркүйек және қазан айларында Колумбия геологиялық қызметі Аренас кратері маңындағы сейсмикалық белсенділіктің біртіндеп артуын байқады. Невадо-дель-Руис тауында күкірт иісінің сезілуі және фреатикалық жарылыстар 1 қазанда сары деңгейдегі ескерту жариялауға себеп болды. Сары деңгейдегі ескерту "қазіргі жағдай тікелей қауіпті емес" екенін білдіреді; келесі төрт айда ұзақ мерзімді жер сілкіністері, псевдо Торнильо құбылыстары деп аталды, жанартаудың атқылауы мүмкін деген алаңдаушылықты күшейтті. 2010 жылы беткейдің көтерілуі байқалды, ал ай сайын орташа есеппен 890 жанартаулық діріл тіркелді, бұл 2009-2010 жылдармен салыстырғанда сегіз есе көп. Global Volcanism Program мәліметтері бойынша, Невадо-дель-Руис тауындағы соңғы жарылыс 2017 жылы болған. 2023 жылдың наурыз айында жанартау маңындағы сейсмикалық белсенділік күрт өсіп, Колумбия геологиялық қызметін ескерту деңгейін сарыдан қызғылт сарыға көтеруге мәжбүр етті. Жанартауға жақын жерде тұратын отбасылар эвакуацияланды, жергілікті мектептер онлайн оқытуға көшті; Лос-Невадос табиғи паркі жабылды. Соңында, 2023 жылдың маусым айында жарылыс болмағаннан кейін қауіп деңгейі қайтадан сарыға төмендетілді.
During September and October 2010, the Colombian Geological Survey noted gradual increases in seismic activity near the Arenas crater. Sulfurous odors and phreatic eruptions reported at Nevado del Ruiz prompted an alert level of Yellow on October 1.#tag:ref|An alert level of Yellow indicates "that activity is not imminently dangerous"; Over the next four months a smattering of long period earthquakes, considered pseudo Tornillo events, raised worries that the volcano might erupt. In 2010, tilt increased, and on average 890 volcanic tremors were recorded monthly, roughly eight times as many as had been recorded from 2009 to 2010. According to the Global Volcanism Program, the last documented eruption at Nevado del Ruiz took place in 2017. In March 2023, seismic activity around the volcano dramatically increased, prompting the Colombian Geological Survey to raise the alert level from yellow to orange. Families living in the area near the volcano were evacuated, and local schools transitioned to online classes; Los Nevados Natural Park was closed. Ultimately, in June 2023, the threat level was lowered back to yellow without an eruption.