Кіріспе

Интернеттегі талқылау алаңы

Интернеттегі форум немесе хабарламалар тақтасы – адамдар жарияланған хабарламалар арқылы әңгімелесе алатын онлайн талқылау алаңы. Олар чат-бөлмелерден хабарламалары көбінесе бір жолдан ұзын болып, уақытша сақталып қалатындығымен ерекшеленеді. Сондай-ақ, пайдаланушының құқық деңгейіне немесе форумның параметрлеріне қарай, жарияланған хабарлама модератордың бекітуінен өтуі мүмкін, содан кейін ғана ол барлығына көрінеді. Форумдарда қолданылатын арнайы терминдер жиынтығы бар; мысалы, бір әңгіме "тақырып" немесе "жіп" деп аталады. Талқылау форумы иерархиялық немесе ағаш тәрізді құрылымға ие; форумда бірнеше қосалқы форумдар болуы мүмкін, олардың әрқайсысында бірнеше тақырыптар ашылуы мүмкін. Форум тақырыбында жаңа әңгіме бастағанда, ол "жіп" деп аталады және қалағанша көптеген адамдар оған жауап бере алады. Форум параметрлеріне байланысты пайдаланушылар анонимді бола алады немесе форумға тіркеліп, содан кейін хабарлама жазу үшін кіруі керек. Көптеген форумдарда қолданушыларға бұрынғы хабарламаларды оқу үшін тіркелудің қажеті жоқ.

Тарих

Қазіргі заманғы форумдар хабарландыру тақталары мен компьютерлік конференция жүйелерінен пайда болды, олар телефондық қосылым арқылы жұмыс істейтін хабарландыру тақталары жүйесінің (BBS) технологиялық дамуы. Технологиялық тұрғыдан алғанда, форумдар немесе тақталар – пайдаланушылар жасаған мазмұнды басқаратын веб-қосымшалар. Алғашқы интернет-форумдарды электрондық пошта тізімі немесе жаңалықтар тобының веб-нұсқасы ретінде сипаттауға болады (мысалы, Usenet-тегідей), олар адамдарға хабарламалар жариялауға және басқа хабарламаларға пікір білдіруге мүмкіндік берді. Кейінірек жасалғандары әртүрлі жаңалықтар топтарын немесе жеке тізімдерді үлгі алды, соның нәтижесінде бір тақырыпқа арналған бірнеше форумдар пайда болды. Бұл жоба W3 консорциумынан бастау алды, одан кейін көптеген баламалар құрылды. Форумдарда тұрақты пайдаланушылар қалыптасса, виртуалды қауымдастық сезімі жиі пайда болады. Технология, бейне ойындар, спорт, музыка, сән, дін және саясат – форум тақырыптары үшін танымал салалар, бірақ көптеген тақырыптарды қамтитын форумдар бар. Интернетте кең таралған сленг пен имидж макролары интернет-форумдарда көптеп кездеседі және жиі қолданылады. Форумдық бағдарламалық қамтамасыздар интернетте кеңінен қол жетімді және PHP, Perl, Java және ASP сияқты түрлі бағдарламалау тілдерінде жазылған. Жазбалардың конфигурациясы мен тіркелгілері мәтіндік файлдарда немесе деректер базасында сақталуы мүмкін. Әрбір пакет әртүрлі мүмкіндіктерді ұсынады: тек мәтіндік хабарламаларды ұсынатын қарапайым нұсқадан мультимедиалық қолдау мен форматтау кодын (әдетте BBCode деп аталады) ұсынатын кеңейтілген нұсқаға дейін. Көптеген пакеттерді веб-сайтқа енгізуге болады, бұл келушілерге мақалаларға түсініктемелер қалдыруға мүмкіндік береді. Блог бағдарламалық қамтамасыздары сияқты басқа да веб-қосымшалар форумдық мүмкіндіктерді қамтиды. Мысалы, WordPress-тағы блог жазбасының астындағы түсініктемелер берілген блог жазбасы бойынша бір тақырыптық талқылауға мүмкіндік береді. Ал Slashcode одан да күрделі, ол толыққанды тақырыптық талқылауды қамтамасыз етеді және мықты модерация және мета-модерация жүйесімен қатар форум пайдаланушыларына қол жетімді көптеген профильдік функцияларды қамтиды. Кейбір форумдардағы жеке тақырыптар танымал болды, мысалы, MovieCodec.com форумындағы "Мен жалғызмын, маған біреу сөйлесе ме?" деген тақырып, Wired журналы оны "жалғыз адамдардың ең көп жиналатын жері" деп сипаттады.

Пайдаланушылар топтары

Ішкі жүйеде батыс үлгісіндегі форумдар келушілерді және тіркелген пайдаланушыларды пайдаланушылар топтарына бөліп ұйымдастырады. Артықшылықтар мен құқықтар осы топтарға сәйкес беріледі. Форум пайдаланушысы әкімші белгілеген талаптарға қарай, автоматты түрде жоғарырақ артықшылыққа ие топқа көтерілуі мүмкін. Жабық тақырыпты мүше ретінде қарап отырған адам онда хабарлама жазуға құқығы жоқ екенін көрсететін хабарлама алады, бірақ модератор сол хабарламаны көріп, хабарлама жазудан өзге де мүмкіндіктерге ие болады. Сайттың тіркелмеген пайдаланушысы әдетте қонақ немесе келуші деп аталады. Қонақтарға дерекқорын өзгертуді қажет етпейтін немесе жеке құпияны бұзбайтын функцияларға қол жеткізу мүмкіндігі беріледі. Қонақ әдетте форумның мазмұнын көре алады немесе оқылған деп белгілеу сияқты мүмкіндіктерді пайдалана алады, бірақ кейде әкімші келушілерге форумды оқуға рұқсат бермей, тіркелуге ынталандыру жасауы мүмкін. Форумға, бөлімге немесе тіпті тақырыпқа жиі кіретін адам "көруші" деп аталады, ал мұндай әдет "көрушілік" деп аталады. Тіркелген мүшелер көбінесе өздерін белгілі бір жерде "көрушілік" жасаймыз деп айтады, яғни сол бөлімге қатысуға ниеттенбейді, бірақ ондағы жазбаларды оқып, ләззат алады.

Модераторлар

Модераторлар (қысқаша бірлік түрі: "mod") – форумның барлық мүшелерінің жазбалары мен тақырыптарына қол жеткізімі бар, олар форумдағы талқылауды модерациялау (арбитражға ұқсас) және оны таза ұстау (спам мен спам-боттарды жою және т.б.) үшін берілген форум пайдаланушылары (немесе қызметкерлері). Модераторлар форумға қатысты пайдаланушылардың сұрақтарына, жалпы сұрақтарға жауап береді, сондай-ақ нақты шағымдарды қарастырады. Модераторлардың негізгі құқықтарына мыналар жатады: жазбаларды және тақырыптарды жою, біріктіру, жылжыту, бөлу; тақырыптарды бұғаттау, қайта атау, маңызды тақырыптар ретінде жабыстыру; пайдаланушыларды тоқтату, тоқтатуды алып тастау, ескерту; немесе тақырыптарға сауалнамалар қосу, өңдеу және жою. "Жас модераторлық", "арқадағы модераторлық" немесе "форумдық қадағалау" терминдері басқа мүшелерді сынға алғанда модератордың стилін ұстанатын қарапайым пайдаланушылардың әрекеттерін теріс мағынада сипаттау үшін қолданылуы мүмкін. Негізінен, модератордың міндеті – форумның немесе тақтаның күнделікті жұмысын басқару, яғни пайдаланушылардың жазбалары мен өзара әрекеттесуіне қатысты мәселелерді шешу. Пайдаланушыларды басқарудың тиімділігі форумның сапасына, оның тартымдылығына және өзара байланысты пайдаланушылар қауымдастығы ретінде пайдалылығына тікелей әсер етеді. Көптеген сайттарда модераторлар ақысыз еріктілер ретінде жұмыс істейді, бұл даулар мен қауымдастықтағы керістерге себеп болады. Reddit-тегі кейбір модераторлар өз еңбегіне лайықты баға берілмейтініне наразылық білдірсе, ал басқа пайдаланушылар модераторларды арнайы құқықтарын жеміссіз пайдаланып, "кішкентай тирандардың" "жабық қауымы" ретінде әрекет етеді деп айыптады. 4chan-да модераторлар қорлау мен мазаққа жиі ұшырайды. Оларды көбінесе тазалаушылар (немесе одан да қорлаушылықпен, "жаннилер") деп атайды, себебі олардың жұмысы суреттер тақталарындағы жағымсыз контентті тазалаумен тең.

Әкімшілер

Әкімшілер (қысқаша: "admin") сайтты іске қосу үшін қажетті техникалық мәліметтерді басқарады. Осыған байланысты, олар мүшелерді модераторлар ретінде тағайындау және олардың өкілеттіктерін жою, ережелерді басқару, бөлімдер мен кіші бөлімдерді құру, сондай-ақ кез келген деректер базасымен операциялар жасау (деректер базасын сақтық көшірмелеу және т.б.) құқығына ие. Әкімшілер көбінесе модераторлардың да қызметін атқарады. Әкімшілер форум бойынша хабарландырулар жасай алады немесе форумның сыртқы түрін (дизайн) өзгерте алады. Әкімшілердің өз білімдерін бөлісетін көптеген форумдары бар. Жаңа тақырыпты ашады; бұл тақырыпты бастаушы (TS) немесе бастапқы хабар (OP) деп аталуы мүмкін. Тақырыптағы келесі жазбалар сол тақырыпты талқылауды жалғастыру немесе басқа жауаптарға жауап беру үшін жазылады; талқылаудың мағынасынан ауытқуы жиі кездеседі. Батыс форумдарында мүше туралы ақпаратты (аты және аватары сияқты) көрсетудің дәстүрлі тәсілі – посттың сол жағында, белгілі бір ені бар тар бағанда орналастыру, ал постты басқару элементтері оң жақта, негізгі мәтіннің төменгі жағында, қолтаңба блогының үстінде болады. Форум бағдарламалық жасақтамасының жаңа нұсқаларында Азия стилінде мүше туралы ақпаратты посттың үстінде көрсету әдісі көшірілді. Посттардың ұзындығына шектеу қойылады, әдетте олар таңбалармен өлшенді. Көбінесе, хабардың ұзындығы кемінде 10 таңбадан болуы керек. Жоғарғы шектеу де бар, бірақ ол сирек жетеді – көптеген форумдарда ол 10 000, 20 000, 30 000 немесе 50 000 таңбаға дейін болады. Көптеген форумдар пайдаланушының жазған посттарының санын есепке алады. Пост саны – белгілі бір пайдаланушының қанша пост жазғанын көрсететін өлшем. Көбінесе, пост саны жоғары пайдаланушылар, пост саны аз пайдаланушылардан беделдірек деп есептеледі, бірақ бұл әрқашан солай бола бермейді. Мысалы, кейбір форумдар ақпараттың сапасына назар аудару үшін посттарды санауды тоқтатқан.

Жіп

Тақырып (кейде талқылау деп аталады) – жазбалардың жиынтығы, әдетте ең ескісінен соңғысына дейін көрсетіледі, бірақ бұл әдетте өзгертілуге болады: Жаңадан ескіге және тармақтық көрініс (хронологиялық реттен бұрын логикалық жауаптар құрылымын қолданатын ағаш тәрізді көрініс) опциялары болуы мүмкін. Тақырып атауымен, жоспарланған талқылауды қысқаша түсіндіретін қосымша сипаттамамен және бастапқы жазбамен (жиі OP деп қысқартылады, сондай-ақ бастапқы авторға сілтеме жасау үшін де қолданылады) анықталады, ол автор қалаған диалогты ашады немесе хабарлама жасайды. Тақырыпта бірнеше жазбалар болуы мүмкін, тіпті бірнеше жазба бір автордан тікелей бірінен кейін бірі келсе де.

Бүрмелеу

Тақырып форумда орналасқан және соңғы жазбаның күні ретінде қабылданатын сәйкес күні болуы мүмкін (тақырыптарды басқа критерийлер бойынша реттеу мүмкіндіктері әдетте қолжетімді). Мүше тақырыпқа жазғанда, ол соңғы жаңартылған тақырып болғандықтан жоғарыға жылжиды. Сол сияқты, басқа тақырыптар да жаңа жазбалар алғанда оның алдына шығады. Егер мүше бір тақырыпқа оны жоғары жылжыту үшін ғана жазса, онда ол "bump" немесе "bumping" деп аталады. "Bump" сөзі "постымды көтеру" деген сөздің аббревиатурасы екендігі айтылған; алайда, бұл, көбінесе, кері аббревиатура болып табылады және қолданылуы "жаңа орынға итеру" мағынасын беретін "bump" етістігімен толық сәйкес келеді. Кейбір хабарлама тақталарында пайдаланушылар пост жазуды қаласа, бірақ оны "жоғары жылжытпау" үшін "sage" (тура дұрыс айтылғанмен, көбінесе шатастырылады) опциясын таңдай алады. "Sage" сөзі 2channel терминологиясынан алынған 下げる sageru, яғни "төмендету" дегенді білдіреді.

Тіркелетін

Маңызды, бірақ посттар сирек жарияланатын тақырыптар жабыстырылады (немесе кейбір бағдарламалық қамтамасызда "бекітіледі"). Жабыстырылған тақырып әрқашан қалыпты тақырыптардың алдында, көбінесе жеке бөлімде көрсетіледі. "Тілдік талқылау тобы" – бұл форумды тілдес немесе асинхронды талқылау үшін пайдаланатын адамдар тобы. Топ форумның жалғыз пайдаланушысы болуы мүмкін, ал болмауы да мүмкін. Тақырыптың танымалдылығы форумдарда жауаптар санымен (жалпы посттардың саны минус біреуі, яғни бастапқы пост, көптеген стандартты форум параметрлерінде) өлшенеді. Кейбір форумдар бетке қарау санын да тіркеп отырады. Белгілі бір посттар санына немесе қарау санына жеткен тақырыптар "тағылымды тақырып" деп белгіленуі мүмкін және басқа тақырыптардан өзгеше белгішемен көрсетіледі. Бұл белгіше тақырыпқа көбірек назар аударуға мүмкіндік береді. Егер форум пайдаланушылары белгілі бір тақырыпқа қызығуын жойса, ол "өлген тақырыпқа" айналады.

Талқылау

Форумдар ашық және еркін пікір алмасуға бейім және көбінесе фактік стандарттарды қабылдайды. Форумдардағы ең көп таралған тақырыптарға сұрақтар, салыстырулар, пікір сауалдары және пікірталастар жатады. Адамдардың ызаға берілуімен, әсіресе тақырып даулы болғанда, мағынасыздық немесе қоғамдық тәртіпке қайшы мінез-құлықтардың пайда болуы жиі кездеседі. Форумдарда қатысушылардың арасындағы құндылықтардың айырмашылығын түсінбеушілік кең таралған мәселе. Тақырыпқа жауаптар көбінесе нақты бір адамның көзқарасына бағытталғандықтан, пікір алмасу әдетте бірнеше бағытқа бұрылып, адамдар бір-бірінің дұрыстығына, деректеріне және т.б. күмәнданады. Айналма пікір таластар мен жауаптардағы түсініксіздік бірнеше ондаған жазбаға дейін созылуы мүмкін, соңында барлығы мойынсынып немесе қызығушылық жойылып, жаңа қызықты тақырып пайда болады. Пікір таластың жеке адамға шабуылмен аяқталуы да жиі кездеседі.

Меншік иелері мен модераторлардың міндеттемелері

Форумдар мен модераторларға қарсы бірнеше сот процесі қозғалып, қорлау және зиян келтіру туралы шағымдар түсті. Соңғы жағдай – Scubaboard ісі, онда Мальдив аралдарындағы кәсіпорын 2010 жылдың қаңтарында Scubaboard-ты қорлау және артық айыптау үшін сотқа берді. Бірақ, АҚШ-тағы форум иелері мен модераторлары «Коммуникациялар туралы әдептілік заңының» 230-бабымен қорғалған, онда «интерактивті компьютерлік қызметтің провайдері немесе қолданушысы басқа ақпараттық мазмұн ұсынған кез келген ақпараттың жариялаушысы немесе сөйлеушісі ретінде қарастырылмайды» делінген. 2019 жылы Facebook травмадан кейінгі стресс бұзылысы диагнозы қойылған модераторлар тарапынан ұжымдық сотқа шағымданыс берілді. Келесі жылы ол 52 миллион долларға бітірілді.

Ортақ белгілері

Дәстүрлі түрде, веб-қосымша интернет-форум болуы үшін жаңа тақырыптар ашу және жауап беру мүмкіндігі керек. Көбінесе, тақырыптар ең жаңасынан ескісіне, ал жауаптар ескісінен жаңасына қарай көрсетіледі.

Трипкодтар мен капкодтар

Көптеген бейне тақталар мен 2channel стиліндегі талқылау алаңдары анонимді жариялауға рұқсат береді (және оны ынталандырады) және тіркелудің орнына трипкод жүйесін пайдаланады. Трипкод – бұл парольдің хэштелген нәтижесі, ол пайдаланушы туралы ешқандай дерек сақтамай-ақ оның жеке басын анықтауға мүмкіндік береді. Трипкод жүйесінде пайдаланушы атына құпия пароль қосылады, одан кейін бөлгіш белгі (көбінесе сан белгісі) тұрады. Бұл пароль немесе трипкод HTML стильдері арқылы атаудан ерекшеленетін арнайы кілтке немесе трипке түрлендіріледі. Трипкодты жасау мүмкін емес, бірақ кейбір форум бағдарламалық қамтамасыз етулерінде олар қауіпсіз емес және оларды болжауға болады. Басқа түрлерінде Tripcode Explorer сияқты трипкодтарды іздеуге арналған бағдарламалық қамтамасыз етумен күшпен табуға болады. Модераторлар мен әкімшілер жиі өздеріне капкалық кодтар немесе трипкодтар тағайындайды, онда болжамды трип арнайы хабарламамен (мысалы, "# Әкімші") немесе каппен алмастырылады.

Жеке хабарлама

Жеке хабарлама, немесе қысқаша ЖХ, – бір мүшеден бір немесе бірнеше мүшеге жеке түрде жіберілетін хабарлама. Көшірмелерді жасырын таратқанда, яғни «жасырын көшірме» (bcc) жіберу мүмкіндігі кейде болады. «Жасырын көшірме» (bcc) жіберген кезде, тікелей хабарлама алған пайдаланушылар жасырын көшірме алғандарды немесе мүлдем оның жіберілгенін білмейді. Жеке хабарламалар көбінесе жеке сөйлесулер үшін қолданылады. Оларды трипкодтармен де қолдануға болады – хабарлама ашық трипкодқа жіберіледі және трипкодты енгізу арқылы оны алуға болады.

Қосылған

Қосымша – кез келген файл болуы мүмкін. Егер біреу өзінің жазбасына файл тіркесе, ол сол файлды форум серверіне жүктейді. Форумдарда көбінесе не тіркеуге болады және не тіркеуге болмайды дегенге қатысты қатаң шектеулер болады (соның ішінде файлдардың мөлшері). Қосымшалар тақырып, әлеуметтік топ сияқты нәрселердің бөлігі болуы мүмкін.

BBCode және HTML

Кейде HyperText Markup Language (HTML) қолдануға рұқсат етіледі, бірақ көбінесе оны пайдалануға кеңес берілмейді немесе рұқсат етілген жағдайда, мұқият сүзгіленеді. Қазіргі заманғы хабарландыру тақталары жүйелерінде ол көбінесе толығымен өшіріледі немесе тек әкімшілерге ғана пайдалануға рұқсат беріледі, себебі кез келген қарапайым пайдаланушы деңгейінде рұқсат беру XSS осалдықтарының жоғары деңгейіне байланысты қауіпсіздік тәуекелі саналады. HTML өшірілген кезде, хабарландыру тақтасы коды (BBCode) ең көп қолданылатын балама болып табылады. BBCode әдетте HTML-ге ұқсас тагтан тұрады, бірақ < және > белгілерінің орнына таг атауы квадрат жақшалардың ішінде жазылады (яғни: [ және ]). Көбінесе, [i] – курсивті мәтін үшін, [b] – қалың мәтін үшін, [u] – сызылған мәтін үшін, [color="value"] – түс үшін, [list] – тізімдер үшін, сондай-ақ [img] – суреттер үшін және [url] – сілтемелер үшін қолданылады. Мысалы, келесі BBCode: [b]Бұл[/b] – [i] Clever[/i] [b] [i] мәтін[/i] [/b]. Жазба қаралып тұрғанда код HTML форматында көрсетіліп, былай көрінеді: Бұл ақылды мәтін. Көптеген форум пакеттері өздеріне кірмейтін Custom BBCodes, яғни арнайы BB кодтарын жасау мүмкіндігін ұсынады, онда тақтаның әкімшісі жазбаларда JavaScript немесе iframe функцияларын пайдалануға мүмкіндік беретін күрделі BB кодтарын құра алады, мысалы, YouTube немесе Google Video бейнелерін тікелей жазбаға, көрушімен бірге енгізеді.

Эмоционалды белгі

Эмоцияны білдіретін белгілер немесе күлімсіреулер – жазбаша немесе хабарлама түрінде эмоциялық мазмұнды жеткізу үшін қолданылатын символдар немесе символдардың комбинациясы. Форумдар эмоцияны білдіретін белгілердің кейбір мәтіндік нұсқаларын (мысалы, xD, :p) кішкентай сурет ретінде көрсету жүйесін іске қосады. Форум тақырыбының қай елден бастау алғандығына байланысты (өйткені көптеген форумдар халықаралық сипатта болады), смайликтер ұқсас графикалық формалардың басқа түрлерімен алмастырылуы мүмкін; мысалы, каоани (мысалы, *(^O^)*, (^ ^)b) немесе тіпті ерекше символдар арасындағы мәтін (мысалы, :blink:, :idea:).

Сауалнама

Көптеген форумдар тақырыптар үшін дауыс беру жүйесін қолданады. Көптеген жағдайларда опцияларды таңдауда бір ғана немесе бірнеше таңдау (кейде белгілі бір санымен шектеледі) мүмкіндігі болады, сондай-ақ дауыс бергендердің атын жасыру немесе ашық көрсету мүмкіндігі қарастырылады. Дауыс берулер белгілі бір күнді немесе жасалған күнінен бастап бірнеше күн өткен соң аяқталуы мүмкін. Форум мүшелері дауыс береді, ал нәтижелері графикалық түрде көрсетіледі.

RSS және ATOM

RSS және ATOM ағындары форумға жазылудың ең қарапайым тәсілін ұсынады. Көптеген жағдайларда RSS ағындары форум бетінің жаңартылған соңғы бірнеше тақырыбын және тақырып ішіндегі соңғы жазбаларды көрсетуге мүмкіндік береді.

Басқа ерекшеліктері

Кез келген мүшеге өзі көргісі келмейтін немесе қарым-қатынас қиындататын басқа мүшелердің хабарламаларын жасыруға мүмкіндік беретін тізім – қанағаттандырылмағандар тізімі немесе елемеу тізімі деп аталады. Көп жағдайда хабарламалар толығымен жасырылмайды, бірақ қысқартылады, тек сол пайдаланушының хабарламасы бар екенін көрсететін кішкентай жолақ қалдырылады. Көптеген интернет-форумдарда форумның барлық мүшелерін көрсетуге және іздеу мүмкіндігін ұсынуға арналған мүшелер тізімі болады. Кейбір форумдар тіркелгенімен бірде-бір хабарлама жасамаған мүшелерді тізімдемейді. Көптеген форумдар пайдаланушыларға өздеріне бейне (аватар) қоюға мүмкіндік береді. Аватар – пайдаланушыны оңай тану үшін оның барлық хабарламаларының жанында көрсетілетін сурет. Пайдаланушы суретті форумның дерекқорына жүктей алады немесе басқа сайттағы суретке сілтеме бере алады. Әрбір форумда аватардың өлшемі (биіктігі, ені) және көлемі шектеулі; егер пайдаланушы рұқсат етілген өлшемнен асатын аватарды қолдануға тырысса, ол кішірейтілуі немесе қабылданбауы мүмкін. Сол сияқты, көптеген форумдар пайдаланушыларға қолтаңба (кейде «сиг» деп те аталады) қоюға мүмкіндік береді. Қолтаңба – пайдаланушының барлық хабарламаларының төменгі бөлігінде пайда болатын, BBCode форматында жазылған мәтін блогы. Қолтаңбалардың ұзындығы шектеулі, бірақ бұл шектеу көбінесе өте жоғары болғандықтан, оған жететін жағдай сирек кездеседі. Форум модераторлары қолтаңбаларға қосымша талаптар қоюы мүмкін (мысалы, тым ұзын немесе жылтылдаған суреттер болмауы керек), және осы талаптарды бұзған пайдаланушыларға ескерту немесе жазалау шаралары қолданылуы мүмкін. Аватар сияқты, қолтаңба да пайдаланушыны тануға көмектеседі. Олар пайдаланушыға өзі туралы ақпаратты (мысалы, қолдайтын идеяны, қызығушылықтарын немесе форумда бұрын айтылған қызықты сөздерді) барлық хабарламаларында көрсетуге мүмкіндік береді. Жазылу – көптеген форумдардың бағдарламалық қамтамасыздандыруындағы автоматты хабарлау функциясы. Әдетте, мүшеге электрондық пошта арқылы немесе форумға қайтып келгенде хабарлама жіберіледі. Жазылу опциясы әрбір тақырыпқа қолжетімді. Жазылу оқылмаған хабарламаларды белгілеумен байланысты, яғни пайдаланушыға көрсетілмеген мазмұнға «оқылмаған» статусы беріледі. Форум бағдарламалық қамтамасыздандыруының кейбір жаңа нұсқалары әлеуметтік желілердің мүмкіндіктерін де ұсынады. Мұндай мүмкіндіктерге жеке галереялар, парақшалар және чат жүйелері кіреді. Көптеген форум бағдарламалық қамтамасыздандырулары толыққанды бейімделуге мүмкіндік береді, форумды өздерінің және мүшелерінің қажеттіліктеріне сәйкес ету үшін «хактар» немесе «өзгертулер» қолжетімді. Форумдар көбінесе «кукилерді» пайдаланады, яғни пайдаланушының сайттағы әрекеттері туралы ақпаратты пайдаланушының браузеріне жіберіп, ол ақпарат сайтқа қайта кіргенде қолданылады. Бұл автоматты түрде кіруге және пайдаланушыға соңғы кіргеннен бері тақырыпқа немесе форумға жаңа хабарламалар келгенін көрсету үшін жасалады. Бұл кукилерді кез келген уақытта өшіруге болады.

Ережелер мен саясат

Форумдарды әкімшілер мен модераторлардан тұратын, бірлесіп «қызметкерлер» деп аталатын топ басқарады. Олар форумдардың құрылуына, техникалық қолдауға және саясаттарды (қалыптастыру мен күшіне енгізуге) жауапты. Көптеген форумдарда форумды құрушылардың тілектері, мақсаты мен ережелері баяндалған ережелер тізімі болады. Жаңа мүшелерге және форумды пайдалану мен қағидаларымен таныс емес адамдарға арналған жиі қойылатын сұрақтар (FAQ) бөлімі де әдетте болады (әдетте нақты форум бағдарламалық жасақтамасына сәйкес келеді). Форум ережелері әдетте барлық пайдаланушыларға қолданылады және көбінесе алдын ала белгіленген ерекшеліктер болады, көбінесе бөлімді ерекшелік ретінде белгілейді. Мысалы, IT-форумында компьютерлік бағдарламалау тілдерінен басқа кез келген тақырыптағы талқылау ережелерге қайшы келуі мүмкін, бірақ жалпы әңгіме бөлімі бұл ережеден тыс. Форум ережелерін модерация тобы сақтайды және күшіне енгізеді, бірақ пайдаланушылар «шағымдану жүйесі» арқылы көмектесе алады. Көптеген батыс форум платформалары мұндай жүйені автоматты түрде ұсынады. Ол әрбір жазбаға (өз жазбаларыңызды қоса) қолданылатын шағын функциядан тұрады. Оны пайдалану қазіргі уақытта қол жетімді барлық модераторларды оның орналасқан жері туралы хабардар етеді, содан кейін дереу шаралар қолданылуы немесе шешім қабылдануы мүмкін, бұл үлкен немесе жақсы дамыған форумдарда өте қажет. Әдетте, модераторлар мүшелерді мінез-құлық туралы хабарлағысы келсе, жеке хабарламалар жүйесін пайдалануға шақырады. Модераторлар модератор емес адамдардың модерациялау әрекеттеріне қарсы тұрады, әсіресе егер олар шағымдануды жолдамаса. Модератор емес адамдардың модератор рөліндегі хабарламалары әдетте жазбаны ережеге қайшы деп жариялайды немесе жазаны болжайды. Бұл зиянды болмаса да, ережелерді күшіне енгізуге тырысатын мәлімдемелерге жол берілмейді. Ереже бұзылған жағдайда бірнеше қадам жасалады. Біріншіден, әдетте ескерту беріледі, бұл көбінесе жеке хабарлама түрінде болады, бірақ соңғы жаңарулар оны бағдарламалық жасақтамаға интеграциялауға мүмкіндік берді. Егер бұл әрекет назарда ұсталмаса және ескертулерге құлақ аспаса, мүше әдетте бірнеше күнге форумнан қуылды. Сайтқа кіруге тыйым салу – бұл бан деп аталады. Бан дегеніміз, адам енді сайтқа кіре алмайды немесе оны көре алмайды. Егер құқық бұзушы ескерту алғаннан кейін тағы да бұзушылық жасаса, оған тағы бір бан салынады, әдетте бұл жолы ұзағырақ. Сайтты үнемі мазалау тұрақты банға әкеледі. Көп жағдайда бұл есептік жазбаның құлыпталуын білдіреді. Егер құқық бұзушы тұрақты бан салынғаннан кейін басқа есептік жазба құрып, сайтты мазалауды жалғастырса, әкімшілер IP-адреске бан салуды немесе блоктауды қолданады (бұл сервер деңгейінде де қолданылуы мүмкін): IP-адрес статикалық болса, құқық бұзушының құрылғысы сайтқа кіруге тоқтатылады. Кейбір жағдайларда IP-адрестер диапазонына немесе елге бан салу қолданылуы мүмкін, бұл әдетте саяси, лицензиялық немесе басқа да себептермен жасалады. Сондай-ақ қараңыз: Блоктау (Интернет), IP-адресті блоктау және Интернет цензурасы. Құқық бұзушы мазмұн әдетте жойылады. Кейде тақырып проблеманың себебі деп есептелсе, ол жабылады; көбінесе жазба авторы проблема тудыруы мүмкін тақырыпты жабуды сұрауы мүмкін, бірақ модераторлар оны мақұлдау туралы шешім қабылдайды. Жабық тақырыпта мүшелер енді жазба жасай алмайды. Егер тақырып ережелерді бұзған деп табылса, ол барлық жазбаларымен бірге жойылуы мүмкін.

Тролльдер

Форум трольдері – белгілі бір онлайн қоғамдастықтың желілік әдептемесін қайта-қайта және қасақана бұзатын, пайдаланушыларды жауап беруге немесе форум ережелері мен саясатын, сондай-ақ форум әкімдерінің шыдамдылығын сынау үшін қабыну тудыратын, артық немесе тақырыптан тыс хабарламалар жариялайтын пайдаланушылар. Олардың тудыратын мінез-құлқы жалын соғыстарын (төменде қараңыз) немесе басқа да бұзылыстарды бастауы мүмкін. Трольдің қауырсынына жауап беру "трольді қоректендіру" деп аталады және көбінесе олардың бұзылыс тудыратын әрекеттерін күшейтуі мүмкін болғандықтан, ұсынылмайды.

Шұлық қуыршағы

"Шоқбалық" термині белгілі бір хабарлама тақтасында немесе форумда бір адамның бірнеше псевдонимдерді пайдалануын білдіреді. Шоқбалық аналогиясы – қуыршақ ойнатушының екі қолын көтеріп, бірден екі қуыршаққа да сөздер айтуы. Шоқбалық аккаунтының ең көп кездесетін мақсаты – бір адамға тиесілі басқа шоқбалық аккаунтымен келісу немесе пікір таластыру, осы арқылы пікір таласында ойнатушының позициясын күшейту. Шоқбалықтар көбінесе форумдардағы аккаунттардың IP-адрестерін тексеру арқылы анықталады.

Спам жіберу

Форумда спам тарату – бұл пайдаланушылардың бір сөзді немесе сөз тіркесін қайта-қайта жазу арқылы интернет этикетін бұзу, бірақ спам көбінесе қасақана жасалатын, кейде зұлым ниетпен байланысты әрекет. Бұл троллингтің кең таралған тәсілі. Сонымен қатар, бұл форум ережелерін бұзатын, төленбеген жарнама болып табылады. Спамшылар спамды тарату үшін түрлі заңсыз әдістерді пайдаланады, оның ішінде бот желілерін қолдану. Кейбір форумдар мағыналы, қысқа пікірлерді де спам деп есептейді, мысалы, "Рақмет", "Керемет" немесе "Маған ұнайды".

Екі рет жіберу

Интернет-форумдарда кең таралған қателік – бір хабарламаны екі рет жариялау. Пайдаланушылар кейде хабардың аздап ғана өзгешеленген нұсқаларын жариялайды, әсіресе, олардың алдыңғы жазбаларын өңдеуге рұқсат етілмейтін форумдарда. Алдыңғы жазбаларды өңдеудің орнына бірнеше рет жариялау пайдаланушының жазбалар санын жасанды түрде арттыруы мүмкін. Бірнеше рет жариялау бейсақаса болуы да мүмкін: пайдаланушының браузері хабарлама жіберілгенімен қате туралы хабарды көрсетуі мүмкін, немесе баяу форумды пайдаланушы асығып, қайта-қайта жіберу түймесін басып жіберуі мүмкін. Офлайн редактор да бір хабарламаны екі рет жариялауы мүмкін. Бірнеше жазбаны тролльдеу немесе форум спамын тарату үшін де пайдалануға болады. Пайдаланушы бір жазбаны бірнеше форумға жіберуі мүмкін, мұндай жағдай кросспостинг деп аталады. Бұл термин Usenet-тен келген, онда кросспостинг қалыпты жағдай болған, бірақ веб-форумдарда қиындықтар тудырады, себебі олар мұндай жазбаларды байланыстыра алмайды, сондықтан бір форумдағы жауаптар басқа форумдардағы оқырмандарға көрінбейді.

Некропостинг

Некропост – бұл кез келген ескі тақырыпты қайта жандандыратын (некромантия сияқты) хабарлама, оның нәтижесінде ол жаңа және белсенді тақырыптардың жоғарысында пайда болады. Бұл әрекет көптеген форумдарда интернет-әдептің бұзылуы ретінде қарастырылады. Ескі тақырыптар көбінесе жаңа жазбаларға жабылмайтындықтан, некропостинг көбінесе жаңа пайдаланушылардың және бұрынғы жазбалардың күні анық емес жағдайларда кездеседі.

Сөз цензурасы

Форум бағдарламалық жасақтамасында сөздерді цензуралайтын жүйе жиі кездеседі. Бұл жүйе жазбаның мәтінінде немесе пайдаланушы өзгерте алатын басқа да форум элементтеріндегі (мысалы, пайдаланушы тақырыптарындағы) сөздерді анықтап, егер олар белгілі бір кілт сөзбен ішінара сәйкес келсе (әдетте әріптердің үлкен не кішкентай болуына қарамастан) цензуралайды. Көбінесе әріптер жұлдызша (*) белгісімен алмастырылады. Мысалы, пайдаланушы тақырыбында "админ", "модератор", "лидер" сияқты сөздерді қолдануға рұқсат етілмейді. Егер цензура жүйесі қолданылса, "форум басшысы" сияқты тақырып "форум ******" деп өңделуі мүмкін. Әдетте, осы жүйе ұятты немесе қарапайым сөздерге бағытталған. Бірақ мұндай автоматты цензура қателіктер жасауы мүмкін, мысалы, "қол сағаты" сөзін "wris****ch" деп, ал "Scunthorpe" сөзін "S****horpe" деп цензуралауы мүмкін.

Жалын соғыстары

Бір тақырып немесе кейбір жағдайларда бүкіл форум тұрақсыз болған кезде, көбінесе бір жолды шағымдар, сурет-мемдер немесе шағымдану жүйесін теріс пайдалану түрінде бақылаусыз спам пайда болады. Егер пікір талас қызып, тараптар бір-бірінен шағымданып, әркімнің көзқарасын қабылдамайтын болса, пікір алмасу «жалын соғысы» деп аталатын жағдайға дейін төмендеп кетеді. Біреуді «жалындату» дегеніміз – тақырыптан ауып, адамның пікірін емес, өзін шабуылдау. Жалын соғысына жиі себеп болатын тақырыптар дін мен қоғамдық-саяси мәселелер немесе форумнан тысқары бұрыннан бар қарсылықтарды талқылайтын тақырыптар (мысалы, ойындар, консольдік жүйелер, автокөлік өндірушілер, ұлттар арасындағы бәсекелестік және т.б.). Егер жалын соғысына ұласқан тақырып форумның өзіне (бөліміне немесе бүкіл тақтаға) ұқсас деп есептелсе, спам мен жалындар тақырыптан тысқары тарап, әдетте вандализм түрінде проблема тудыруы мүмкін. Кейбір форумдар (әсіресе ойын форумдары) онлайн қауымдастықта жалын соғысы элементтері болғандықтан, құрылғаннан кейін бірден жалын соғыстарынан зардап шекті. Көптеген форумдар жалын соғысына ұшырауы мүмкін тақырыптарды талқылау үшін арнайы бөлімдер жасады, олар әдеттегідей модерацияланады.

Тіркеу немесе анонимділік

Көптеген интернет-форумдар жазба жасау үшін тіркелуді қажет етеді. Сайттың тіркелген пайдаланушылары «мүшелер» деп аталады және веб-қосымша арқылы электрондық хабарламаларды жіберуге немесе алуға рұқсат алады. Тіркелу процесінде жас тексеру (әдетте 13 жастан үлкен болуы керек, себебі американдық форум бағдарламалық құралдарының COPPA талаптарына сәйкес келу қажет) жүзеге асырылады, содан кейін қызмет көрсету шарттары (басқа да құжаттар болуы мүмкін) жарияланып, осы шарттарға келісім беру сұралады. Егер бәрі жақсы болса, үміткерге веб-форма ұсынылады, оны толтыру үшін кемінде пайдаланушы аты (лақап аты), құпия сөз, электрондық пошта мекенжайы және CAPTCHA кодын растау қажет. Тіркелу веб-формасын толтыру, әдетте, жаңа есептік жазба жасау үшін жеткілікті болса да, тіркелген пайдаланушы тіркелген кезде берілген электрондық пошта мекенжайын растағанға дейін, әдетте, «белсенді емес» статусы қойылады. Осыған дейін тіркелген пайдаланушы жаңа есептік жазбаға кіре алады, бірақ форумда жазба жариялай алмайды, жауап бере алмайды немесе жеке хабарлама жібере алмайды. Кейде сілтеме беру жүйесі қолданылады. Сілтеме беруші – сайтқа қосылу туралы шешім қабылдауға көмектескен немесе таныстырған адам (HTTP сілтемесі бір сайтты екіншісімен байланыстырғандай). Әдетте, сілтеме берушілер – форумның басқа мүшелері және мүшелер сілтеме үшін сыйлық алады. Сондай-ақ, сілтеме беру жүйесі мынадай жағдайда қолданылуы мүмкін: егер келуші форумға сілтеме арқылы кірсе, мысалы, referrerid=300, онда идентификациялық нөмірі бар пайдаланушы (осы мысалда, 300) келуші тіркелген жағдайда сілтемелік кредит алады. Бұл жүйенің мақсаты – қоғамның өсуіне көмектескендерге құрмет көрсету (кейде сыйлықтар да қарастырылады). Жапония сияқты аймақтарда тіркелу көбінесе міндетті емес, тіпті анонимділікқа рұқсат беріледі. Мұндай форумдарда ресми тіркеусіз жеке сәйкестілікті растау үшін tripcode жүйесі қолданылуы мүмкін. Форумдағы талқылауларды үнемі оқып, бірақ тіркелмейтін немесе жазба жасайтын адамдар «көккөзіп отырушылар» деп аталады.

Басқа веб-қосымшалармен салыстыру

Электрондық пошта тізімдері: Форумдар мен электрондық пошта тізімдерінің басты айырмашылығы – пошта тізімдері жаңа хабарламаларды тіркелгенге автоматты түрде жібереді, ал форумдар оқырмандардан веб-сайтқа кіріп, жаңа жазбаларды қарауды талап етеді. Мүшелер қызығушылық танытқан тақырыптардағы жауаптарды жіберіп алуы мүмкін болғандықтан, көптеген қазіргі заманғы форумдар «электрондық поштамен хабарлау» мүмкіндігін ұсынады, онда мүшелер тақырыптағы жаңа жазбалар туралы хабардар болуды таңдай алады, ал веб-ағындары мүшелерге агрегатор бағдарламалық жасақтамасын пайдаланып, жаңа жазбалардың шолуын көруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, форум және пошта тізімі мүмкіндіктерін біріктіретін бағдарламалық өнімдер де бар, яғни электрондық пошта арқылы жариялау және оқу, сондай-ақ мүше таңдауына қарай браузер арқылы. Жаңалықтар оқырман: Жаңалықтар топтары мен форумдардың басты айырмашылығы – жаңалықтар топтарына қатысу үшін қосымша бағдарламалық қамтамасыз ету, жаңалықтар клиенті қажет, ал форумды пайдалану үшін веб-браузерден басқа қосымша бағдарламалық қамтамасыз етудің қажеті жоқ. Чаттар: Интернет-форумдардан өзгеше, көптеген чаттар тіркелуді қажет етпейді, пайдаланушыдан тек электрондық пошта мекенжайын сұрайды. Сонымен қатар, чаттар көптеген хабарламалар тақталарынан айырмашылығы, көбінесе модерацияланбайды. Уики: Қалыпты форумдардан айырмашылығы, бастапқы викилер барлық пайдаланушыларға барлық мазмұнды (оның ішінде бір-бірінің хабарламаларын) өңдеуге рұқсат берді. Мұндай мазмұнды өңдеу мүмкіндігі көптеген форумдарда модераторлар мен әкімшілерге ғана беріледі. Уикиде талқылау беттерінен басқа да мазмұн жасауға болады. Керісінше, веб-блогтар мен жалпы мазмұнды басқару жүйелері көбінесе тек бірнеше таңдалған пайдаланушылар ғана блог жазбаларын жариялай алатындай етіп құлыпталады, бірақ көптеген жағдайда басқа пайдаланушыларға оларға пікір жазуға рұқсат беріледі. Wikia деп аталатын Уики хостинг сайтында екі мүмкіндік жұмыс істейді: Форум және Хабарлама қабырғасы. Форум тек талқылау үшін қолданылады және өңдеу арқылы жұмыс істейді, ал Хабарлама қабырғасы дәстүрлі форумға ұқсас, жіберілген хабарламалар арқылы жұмыс істейді. Чат бөлмелері мен жылдам хабар алмасу: Форумдар чаттар мен жылдам хабар алмасудан осылай ерекшеленеді: форумға қатысушылар хабарламаларды алу немесе жіберу үшін бір уақытта онлайн болуы міндетті емес. Форумға жіберілген хабарламалар форум немесе тақырып жабылған жағдайда да біраз уақыт бойы жұртшылыққа қолжетімді болады, бұл жиі белсенділік сақталатын чат бөлмелерінде сирек кездеседі. Форумдардың сирек кездесетін мүмкіндіктерінің бірі – суреттер альбомын жасау мүмкіндігі. Форумға қатысушылар сайтқа жеке суреттерін жүктей алады және суреттерге сипаттамалар қоса алады. Суреттер тақырыптарды жариялаумен бірдей форматта болуы мүмкін және «Пост туралы хабарлау» және «Постқа жауап беру» сияқты бірдей опцияларды қамтиды.