Кіріспе
Барбекю немесе грильге арналған құрылғы
Барбекю грилі немесе барбекю грилі (Австралия және Жаңа Зеландияда барбекю немесе барби деп аталады) – төменнен жылу беру арқылы тағам пісіретін құрылғы. Грильдердің көптеген түрлері бар, олардың көпшілігі үш санатқа жатады: газбен, көмірмен немесе электрмен жұмыс істейтін. Қай әдіс артық нәтиже береді деген талас бар.
Американың тарихы
Грильдеу Америкада отарлау заманына дейіннен келе жатыр. Оңтүстік Америкадағы аравак тайпасы етті «барбакоа» деп аталатын ағаш конструкцияда пісіретін. Ғасырлар бойы «барбакоа» термині грильдеу әрекетін емес, ағаш құрылысын білдірген, бірақ кейіннен ол «барбекю» деп өзгертілді. Бұл әдіс сондай-ақ, қазір АҚШ-тың оңтүстік-шығысында жиі қолданылатын пісіру техникаларына да қатысты. Барбекю бастапқыда шошқа етін баяу пісіру үшін пайдаланылған, бірақ тағам дайындаудың әртүрлі тәсілдері аймақтық ерекшеліктерге әкелді. Уақыт өте келе, басқа тағамдар да осылай дайындала бастады, соңғы кезде гамбургерлер мен хот-догтар да қосылды. Эдвард Г. Кингсфорд заманауи көмір брикетін ойлап тапты. Кингсфорд Генри Фордтың туысы болды және Форд оған Мичиганның солтүстігінде Форд автокөлік бөлшектері зауытын және пилорамасын салуды тапсырды, бұл Кингсфорд қабылдаған қиын міндет еді. Жергілікті қауым өсіп, оның құрметіне Кингсфорд деп аталды. Кингсфорд Фордтың T моделін шығару желілерінен көп мөлшерде ағаш қалдықтары шығатынын байқады. Ол Фордқа құрастыру желісіне жанында көмір өндіру зауынын салуды ұсынды, онда көмірді өңдеп, Ford дилерлері арқылы Ford таңбасымен сатуға болады. Кингсфорд қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, химиялық компания жергілікті кәсіпкерлерге сатылып, «Кингсфорд химиялық компаниясы» деп аталды. Джордж Стивен көршілері әзілде «Спутник» деп атаған есімді гриль дизайнын жасады. Стивен «Вебер бауырларының металл шеберханасында» жұмыс істеді, ол металлдан буйлар жасаумен айналысатын металл өңдеу цехы еді. Стивен грильдегенде күлдің тамағына түсуінен шаршап, буйдың төменгі жартысын алып, оған үш болат аяқ тіркеп, қақпақ ретінде пайдалану үшін жартылай шар жасады. Ол жасаған грильді үйіне алып қайтып, алғашқы табыстарынан кейін «Weber Stephen Products Company» компаниясын құрды. Газды грильді 1930 жылдардың соңында Чикаго Комбашн Корпорациясының иесі Дон Макглафлин ойлап тапты, ол қазір «LazyMan» деп танымал. Макглафлин «Бройлбургер» деп аталатын сәтті газды бройлерден алғашқы құрастырылған грильді ойлап тапты. Бұл алғашқы «Lazy Man» грильдері «ашық оттағы көмір типті газ бройлерлері» ретінде сатылды, олар «тұрақты көмірді», яғни лава тасын қамтыды. 1950 жылдары көптеген тұрғын үйлерде барбекю болмағандықтан, бройлер термині коммерциялық мекемелерге таңдау жасау үшін қолданылды. Газбен жұмыс істейтін ашық бройлер дизайны 1954 жылы Чикаго Комбашн Корпорациясымен «Model AP» моделі ретінде алғашқы портативті газды грильге бейімделді. Макглафлиннің портативті дизайны алғаш рет 20 фунттік пропан баллондарын пайдаланды, бұрын оларды тек сантехниктер отын ретінде қолданған.
Электрлік
Электрлік грильде жылу электрлік қыздыру элементінен пайда болады. Көмір немесе брикеттердің қажеті жоқ.
Газ
Газбен жұмыс істейтін грильдер әдетте пропан немесе бутан (сұйытылған мұнай газы) немесе табиғи газды отын көзі ретінде пайдаланады, газ жалыны тамақты тікелей пісіреді немесе гриль элементтерін қыздырады, бұл өз кезегінде тамақты пісіруге қажетті жылуды сәулелендіреді. Газ грильдері кішкентай, бір стейк пісіруге арналған грильдерден бастап, жүз немесе одан да көп адамды тамақтандыруға жеткілікті ет пісіретін үлкен, өнеркәсіптік мөлшердегі мейрамхана грильдеріне дейін болады. Better Homes and Gardens журналының мәліметінше, "газ грильдерін қосу оңай және көбінесе көмірмен пісірілген грильдерге қарағанда тез қызады". Кейбір газ грильдерін сұйытылған мұнай газы мен табиғи газ отыны арасында ауыстыруға болады, бірақ бұл үшін негізгі компоненттерді, соның ішінде жанарғыштар мен реттегіш клапандарын физикалық түрде өзгерту қажет. Газ грильдерінің көпшілігі арба гриль дизайнының қағидасына сәйкес келеді: грильдің өзі отын багын ұстайтын дөңгелекті рамаға бекітіледі. Дөңгелекті рама сонымен қатар қосымша үстелдерді, сақтау бөлімдерін және басқа да мүмкіндіктерді ұстауға арналған. Газ грильдеріндегі соңғы тенденция – өндірушілердің гриль корпусының артқы жағына инфрақызыл сәулелендіргіш жанарғышты қосуы. Бұл сәулелендіргіш жанарғыш жалыны арқылы біркелкі жылуды қамтамасыз етеді және көлденең айналдырумен пайдалануға арналған. Ет өнімдері (толық тауық, сиыр еті, шошқа етінің қабырғасы) электр қозғалтқышымен айналатын металл шұңқырға салынады. Кішкентай ет кесектерін осылай пісіру үшін металл шұңқырдың үстіне кигізілетін дөңгелек металл себетті пайдалануға болады. Тағы бір танымал бола бастаған газ грилі – жалпақ бетті гриль. Hearth and Home журналының хабарлауынша, жалпақ бетті грильдерде "тамақ қуырылған бетте пісіріледі және тікелей жалысқа ұшырамайды" – бұл сыртқы грильдер нарығындағы жаңа үрдіс. Газ грилінде тағамға түтіндік дәм беру үшін ағаш чиптері салынған кішкентай металл "түтін қорабын" пайдалануға болады. Барбекю шеберлері нағыз түтіндік дәмді (және түтін сақинасын) алу үшін пайдаланушы төмен және баяу, жанама түрде және ағаш немесе көмірді пайдаланып пісіруі керек дейді; газ грильдерін қажетті төмен температурада (~225-250°F) ұстау қиын, әсіресе ұзақ уақыт бойы.
Инфрақызыл
Инфрақызыл грильдер газ отынын тұтандырып, керамикалық плитканы қыздырады, осы арқылы тамақ пісірілетін инфрақызыл сәуле шығарылады. Термиялық сәулелену, атомдар ішіндегі зарядталған бөлшектердің қозғалысынан туындаған жылудың, инфрақызыл жылу жиіліктеріндегі электромагниттік сәулеленуге айналуы кезінде пайда болады. Инфрақызыл грильдер пайдаланушыларға көмір грильдерімен салыстырғанда пісіру температурасын оңайрақ реттеуге мүмкіндік береді және әдетте стандартты газ грильдерінен жоғары температураға жете алады, бұл оларды жылдам қуыру үшін танымал етеді.
Ағаш көмір
Көмiр грильдерi отын ретiнде көмір брикеттерiн немесе табиғи ұсақ көмірдi пайдаланады. Жану барысында көмір, тамақ пісіруге қажеттi жылуды таратуға мүмкiндiк беретiн қыздырылған қалдықтарға айналады. Гриль сүйер қауым арасында қай көмір түрі грильдеуге артық екенi жөн деген мәселеде пікір қақтығыстары болады. Көмір брикеттерiн қолданушылар брикеттердiң мөлшерiнiң, жану жылдамдығының, жылу беру қабiлетiнiң және сапасының тұрақтылығын баса көрсетедi. Ал табиғи ұсақ көмірді қолданушылар оның жеңiл түтiн дәмiн, жоғары жылу өндiрiсiн және брикеттерде жиi кездесетiн байланыстырғыштар мен толтырғыштардың жоқтығын атап көрсетедi. Көмiр грильдерiнiң көптеген түрлi конструкциялары бар. Грильдер шаршы, дөңгелек немесе төртбұрышты болуы мүмкiн, кейбiреулерi қақпақпен жабдықталған, ал кейбiреулерi жоқ, сондай-ақ олар жылуды реттеу үшiн желдету жүйесiне ие болуы мүмкiн немесе болмауы мүмкiн. Дегенмен, көбiнесе көмір грильдерi келесі санаттарға жатады:
Жасыл
Көмірмен пісіруге арналған ең қарапайым және арзан гриль – сым мен металл жақтан жасалған, көмірге арналған табаның үстіне орналасқан пісіру торынан тұрады. Әдетте, гриль көмір табасына бекітілген аяқтармен тіреледі. Бұл грильдің қақпағы немесе желдету жүйесі жоқ. Жылуды көмір табасынан жоғары немесе төмен жылжыту арқылы реттеуге болады. Джордж Стивен 1950-ші жылдардың басында дөңгелек грильді (кеңірдек грильді) ойлап тапқаннан кейін де, бұл типтегі гриль көп жыл бойы кең таралды. Жаз айларында мұндай грильдерді көптеген жеңілдетілген дүкендерден табуға болады.
Пельцелік гриль
Солтүстік Американың кейбір аймақтарында үйді жылытуда пеллет технологиясы кеңінен қолданылады. Қарағай сияқты жұмсақ ағаштар көбінесе үйді жылыту үшін пайдаланылады. Үйді жылытуға арналған пеллеттер тағам дайындауға жарамды емес және оларды пеллеттік грильдерде қолдануға болмайды.
Квадратты ағаш көмір
Квадратты көмір грилі – оттық пен қазандық грильдерінің аралас түрі. Оның оттық сияқты беті жазық, терең емес табағы бар және әдетте жылуды реттеудің қарапайым тәсілі болады. Бірақ, қазандық грилі сияқты қақпағы және қарапайым реттелетін желдеткіштері бар. Квадратты көмір грилінің бағасы күтілгендей, оттық пен қазандық грильдері арасында орналасады, ең қарапайым модельдері ең қымбат оттықтармен шамалас, ал ең қымбаттары қарапайым қазандық грильдерімен бәсекелеседі. Бұл грильдер жеңілдікпен сатылатын дүкендерде қолжетімді және көбінесе үлкен оттықтардың орнын басты. Квадратты көмір грильдерінің көбінесе арт жағында екі дөңгелегі бар төрт аяғы болады, бұл грильді қақпағының тұтқаларын пайдаланып кері бұрып жылжытуға мүмкіндік береді. Қымбат үлгілерінде грильге орнатылған себеттер мен сөрелер болады.
Сичирин (хибачи)
Дәстүрлі жапондық хибачи – жылыту құрылғысы және көбінесе тамақ пісіру үшін қолданылмайды. Алайда, ағылшын тілінде «хибачи» әдетте алюминийден немесе құйма темірден жасалған кішкентай пісіру грильдерін білдіреді, екіншісі әдетте сапалырақ болады. Кішкентай өлшеміне байланысты хибачи грильдері портативті барбекю түрі ретінде танымал. Олар жапондық дәстүрлі, көмірмен қыздырылатын шичирин деп аталатын құралдарға ұқсайды. «Хибачи стилі» АҚШ-та жапондық теппаняки пісіруін білдіретін термин ретінде жиі қолданылады, онда газбен қыздырылатын ыстық плиталар көптеген адамдар (көбінесе бірнеше топ) бір уақытта отырып тамақтана алатын үстелдерге енгізіледі. Шеф-аспаз тамақ пісіруді тамақтандырушылардың алдында, әдетте, театрлық әрекеттермен – мысалы, шикі пияз шеңберлерінен жасалған жанартау пішіндес үймеге от қою арқылы көрсетеді. Ең көп таралған түрінде хибачи – болаттан немесе құйма темірден жасалған, көмір табасы мен екі кішкентай, тәуелсіз пісіру торларынан тұратын арзан гриль. Жылуды реттеу үшін пісіру торларын жоғары және төмен жылжыту қажет. Жағылған от грилі сияқты, хибачиде қақпақ болмайды. Кейбір хибачи конструкцияларында жылуды басқару үшін желдеткіш жүйелері бар. Хибачи үлкен грильге орын жетпейтін немесе грильді саяхатқа алып жүргісі келетін адамдар үшін жақсы таңдау болып табылады. Бинчо тан шичирин үшін отын ретінде ең қолайлы.
Қазандық
Күлшекті гриль – американдық гриль дизайнының классикалық түрі саналады. Алғашқы және көбінесе қайталанып отыратын «Вебер» қазандық грилі 1952 жылы Джордж Стивенмен ойлап табылды.
Керамикалық аспап
Керамикалық пештердің дизайны шамамен 3000 жылдан бері қолданылып келеді. Шичирин, дәстүрлі түрде керамикадан жасалған жапон грилі, қазіргі түрінде Эдо кезеңінен бері сақталған, бірақ жақындағы дизайн үлгілері Мушикамадоның, дәстүрлі жапон ас дайындау құралының, әсерінен пайда болды. Мушикамадо Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдықтар арасында танымал болды. Қазір ол көбінесе камадо деп аталады. "Камадо" термині жапон тілінен алынған және "пеш" немесе "ас дайындау ошағы" деп аударылады. Керамикалық пештер қазандықтың гриліне қарағанда әмбебап, себебі керамикалық камера жылу мен ылғалды тиімді сақтайды. Керамикалық пештер тағамды грильдеуге, ыстап пісіруге және барбекю жасауға бірдей жарайды.
Тандор пештері
Тандур – ирандық, үнділік және пәкістандық тағамдардың кейбір түрлерін, мысалы, тандури тауығы мен наанды пісіруге қолданылады. Тандурда отын пештің түбінде жағады, ал пісірілетін тағамдар ұзын тіске (шашлыкка) қадалып, пешке жоғарыдан ашылатын тесіктен салынады, сонда ет оттың жалынынан жоғары орналасады. Бұл пісіру әдісі грильдеу және пеште пісірудің екеуін де қамтиды, себебі пісірілетін ет тікелей инфрақызыл сәулелердің күшті әсеріне де, пештің ішіндегі ыстық ауаға да тап болады. Тандур пештері көбінесе өте жоғары температурада жұмыс істейді және етті қысқа мерзімде пісіреді.
Көліктік көмір
Көшбасқан көмір тоңазытқышы көбінесе жағылғыш немесе қазандық тоңазытқыш санатына жатады. Кейбіреулері тіктөртбұрышты пішіндес болады. Көшбасқан көмір тоңазытқышы әдетте өте ықшам және оны тасымалдауды жеңілдететін мүмкіндіктермен жабдықталған, сондықтан ол көліктерге орнатуға арналған танымал тоңазытқыш болып табылады. Көбінесе аяқтары бүктеліп, бекітіледі, соның арқасында тоңазытқышты машинаның багажына оңай сыйыруға болады. Көшбасқан көмір тоңазытқыштарының көпшілігінде желдеткіш, аяқтар және қақпақтар болады, бірақ кейбір модельдерде қақпақтар болмайды (техникалық тұрғыдан алғанда, олар жағылғыштар болып саналады). Сонымен қатар, күлдің жер бетіне зиян келтіруі мүмкін жерлерде пайдалану үшін күлдің төгілуін болдырмау мақсатында желдеткішсіз жасалған тоңазытқыштар да бар. Кейбір көшбасқан тоңазытқыштар үлкен, дәстүрлі тоңазытқыш/жағылғыштың қызметін қайталайды және тікелей пісіруге арналған құралдармен, сондай-ақ қақпақпен және қақпақ астындағы қосымша пісіру аймақтарымен жабдырылуы мүмкін.
Сезімталдықпен қоректендірілген
Ауырлық күшімен жұмыс істейтін көмір грильдерінде көмір брикеттері немесе көмірдің ірі кесектері салынатын бункер болады; содан кейін бункердің төменгі жағында от жағылады. Өрттің күшін және температурасын реттеу үшін цифрлық басқарылатын желдеткіш пайдаланылады. Жылу мен түтін тамақты пісіру және түтінмен ыдырату үшін тамақтың астынан өтеді. Ауырлық күшімен жұмыс істейтін көмір грильдері көмірді отын ретінде пайдалана отырып, гранулді грильдің басқару мүмкіндігі мен қолайлылығын ұсынады.
Коммерциялық
Коммерциялық барбекюде әдетте үй шаруашылығындағы грильдерге қарағанда пісіруге арналған көлем көбірек болады, сондай-ақ, қосымша мүмкіндіктер үшін әртүрлі аксессуарлармен жабдықталған. Коммерциялық барбекю грильдерін пайдаланушылардың қатарында пайда табу мақсатында жұмыс істейтін мейрамханалар, қосымша қызмет көрсететін фирмалар, тағам сатушылар, сондай-ақ тағам көрмелерінде, гольф турнирлерінде және басқа да қайырымдалық шараларда грильмен айналысатын кәсіпкерлер мен жарысқа қатысушылар бар. Бұл санат өзіндік ерекшеліктерге бейім, сондықтан көптеген коммерциялық барбекю грильдерінің дизайны әр өндірушіге тән. Коммерциялық барбекю грильдері тұрақты немесе көшіруге болатын түрде болуы мүмкін. Тұрақты грильге мысал – ішкі және сыртқы қолдануға арналған кірпіштен салынған шұңқырлы гриль. Құрылыс материалдарына кірпіш, цемент ерітіндісі, бетон, плитка және шойын жатады. Дегенмен, коммерциялық барбекю грильдерінің көпшілігі жылжымалы, бұл операторға грильді жұмыстың қажетті жеріне алып жүруге мүмкіндік береді. Көшіруге болатын коммерциялық барбекю грильдеріне алынып қойылатын аяқтары бар, бүгілетін грильдер және тіркемелерге толықтай орнатылған грильдер жатады. Тіркемелерге орнатылған коммерциялық барбекю грильдері қарапайым гриль беттерінен бастап шұңқырлы барбекю грильдері мен коптіргіштерге, сондай-ақ бүкіл шошқа, тауық, қабырға, жүгері және басқа да көкөністерді пісіретін арнайы қуыру құрылғыларына дейін алуан түрлі болады.
Бөлшектері
Газ грильінің көптеген бөліктерін жаңаларымен ауыстыруға болады, осылайша грильдің қызмет ету мерзімін ұзартуға болады. Көмір грильдеріне кейде жаңа пісіру торлары мен көмір торлары қажет болса да, газ грильдері әлдеқайда күрделі, және оларға жанарлар, клапандар және жылу қорғағыштар сияқты қосымша компоненттер қажет.
Жағылғыш
Газ грильдегі оттық – тамақ пісіру үшін жылудың басты көзі. Газ грильдерінің оттықтары әдетте: тот баспайтын болаттан, алюминийленген болаттан немесе шойыннан жасалады, кейде фарформен қапталады. Оттықтар газ кіретін тесіктері және газ шығатын "порттары" бар қуыс құрылымды. Әр кіреберіске грильдің басқару тақтасында жеке реттегіш қарастырылған. Газ грильдерінде ең көп қолданылатын оттық түрі – "H" оттығы деп аталады, ол бүйірге бұрылған үлкен әріп "H" сияқты көрінеді. Тағы бір танымал пішін – сопақ. "Сегіздік", "Бабочка" және "Тікбұрыш" оттықтары да бар. Кейбір грильдерде әр реттегішке жеке оттық орнатылған. Мұндай оттықтар "Құбыр", "Түтік" немесе "Жолақ" оттығы деп аталады. Олар көбінесе түзу болады, себебі грильдің тек бір бөлігін қыздыру үшін ғана қолданылады. Газ, Venturi түтіктерінде немесе жай ғана "Venturi" деп аталатын жерде ауамен араластырылады. Venturi оттыққа бекітілген немесе алынып тасталатын болуы мүмкін. Venturi-дің екінші жағында газ клапаны орналасқан, ол грильдің алдыңғы жағындағы басқару тұтқасына қосылған. Әр Venturi-дің ауа кіретін жерін металл тор жабады, ол жәндіктердің ұя салу арқылы түтікті бітеуіне кедергі келтіреді.
Тас жарғақ
Тас торлары тікелей оттық үстіне орналастырылады және лава тасы немесе керамикалық брикеттерді ұстау үшін жасалған. Бұл материалдар екі мақсатқа қызмет етеді: олар оттықты тамшылардан қорғайды, олар оттықтың тозуын жылдамдатады, сондай-ақ оттықтан шыққан жылуды грильдің ішінде біркелкі таратуға көмектеседі.
Жылу қалқаны
Жылу қалқандары күйдіргіш қалқандары, жылу пластиналары, жылу шатырлары, радиациялық қалқандар немесе жылу бұрыштары деп те аталады. Олар тас тор сияқты мақсатқа қызмет етеді, қыздырғыштың үстіне тамған майдан және жылуды таратудан қорғайды. Олар көбінесе жаңа грильдерде кездеседі. Жылу қалқандары жеңіл, ауыстыру оңай және тастарға қарағанда бактериялар аз жиналады. Лава тасы немесе керамикалық брикеттер сияқты, жылу қалқандары да ет тамшыларын буландырып, етке қосымша дәм береді.
Клапандар
Клапандар тозығып немесе тоттанып, пайдалану қиынға түсіп, ауыстыру қажет болуы мүмкін. Клапан, оттықтан айырмашылығы, дұрыс орнатылуы үшін ауыстыру клапаны түпнұсқасына дәл сәйкес болуы керек. Осының салдарынан, көптеген грильдер клапандардың істен шығуына байланысты, қосалқы бөлшектердің жетіспеуінен кәдесіз болып тасталады. Егер клапан дұрыс қозғалғандай көрінсе, бірақ газ оттыққа жетпесе, мұның ең көп кездесетін себебі – вентуридегі ластану. Бұл кедергіні ұзын, иілгіш затты қолдану арқылы жоюға болады.
Қақпағы
Барбекюдің қаптамасы – күн, жел, жаңбыр және қар сияқты сыртқы факторлардан, сондай-ақ шаң, ластану және құс іздері сияқты сыртқы қоқыстардан қорғау үшін арнайы жасалған тоқыма өнім. Барбекю қаптамалары көбінесе винилден жасалған сыртқы қабықпен және ыстыққа төзімді ішкі қабатпен, сондай-ақ желді күндері қаптаманы бекітуге арналған реттелетін баулармен жасалады. Қаптаманың сыртқы беті полиэстерден болуы мүмкін, көбінесе полиуретан жабынымен және поливинилхлорид ішкі қабатпен жабдықталған.