Кіріспе

Француз капері, кәсіпкер және құл саудагері (1773–1827)

Роберт Суркуф (ʁɔ. bɛʁ syʁ. kuf, 12 желтоқсан 1773 – 8 шілде 1827) – француз капері, бизнесмен және құл саудагері, француз революциялық және Наполеон соғыстары кезінде 1789 жылдан 1808 жылға дейін Үнді мұхитында жұмыс істеді. 40-тан астам жүлдеге ие болған ол кейіннен кеме иелігі, каперлік, құл саудасы және жер иелігі сияқты әртүрлі коммерциялық қызметтен үлкен байлық жинады. Суркуф өзінің теңіздік мансабын «Аурора», «Курьер д’Африка» және «Навигатор» кемелерінде офицер ретінде бастады. Капитандық дәрежесіне жеткен соң, ол «Креол» атты құл кемесімен құл саудасына заңсыз кірісті. Суркуф кейін «Эмили» сауда кемесінің капитаны болды, онда ол маркалық хатқа қарамастан сауда шабуылымен айналысты. Ол британдық кемелерді қуып, бірнеше сауда кемелерін, соның ішінде Шығыс Үндістанның «Тритон» кемесін тұтқынға алды, содан кейін ол Франс аралына оралды, онда оның жүлделері тәркіленді. Суркуф Францияға оралып, үкіметтен ақшалай сыйлық алды. Үнді мұхитына оралған Суркуф «Кларисс» және «Конфианс» каперлерін басқарып, британдық, американдық және португалдық кемелерге шабуыл жасады. Ол 1800 жылы 7 қазанда Шығыс Үндістанның «Кент» кемесін басып алды. Францияға оралған Суркуф Құрмет легионына ие болды және бизнесмен ретінде орнықты. 1807 жылы ол Францияға қайту алдында «Ревенант» корветімен Үнді мұхитына оралды. Сол жерде Суркуф каперлерді және сауда кемелерін, соның ішінде құл кемелерін де демеушілікке тартты. Оның каперлері Үнді мұхиты мен Ла-Манш теңізінде британдық саудаға қарсы науқандарды жүргізді. «Ренард» кемесі 1812 жылы 9 қыркүйекте жеңіске жетуімен атақ-даңққа ие болды, «Альфея» француздардың оған кіру әрекеті тоқтатылғаннан кейін жарылды. Францияда Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін Суркуф Ньюфаундлендке балық аулау экспедицияларын ұйымдастырды және едәуір байлық жинады. 1827 жылы қайтыс болып, Сент-Малода жерленген.

Жастық шақ

Роберт Суркуф 1773 жылдың 12 желтоқсанында Сент-Мало қаласында кеме иелері отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Шарль Анже Суркуф де Буагрис, XIV Людовик тұсындағы капитан Роберт Суркуф де Мейсонневтің немересі болды. Анасының жағынан Роберт Рене Дуге-Труэннің алыс туысы еді. Ата-анасы оны дін қызметкері болу үшін Динан колледжіне жібергенде, он үш жасында Сент-Мало мен Кадис арасында жүретін сауда кемесі "Эронға" жазылу үшін қашып кетті. 1789 жылдың 3 наурызында ол 700 тонналық "Аурора" кемесіне ерікті болып кірді. "Реванш" кезінде Суркуф Мадагаскар маңында бірнеше экспедиция жасады, Францияға бағытталды. "Бьенвеню" 1792 жылдың 2 қаңтарында Лорианға келді, онда Суркуф Франциядағы Француз революциясынан кейін болған саяси өзгерістерді білді. Ол Иль-де-Франсқа оралғаннан кейін, Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің өкілдері Креольде құл саудасының дәлелдерін тексерді, бірақ Суркуф құл жүгін сатқандықтан, ештеңе таба алмады. Губернатор Малартик маркалық хат беруден бас тартып, Эмилиге Сейшель аралдарына барып, Иль-де-Франс үшін тағам ретінде тасбақаларды сатып алуға бұйрық берді. 1795 жылдың 8 желтоқсанында Суркуф өзінің алғашқы жүлдесін, ағашпен жүктелген "Пингвин" кемесін басып алды, ол лейтенант Перудың басқаруымен жүлделі экипаж жіберген соң, оны Иль-де-Франсқа жіберді. 28 қаңтар түнінде Суркуф 12 зеңбіректі "Диананы" басып алды. Келесі күні Картье 26 зеңбіректі үнді кемесімен кездесті, содан кейін соңғы сәтте француз туын көтеріп, күшті шабуыл жасады. Келесі 45 минуттық шайқаста оның капитаны капитан Бурникат және бірінші офицер Пикет қаза тапты. Суркуф өзінің жүлделерімен бірге Иль-де-Франсқа оралды. "Эмили" жекешелендіруші емес, саудагер ретінде қаруланғандықтан, жүлде соты оның жүлделерін тартып алып, мемлекеттік қазынаға сатты. Ол Пеймбоуфтан осы жолы тиісті маркалық хатпен кетті. Суркуф Ачех қаласында, Суматрада британдық бригті басып алды, онда ол қайыққа ілінген екі 20 зеңбіректі сауда кемесін тапты. "Кларисса" жақын жерде зәкір тастап, оқ ашты, содан кейін Суркуф ағасы Николасты "Клариссаның" қайықтарымен 20 адамнан тұратын топты басқарып, ең үлкен кемеге отырғызды, ал ол "Клариссамен" қарсы жақтан шабуыл жасады. Екі жақтан шабуылға ұшыраған ол 30 минуттық шайқастан кейін берілді. Екінші кеме зәкірін кесіп, қашып кетуге тырысты, бірақ "Клариссаның" қайықтары оны қуып жетіп, қарсылықсыз басып алды, оның экипажының көпшілігі жағада болды. Ол 27 қыркүйекте келді. 1 қазанда Суркуф 6 даниялық, ағылшын кемесін тұзбен жүктірді. "Кларисса" артқы кемені, "Луизаны" атқылап, Николас Суркуф жүлделі экипажбен алып, "Луизаны" Порт-Луиске жөнелтті. "Кларисса" өзінің патрулін жалғастырып, "Кэтрин", "Хадербюкс", "Анна Мария", "Нотра-Синьора-де-ла-Крус", "Луи", "Жанна", "Нотр-Дам-де-Бон-Суксе" және "Альбион" кемелерін басып алды. Кемеші және суретші Амброаз Луи Гарнерей, болашақ Суркуфтың биографы, осы уақытта әскери қызметке қабылданды. Бұл суларда жүзіп, Сейшель аралдарына жеткен. Ол сол жерде британдық әскери кемесінен және фрегаттан құтылып, Бенгал шығанағына қарай жүзіп кетті. 19 қыркүйекте "Конфианс" Калькуттадан "Prize" кемесін басып алды, ол өзінің тұрақтылығын жақсарту үшін он зеңбірегінің сегізін қорабында сақтап қалды. Келесі күні 85 адамнан тұратын экипажбен Маврикийге жөнелтілді. Содан кейін Суркуф Ганджамға қарай бет алды, онда ол үш кіші кемелерді басып алды. 1800 жылдың 7 қазанында Калькутта маңындағы Сэнд-Хедс маңында "Конфианс" 40 зеңбіректі шығыс үнділік кемесімен кездесті. Рувье 38 зеңбірек және 1200 тоннаны айтады; Кунат "Кент" батареясында жиырма алты 18 фунт және оның қамалдарында 12 9 фунт алып жүретінін нақтылайды; Хеннекин шамамен 40 зеңбірек береді, бірақ 1200 тоннаны растайды. Суркуф өзінің үлкен қарсыласына отырғызып, кеменің палубасында бір жарым сағаттан астам шайқастан кейін "Кентті" басып алды. Британдықтар он төрт адамнан қаза тапты, оның ішінде капитан да болды. Каперлерге "Кент" қаласында бір сағат тегін тонау берілді, бірақ Суркуф тәртіпті қалпына келтіргенге дейін әйел жолаушылар қатаң қорғалды және олардың пәтерлерінің алдында күзетшілер орналастырылды. Тұтқындардың арасында генерал Фредерик Сент-Джон және оның әйелі болды. "Конфианстың" бірінші офицері Жоахим Дрие 60 адамнан тұратын командамен "Кентке" жіберілді, ал оның жолаушылары бірнеше күннен кейін Суркуф тоқтатқан сауда кемесіне жіберілді. "Конфианс" пен "Кент" қараша айында Порт-Луистегі "Раде де Павильонға" келді. "Кентті" басып алу сенсация болды, ал британдық Адмиралтейство Суркуфты басып алған үшін сыйақы жариялады. 1816 жылы Суркуф он екі прус офицеріне дуэльге шақырып, барлығын жеңіп шықты, соңғысын "өз еліне Наполеонның бұрынғы әскері қалай шайқасатынын айту үшін" жіберді деген әңгіме бар, бірақ бұл әңгіме жалған.