Кіріспе

Портативті радиоқабылдағыш – электрондық құрылғы.

Транзисторлы радио – транзисторлық схемаларды пайдаланатын шағын портативті радиоқабылдағыш. 1947 жылы транзистордың ойлап табылуы тұтынушы электроника саласында революция жасады, кішкентай, бірақ қуатты және ыңғайлы қолға ұсталатын құрылғыларды енгізе отырып. 1954 жылы Regency TR 1 шығарылып, алғашқы коммерциялық транзисторлы радио болды. 1957 жылы шығарылған кішірек және арзан Sony TR 63-тің кең көлемде сатылуы транзисторлы радионың 1960 және 1970 жылдары ең танымал электрондық байланыс құрылғысына айналуына әкелді. Транзисторлы радиолар әлі де көбінесе автомобиль радиолары ретінде қолданылады. 1950 жылдан 2012 жылға дейін әлем бойынша миллиардтаған транзисторлы радио сатылғаны есептеледі. Транзисторлы радиолардың ыңғайлы өлшемдері музыка тыңдау әдеттерін өзгертті, адамдарға қайда болса да музыка тыңдауға мүмкіндік берді. Бірақ 1980 жылдардан бастап арзан AM транзисторлы радиолар бастапқыда бумбокс пен Sony Walkman-мен, ал кейіннен жоғары сапалы дыбысы бар портативті CD ойнатқыштар, жеке аудио ойнатқыштар, MP3 ойнатқыштар және (көп жағдайда) FM радиосы бар смартфондар сияқты цифрлық құрылғылармен ығыстырылды. Транзистор – жартылай өткізгіш құрылғы, ол күшейтіп, электрондық қосқыш ретінде жұмыс істейді.

Өмірбаян

Транзистор ойлап табылғанға дейін радиоларда вакуумдық түтіктер қолданылды. Көшпелі вакуумдық түтікшелі радиолар өндірілсе де, олар көбінесе үлкен және ауыр болатын. Түтіктердің жіптерін қуаттандыру үшін төмен кернеулі, жоғары ток көзі және анодтық потенциал үшін жоғары кернеу қажет болғандықтан, әдетте екі батарея талап етілді. Вакуумдық түтіктер транзисторлармен салыстырғанда тиімсіз және нәзік болды, сондай-ақ қызмет ету мерзімі шектеулі болды. Bell Laboratories алғашқы транзисторды 1947 жылдың 23 желтоқсанында көрсетті. Bell Laboratories-тағы қатты күйдегі күшейткішті жасауға жауапты ғылыми топқа Уильям Шокли, Уолтер Хаузер Браттейн және Джон Барди кірді. Патенттік қорғау алғаннан кейін компания 1948 жылдың 30 маусымында баспасөз мәслихатын өткізді, онда транзисторлық радионың прототипі көрсетілді. Көптеген компаниялар практикалық транзисторлық радио өндірген алғашқы компанияның құрметіне таласады, көбінесе бұл құрмет қате түрде Sony (алғашқыда Tokyo Telecommunications Engineering Corporation) компаниясына беріледі. Texas Instruments 1954 жылдың 25 мамырында барлық транзисторлық AM (амплитудалық модуляция) радиоларын көрсетті, бірақ олардың өнімділігі вакуумдық түтік үлгілерінен кем болды. 1953 жылдың тамызында неміс компаниясы Intermetall Дюссельдорф радио жәрмеңкесінде жұмыс істейтін барлық транзисторлық радионы көрсетті. Ол 1948 жылғы Герберт Матаре мен Генрих Велкердің «Транзистор» германийлік нүктелік контактілі транзисторының өнертабысына негізделген Intermetall компаниясының қолмен жасалған төрт транзисторымен құрастырылған. Алайда, Texas Instruments-тің алғашқы үлгілері сияқты (және басқалары), тек прототиптер ғана жасалды; олар ешқашан коммерциялық өндіріске енгізілген жоқ. RCA 1952 жылдың өзінде транзисторлық радионың прототипін көрсетті, және олар мен басқа радио өндірушілердің өздерінің транзисторлық радиоларын жоспарлап жатқаны мүмкін, бірақ Texas Instruments және I.D.E.A. компаниясының Regency бөлімшесі 1954 жылдың қазан айынан бастап өндіріс үлгісін ұсынған алғашқылар болды. Күшейткіш элементтері ретінде вакуумдық түтіктердің орнына транзисторларды қолдану құрылғының әлдеқайда кішірек болуын, түтік радиоға қарағанда жұмыс істеу үшін әлдеқайда аз қуатты қажет етуін және физикалық соққыларға төзімді болуын қамтамасыз етті. Транзистордың базалық элементі ток тартатындықтан, оның кіріс кедергісі вакуумдық түтіктердің жоғары кіріс кедергісіне қарағанда төмен. Сондай-ақ, ол «тез қосылу» мүмкіндігін берді, себебі қыздыруға жіптердің қажеті болмады. Елуінші жылдардың типтік көшпелі түтік радиосы тамақ қорабының шамамен мөлшері мен салмағына тең болатын және бірнеше ауыр, қайта зарядталмайтын батареяларды қамтыды – түтік жіптерін қыздыру үшін бір немесе бірнеше «А» батареялары және сигнал тізбектерін қуаттандыру үшін үлкен 45-тен 90 вольттық «Б» батареясы. Салыстырмалы түрде транзисторлық радио қалтаға сыятын және жарты фунт немесе одан да азырақ салмаққа ие болды, ал қуаты стандартты фонарь батареяларымен немесе бір ықшам батареямен қамтамасыз етілді. Транзисторлық радиоларды қуаттандыру үшін 9 вольттық батарея енгізілді.

Регенттік TR-1

Бірлесіп жұмыс істейтін екі компания, Далластағы Texas Instruments және Индианаполистегі (Индиана штаты) Industrial Development Engineering Associates (I. D. E. A.) әлемдегі алғашқы коммерциялық түрде шығарылған транзисторлық радио – Regency TR 1-ді жасады. Бұрын Texas Instruments мұнай өнеркәсібі үшін құралдар мен АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін іздеу құрылғыларын, ал I. D. E. A. үйге арналған теледидар антенна күшейткіштерін өндірген. Екі компания TR 1 жобасы бойынша бірлесіп жұмыс істеді, осы жаңа өнім саласына ену арқылы әр компанияның кірісін арттыруды көздеді. Regency TR 1 1954 жылдың 18 қазанында I. D. E. A.-ның Regency бөлімшесімен жарияланды, 1954 жылдың қарашасында сатылымға шығарылды және ол көптеп өндірілген алғашқы практикалық транзисторлық радио болды. 1954 жылы Billboard журналында «радиода бар болғаны төрт транзистор бар. Олардың бірі микшер-генератор ретінде, бірі дыбыс күшейткіші ретінде, ал екеуі аралық жиілік күшейткіштері ретінде жұмыс істейді» деп хабарлады. TR 1 шығарылғаннан кейін бір жыл өткен соң сатылым 100 000 данаға жуықтады. TR 1-дің дизайны мен өлшемі жақсы қабылданды, бірақ TR 1-дің жұмысына қатысты сын-ескертпелер көбінесе жағымсыз болды. Ричард Кох, I. D. E. A.-ның бұрынғы жобалау инженері.

Raytheon 8-TP-1

1955 жылдың ақпан айында Raytheon компаниясы екінші транзисторлық радионы, 8 TP 1 ұсынды. Бұл үлкен портативті транзисторлық радио болды, ішінде төрт дюймдік динамик және төрт қосымша транзистор бар (TR 1 тек төртеуін пайдаланды). Нәтижесінде, дыбыс сапасы TR 1-ге қарағанда әлдеқайда жақсы болды. 8 TP 1-дің тағы бір артықшылығы – батареяны тиімді пайдалануы. 1955 жылдың шілдесінде Consumer Reports журналында транзисторлық радио туралы алғашқы жағымды пікір жарияланды, онда былай делінген: «Бұл радиодағы транзисторлар нарықтағы ең кішкентай радио жасауға бағытталмаған, ал жақсы өнімділіктен бас тартылмаған». 8 TP 1-дің табысынан кейін Zenith, RCA, DeWald, Westinghouse және Crosley компаниялары қосымша транзисторлық радио үлгілерімен нарықты толтыра бастады. Chrysler компаниясы 1955 жылдың күзінде Mopar 914HR моделіндегі толық транзисторлық авторадионы 1956 жылғы Chrysler және Imperial автомобильдерінің жаңа желісі үшін «қосымша опция» ретінде ұсынды, олар 1955 жылдың 21 қазанында сатылымға шықты. Толық транзисторлық авторадионың құны 150 доллар болды (1955 жылғы 150 доллар шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең).

Жапондық транзисторлы радиолар

1952 жылы АҚШ-қа сапар барысында Токио телекоммуникациялық инженерлік корпорациясының (қазіргі Sony) негізін қалаушы Масару Ибука, AT&T транзисторға лицензия алу мүмкіндігін жариялайтынын білді. Ибука және оның серігі, физик Акио Морита, Жапонияның Халықаралық сауда және өнеркәсіп министрлігін (MITI) 25 000 долларлық лицензиялық төлемді (қазіргі күнгі шамамен $ тең) қаржыландыруға көндірді. Бірнеше ай бойы Ибука Америка Құрама Штаттарында болып, американдық транзистор өндірушілерден идеялар жинады. Алынған идеяларды жетілдіре отырып, Токио телекоммуникациялық инженерлік корпорациясы 1954 жылы алғашқы жұмыс істейтін транзисторлық радиосын жасады. Осы радио арқылы Sony транзисторларды және радио құрастыру үшін қолданылған басқа да компоненттерді өндірген алғашқы компания атанды. TR 55 моделі – барлық дерлік миниатюралық компоненттерді қолданған алғашқы транзисторлық радио болды. Шамамен 5000-нан 10000 дана ғана шығарылған деп есептеледі.

Sony TR-63

TR 63 радиосы Sony компаниясы 1957 жылдың желтоқсан айында АҚШ-қа таныстырылды. TR 63 бастапқы Regency TR 1 радиосынан тар және қысқа болды. TR 1 сияқты, ол төрт түсте ұсынылды: лимон, жасыл, қызыл және қара. Шағын мөлшеріне қоса, TR 63 кішкентай конденсаторға ие болды және қажетті кернеуді жасау үшін жаңа батарея дизайны қажет болды. Ол тоғыз вольттық батареяны пайдаланды, ол транзисторлық радиолар үшін стандартқа айналды. 1957 жылы TR 63-тің шамамен 100 000 данасы импортталды. TR 63 миллиондаған дана сатылған алғашқы транзисторлық радио болды, бұл транзисторлық радиолардың кеңінен таралуына әкелді. TR 63 1960 жылдардың ортасына дейін әлем бойынша жеті миллион дана сатылды. TR 63-тің айқын табысымен бірге Toshiba және Sharp Corporation сияқты жапондық бәсекелестер нарыққа қосылды. 1959 жылға қарай АҚШ нарығында жапондық компаниялар өндірген алты миллионнан астам транзисторлық радио жиынтығы болды, ол 62 миллион долларлық кіріс әкелді. Транзисторлық радио 1960 және 1970 жылдары ең танымал электрондық байланыс құралына айналды. 1950 жылдан 2012 жылға дейін әлем бойынша миллиардтаған транзисторлық радио сатылғаны есептеледі. Sony-дің 1957 жылдың желтоқсанында шыққан TR 63 радиосының құны 39,95 доллар болды (бүгінгі күнгі $ құнымен тең).

Портативті аудио ойнатқыштардың өсуі

1980 жылдардан бері радио арқылы ғана тасымалданатын құрылғылардың танымалдылығы портативті аудио плеерлердің пайда болуымен азайды, олар пайдаланушыларға жазбадағы музыканы алып жүруге және тыңдауға мүмкіндік берді. Бұл 1970-ші жылдардың соңында бумбокстар мен Sony Walkman сияқты портативті кассета плеерлермен басталды, одан кейін портативті CD плеерлер, цифрлық аудио плеерлер және смартфондар пайда болды.