Кіріспе

Америкалық саясаткер (туған 1947)

Томас Эндрю Дашл ( /ˈdæʃəl/ DASHəl; туылған 9 желтоқсан 1947) – 1987 жылдан 2005 жылға дейін АҚШ Сенатында Оңтүстік Дакота штатын өкілдік еткен американдық саясаткер және лоббист. Демократиялық партия мүшесі, ол өкілеттік мерзімінің соңғы он жылында Сенаттағы демократтардың фракциясын басқарды, сол кезде Сенаттағы азшылық және көпшілік көшбасшысы болды. АҚШ Әуе күштерінен кеткеннен кейін, 1978 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды және төрт мерзім бойы қызмет етті. 1986 жылы ол АҚШ Сенатына сайланды, 1995 жылы азшылық көшбасшысы, ал 2001 жылы көпшілік көшбасшысы болды, Оңтүстік Дакота тарихындағы ең жоғары лауазымды сайланған шенеунік атанды. 2004 жылы ол тартысты сайлауда жеңіліске ұшырады. Кейін ол лоббистік фирмада саясат кеңесшісі болып жұмыс істеді, Америка Прогресі орталығының аға ғылыми қызметкері болды және барлық азаматтарға арналған денсаулық сақтауды жақтаған кітаптың авторы болды. Дашл Барак Обаманың президенттік үміткерлігін ерте қолдағандардың бірі болды және 2008 жылғы сайлаудан кейін президент сайланған Обама оны Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментінің хатшысы лауазымына ұсынды. Алайда, Дашл 2009 жылдың 3 ақпанында табысын дұрыс есептеп, салық төлемегеніне байланысты туған дау-дамайлардың күшеюіне байланысты өтінімін кері алды. Қазіргі уақытта ол Бейкер Донелсонның ірі заң фирмасы мен лоббилік тобының қоғамдық саясат жөніндегі кеңесшісі Daschle Group компаниясында жұмыс істейді.

Ерте өмір және білім

Дашл Оңтүстік Дакота штатының Абердин қаласында Элизабет Б. (туған есімі Мейер) және Себастьян К. Дашльдің ұлы болып дүниеге келді, екеуі де неміс тегінен шыққан. Оның әкесінің ата-анасы Волга немістері еді. Ол төрт бауырдың үлкені, жұмысшы отбасында, католик дінінде өсті. Абердиндегі Орталық орта мектепті бітірген соң, ол отбасының алғашқы жоғары білім алған адамы болды – 1969 жылы Оңтүстік Дакота мемлекеттік университетінің Саяси ғылымдар факультетін бітірді. Оңтүстік Дакота мемлекеттік университетінде оқып жүргенде Дашл Альфа Фи Омега ұйымының мүшесі болды. 1969 жылдан 1972 жылға дейін Дашл АҚШ Әуе күштерінде Стратегиялық әуе қолбасшылығының барлау офицері қызметін атқарды. 1970 жылдардың ортасында Дашл сенатор Джеймс Абурезктің көмекшісі болды.

Өкілдер палатасы (1979-1987)

1978 жылы Дашл 31 жасында АҚШ Өкілдер палатасына сайланды, 129 000-нан астам дауыс салынған сайлауда қайта санаудан кейін 139 дауыс айырмасымен жеңіске жетті. Дашл төрт мерзімге Өкілдер палатасында қызмет етті және Демократиялық партия жетекшілігінің құрамына тез арада енді. Дашл вице-президенттікке кандидат болмаса да, 1980 жылғы Демократиялық ұлттық конвенцияда АҚШ вице-президенті лауазымына 10 (0,30%) делегат дауысын алды. Тағы бірнеше адам да наразылық дауыс алды, бірақ бұл ретте, қолданыстағы вице-президент Уолтер Мондейл оңай қайта сайланды.

АҚШ Сенаты (19872005)

1986 жылы Дашл АҚШ Сенатына тартысты сайлауда үстемдік танытып, қазіреттегі республикашыл Джеймс Абднорды жеңді. Алғашқы жылы ол Қаржы комитетіне тағайындалды.

Партия басшылығы

1994 жылы ол әріптестерімен демократиялық азшылық көшбасшысы ретінде зейнеткерлікке шыққан сенатор Джордж Митчеллдің орнын басады. Сенат тарихында Линден Б. Джонсон ғана партиясын басқаруға сайланғанға дейін одан аз жыл қызмет еткен. Азшылық көшбасшысы лауазымынан басқа, Дашл АҚШ Сенатының Ауыл шаруашылығы, тамақтану және орман шаруашылығы комитетінің мүшесі болды. Оңтүстік Дакота тұрғындары 1998 жылы Дашлді Сенатқа үлкен артықшылықпен қайта сайлады. Мансабының әртүрлі кезеңдерінде ол ардагерлер істері, үндістер істері, қаржы және этика комитеттерінде қызмет етті. 107-ші Конгресс 2001 жылдың 3 қаңтарында басталғанда, Сенат тең бөлінді – яғни 50 демократ және 50 республикашыл болды. Қызметін аяқтаған вице-президент Ал Гор Конституция бойынша Сенаттың экс-официо президенті ретіндегі өкілеттігін пайдаланып, дауыс беру арқылы демократтарға сол палатада көпшілік құруға көмектесті. Келесі екі аптада Дашл Сенаттың көпшілік көшбасшысы қызметін атқарды. 2001 жылдың 20 қаңтарында Буш әкімшілігінің басталуымен Дик Чейни Сенат президенті болды, осылайша демократтар бұл органда азшылыққа қайта оралды; Дашл Сенаттың азшылық көшбасшысы лауазымына оралды. Алайда, 2001 жылдың 6 маусымында Вермонт штатының сенаторы Джим Джеффордс Сенаттағы республикалық фракциядан шығып, тәуелсіз болып, демократтармен бірігетінін жариялады; бұл билікті демократтарға қайтарды және Дашл қайтадан көпшілік көшбасшысы болды. 2002 жылғы қарашадағы сайлауда демократтардың жеңілісінен кейін 2003 жылғы қаңтарда сенаттағы жағдай өзгерді, және Дашл тағы да азшылық көшбасшысы болды. Дашл 2001 жылдан 2003 жылға дейінгі Сенаттағы тәжірибесін «Ешқашан болмаған уақыт сияқты: 107-ші Конгресс және Американы мәңгілікке өзгерткен екі жыл» атты алғашқы кітабында баяндады, ол 2003 жылы жарық көрді. Чарльз Роббинспен бірге ол «Америкалық үкімет негіздері» сериясының бір бөлігі болып табылатын «АҚШ Сенаты» кітабын жазды.

2001 жылғы көкжар жағдайы

2001 жылдың қазанында, ол Сенатта көпшілік көшбасшысы болған кезде, Дашлдің кеңсесі антракс саққан хат алды, осылайша ол 2001 жылғы антракс шабуылдарының нысанасына айналды. Оның бірнеше қызметкері антраксқа ұшырағандығы расталды. Оның Харт Сенаты кеңсе ғимаратындағы кеңсесін қоршаған ортаны қорғау агенттігі басшылық еткен интенсивті тазалау жұмыстарына ерекше назар аударылды.

Абортқа қатысты көзқарастар

Дашле абортқа қатысты мәселелерде қарама-қайшы дауыс берген, сол себепті NARAL ұйымы оған 50% баға берген. 1999 және 2003 жылдары Дашле жартылай абортты тыйым салуға дауыс берді және жүкті әйелге шабуыл жасағанда туылмаған балаға зиян келтіруді қылмыс деп қарастыратын заңға қолдау көрсетті. (2001 жылғы антракс шабуылдарын тергеушілер, оның ішінде сенатор Дашленің Капитолийдегі кеңсесіне шабуыл жасалған, күдікпен қарастырады, антракс жіберген Брюс Ивинс абортқа қатысты көзқарастары үшін Дашлені нысанаға алған болуы мүмкін, бірақ Ивинстің адвокаты бұл болжамды себепті жоққа шығарды.) 2003 жылы Рим-католик епископы Роберт Карлсон Дашлеге хат жазып, оның абортқа қатысты ұстанымын Рим-католик дініне қайшы келетінін айтып сынға алды және Дашле енді өзін католик деп атамауы керек екенін мәлімдеді.

2004 жылғы Сенат сайлауы

2004 жылғы Сенат сайлауында Джон Тюн Дашлді 4,508 дауыспен жеңді, 50,6% - 49,4% есебімен. Бұл 1952 жылдан бері сенаттағы партия жетекшісінің қайта сайлануға түскенде жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдайы болды, ол кезде Барри Голдуотер Аризона штатында Эрнест Макфарлендті жеңген еді. Сенатта көпшілікке жетекшілік ететін Билл Фрист Оңтүстік Дакота штатына барып, Тунға қолдау көрсетті, бұл бір партияның басшысы екінші партияның жеңілісіне белсенді түрде үгіт-насихат жүргізбеу туралы жазбаша дәстүрді бұзды. Үгіт-насихат кезеңінде Фрист, президент Джордж Буш және вице-президент Чейнимен бірге Тун Дашлді Буштың жоспарларына «басты кедергі» деп айыптап, оның Буштың бірнеше үміткерлерінің бекітілуін заңсыз тоқтату үшін кешіктіру тактикасын қолданғанын мәлімдеді. Республикалық кандидат соғысқа деген күшті қолдауын да жеткізді. NBC телеарнасының «Пресспен кездесу» бағдарламасындағы ұлттық тікелей эфирдегі пікірсайыста Тюн Дашлды Ирак соғысына деген күмәнімен «жауды күштендірді» деп айыптады. Жарыс 2004 жылдың басында басталғанда, Дашл қаңтар және ақпан айларында 7% көш бастады. Мамыр айында оның артықшылығы 2% ғана болды, ал жазғы сауалнамалар әртүрлі тенденцияларды көрсетті: Дашл немесе Тун 2% аспайтын көшбасшылықты көрсетті, бірақ кейбір сауалнамалар теңдік көрсетті. Қыркүйек айы бойында Дашл Тунды 2-5% айырмашылықпен басып озды, ал қазан айының барлық кезеңінде және 2 қарашадағы сайлауға дейін көптеген сауалнамалар Тун мен Дашлдің тең екенін көрсетті, әдетте сайлауға қатысатын азаматтар арасында 49-49 есебімен. Кейбір сауалнамалар Тюн немесе Дашлдің өте аз айырмашылықпен алға шыққанын көрсетті.

Карьера және мемлекеттік қызмет

Қайта сайлануда жеңілгеннен кейін Дашл K Street заң фирмасы Alston & Bird-тің лоббилік бөлімінде жұмыс істеді. Сенаттан кеткен соң, заң бойынша бір жыл бойы лоббилік қызмет атқаруға тыйым салынғандықтан, ол фирмада "арнайы саясат кеңесшісі" ретінде қызмет етті. Alston & Bird-тің денсаулық сақтау клиенттерінің қатарында CVS Caremark, Үйге күтім және хоспис ұлттық қауымдастығы, Abbott Laboratories және HealthSouth компаниялары бар. 2008 жылдың қаңтар және қыркүйек айлары аралығында фирма Конгресс пен атқарушы билік алдында компаниялар мен қауымдастықтарды өкілдік ету үшін 5,8 миллион доллар алды, оның 60 пайызы денсаулық сақтау саласынан түсті. Дашлді бұрынғы сенаттағы көпшілік партиясының республикалық көшбасшысы Боб Доул шақырған. 2008 жылы Дашлдің Alston & Bird-тен алған жалақысы 2 миллион долларға жеткені хабарланды. Дашл сонымен қатар Американың прогрессі орталығының аға ғылыми қызметкері болды. Ол бұрынғы сенатор Билл Фристпен бірге ONE Vote ‘08 ұлттық тең төрағасы қызметін атқарды. Ол және бұрынғы сенаторлар Джордж Митчелл, Боб Доул және Говард Бейкер саяси дауларды екіжақты шешуге бағытталған Екіпартиялық саясат орталығын (BPC) құрды. 2005 жылдың мамыр айында Оңтүстік Дакота мемлекеттік университеті, Дашлдің бітірген оқу орны, оған қоғамдық қызметі үшін құрметті докторлық диплом берді. 2011 жылдың мамыр айында Дашл өзінің туған қаласы Абердиндегі Солтүстік мемлекеттік университетінен де құрметті гуманитарлық ғылымдарының докторы атағын алды. 2005 жылдың қыркүйек айының соңында Дашл саяси әрекет комитетін қайта жандандырып, оның атын DASHPAC-тан Американың жаңа басшылығы PAC деп өзгерткені және Айова Демократиялық партиясының жылдық Джефферсон-Джексон күніне арналған кешкі ас кезінде сөз сөйлеу мүмкіндігін алғаны медиа назарына ілікті. Ол демократиялық мүдделер тобы арасында белсенді болып қала берді. Бұл қадамдарды БАҚ 2008 жылғы президенттікке үміткерлікті зерттеу ретінде түсіндірді. 2006 жылдың 2 желтоқсанында ол 2008 жылы президенттікке қатыспайтынын мәлімдеді. 2006 жылдың 12 ақпанында "Meet the Press" бағдарламасында Дашл Ұлттық қауіпсіздік агенттігі (NSA) жүргізген даулы ордерсіз бақылау бағдарламасын қолдады, Сенаттағы демократтардың жетекшісі болған кезде осы бағдарлама туралы хабарланғанын түсіндірді. Сонымен қатар, сенатор Дашл Калифорния университетінің Берклидегі Рихард К. Блум дамушы экономикалар орталығының қамқоршылар кеңесінің мүшесі. Орталық дамушы елдердегі төтенше кедейлік пен ауру дағдарысын шешу жолдарын табуға бағытталған. Дашл демократиялық басшылықты қолдау, төрелік арқылы қақтығыстарды алдын алу және шешу, сондай-ақ демократиялық институттар, ашық нарықтар, адам құқықтары және заң үстемдігі арқылы жақсы басқаруды ілгерілетумен айналысатын Global Leadership Foundation ұйымының мүшесі. Бұл ұйым бұрынғы басшылардың тәжірибесін бүгінгі ұлттық басшыларға құпия және сенімді түрде ұсыну арқылы жұмыс істейді. Бұл коммерциялық емес ұйым, оны бұрынғы үкімет басшылары, жоғары мемлекеттік және халықаралық ұйымдардың қызметкерлері құрайды, олар үкімет басшыларымен оларды алаңдататын басқару мәселелері бойынша тығыз жұмыс істейді. Дашл Халықаралық істер жөніндегі ұлттық демократиялық институттың директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болып та қызмет етті. Дашл Issue One ұйымының Реформаторлар клубының мүшесі. Дашл Ұлттық азаматтық диалог институтының (NICD) ұлттық кеңесші кеңесінің тең төрағасы. Институт 2011 жылы бұрынғы конгрессмен Габи Гиффордсқа жасалған және алты адамның өліміне және 13 адамның жаралануына әкелген оқиғадан кейін Аризона университетінде құрылды. 2019 жылы Дашл каннабис инвестициялық фирмасы Northern Swan Holdings Inc. кеңесші кеңесіне мүше болып тағайындалды. Дашл: "Менің ойымша, каннабисқа қатысты шектеулерді жеңілдету маңызды, осылайша біз оның қасиеттерін зерттеп, науқастардың оны емдік мақсатта пайдаланудан қандай пайда алатынын толық түсіне аламыз" деді. 2020 жылы Дашл Оңтүстік Дакотада каннабисті рекреациялық мақсатта пайдалануды заңдастыруға бағытталған Конституциялық түзетуді қолдады. 2021 жылы Дашл The Hill басылымында пандемияға дайындық бағдарламаларын қысқартуды сынап, оларды COVID-19 пандемиясы кезінде "ойға келмейтін" деп сипаттады.

Обаманың сайлау науқаны

2007 жылдың 21 ақпанында Associated Press агенттігі Дашлдің 2006 жылдың желтоқсан айында президенттікке өтініш беруден бас тартып, 2008 жылғы президенттік сайлауда Иллинойс штатының сенаторы Барак Обаманы қолдағанын хабарлады. Ол Обаманың "біздің елдегі демократиялық көшбасшылықтың болашағын бейнелейтінін" айтты. 2005 жылдың қаңтар айында Дашл Обамаға өз қызметкерлерінен біреуін жұмысқа алуды ұсынғаннан кейін, Обама Сенатқа келген сәтте Сенаттан кетіп қалды. 2008 жылғы президенттік науқаны барысында Дашл Обаманың маңызды кеңесшісі болды және Обаманың науқанының ұлттық төрағаларының бірі ретінде қызмет етті. 2008 жылдың 3 маусымында Обама Дашлдің туған штаты Оңтүстік Дакотадағы Демократиялық партияның ішкі сайлауында Хиллари Клинтоннан жеңіліп қалды, бірақ сол түні партияның үміткері ретінде тіркелді. Екі күннен кейін ақпарат көздері Дашлдің "жалпыға ортақ денсаулық сақтауға қызығушылық танытып, HHS хатшысы лауазымын атқаруға ниетті екенін" көрсетті. Басым сайлау науқанында Дашл Обамаға кеңес беруді, маңызды штаттарда оның үгітін жүргізуді және Обаманың науқаны ұйымына кеңес беруді жалғастырды, нәтижесінде 2008 жылдың 4 қарашасында Обама АҚШ-тың 44-ші президенті болып сайланды.

Обама әкімшілігінің кандидатурасы

2008 жылдың 19 қарашасында баспасөз қызметкерлері Дашлдің Обаманың Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер министрі лауазымына ұсынысын қабылдағанын хабарлады. Оның тағайындалуы 2008 жылдың 11 желтоқсанында Обамамен бірге өткен баспасөз конференциясында ресми түрде жарияланды. Обама командасының өкілі Стефани Каттер Дашлдің бұрынғы жұмысы "оның тағайындалуына кедергі келтірмейді" деп мәлімдеді, себебі "ол лоббист емес, және мүдделер қақтығысына әкелетін кез келген мәселеден өзін шеттетеді". 2009 жылдың 20 қаңтарында Дашл кабинеттік лауазымға ресми ұсынылғаннан кейін, Сенаттың бекітуі қажет болды. Сенаттың Денсаулық сақтау, білім беру, еңбек және зейнетақы (HELP) комитеті 2009 жылдың 8 қаңтарында Дашлдің бекіту тыңдауын өткізді. Сонымен қатар, Сенаттың Қаржы комитеті де дәстүрлі түрде Денсаулық сақтау министрінің кандидатураларын қарап шығады; комитет оның кандидатурасын 2009 жылдың 2 ақпанында жабық отырыста талқылады.

Қайтарып алу

2009 жылдың 30 қаңтарында Дашлдің бизнесмен Лео Хиндерімен достығы және іскерлік серіктестігі Дашлдің Сенатта бекітілуіне кедерес келтіруі мүмкін екені хабарланды. Дашл 2005 жылдан бері Хиндерінің InterMedia Partners компаниясында ақылы консультант және кеңесші болып жұмыс істеді, осы кезеңде Хиндеріден лимузин мен жеке жүргізуші қызметін алды. Дашл заң бойынша талап етілгендей, осы қызметті жылдық салық декларациясында көрсетпеген. Дашлдің өкілі, ол бұл көлік пен жүргізушіні «ұзақ жылдардан бергі дос» Хиндерінің «жомарт ұсынысы» ретінде қарастырғанын, «қарапайым және, мүмкін, наивтікпен» түсінгенін мәлімдеді. Дашл Сенаттың Қаржы комитетіне 2008 жылдың маусым айында, ол Баспасөз құралдарына Обама әкімшілігінде HHS хатшысы болуға ниетті екенін жеткізген кезде, 2007 жылы InterMedia Partners компаниясында консультант ретінде тапқан қосымша 83 333 долларға салық төлемегенін айтты. Бұл туралы сенатор Дашлдің есепшісі 2008 жылдың желтоқсанында анықтады. Бұрынғы сенатор 2009 жылдың қаңтарында үш жылдық салық және үстеме төлемдерін, жалпы сомасы 140 167 доллар төледі, бірақ ол әлі де алған көлік қызметі үшін «2,9 процент Медикаре салығын» төлеуге тиіс екенін, бұл «мыңдаған долларлық қосымша төленбеген салық» құрайтынын мәлімдеді. 2009 жылдың 3 ақпанында Дашл өзінің кандидатурасын кері тартып алып, Обаманың жоспарларына «кедерес келтіргісі келмейтінін» айтты. Ол және оның авторлары «әлемдегі денсаулық сақтау жүйелерінің көпшілігі қандай да бір «бір төлемші» стратегиясын қолданады, яғни үкімет тікелей немесе сақтандыру компаниялары арқылы дәрігерлерге, ауруханаларға және басқа да денсаулық сақтау қызметтерін төлеуге жауапты» екенін атап көрсетеді. Олардың пікірінше, бір төлемші жүйесі қарапайым, әділ, барлығына бірдей мүмкіндіктер береді және үнемдеу мен оңайлатылған басқару арқылы миллиардтаған доллар үнемдеуге мүмкіндік береді. АҚШ-та бір төлемші жүйесін енгізу «саяси тұрғыдан қиын» болатынын мойындайды, бірақ кейбір сауалнамалар жеке сақтандырудан гөрі бір төлемші Medicare жүйесіне көбірек қанағаттанғандықты көрсетеді. Дашл мен оның авторлары кітапта ұсынған бір төлемші жоспарының негізгі элементі – жаңа «Федералды денсаулық сақтау кеңесі», ол жүйенің негізін қалап, егжей-тегжейін анықтайды. Бұл кеңес бірқатар талаптарды қанағаттандыруы керек: «саяси қысымнан қорғалған» және «сайланған лауазымды тұлғалар мен американдықтарға есеп беруге міндетті» болуы керек. Кеңес «дәлелдерге негізделген дәрі-дәрмектер мен процедураларды ұсына отырып, «жоғары сапалы» медициналық көмекті ілгерілетуі керек». Бұл ұсынысты консерваторлар мен либертариандар сынға алды, олар мұндай кеңес денсаулық сақтауды шектеуге әкеледі деп санайды, ал прогрессивтер кеңес, бір жазушы айтқандай, «лоббистердің ықпалынан дереу айырылады» деп күдіктенеді. Дашлдің авторларының бірі, Жанн Ламбрю, оның кандидатурасы алынғанға дейін Ақ үйдің денсаулық сақтау реформасы кеңсесінде оның орынбасары болып тағайындалуға тиіс болған. Елге қауіп төндіретін биологиялық қауіптерге қарсы күресу үшін «Көк лента» биологиялық қорғаныс жөніндегі зерттеу тобы АҚШ үкіметінің іске асыруы үшін 33 қадамдық бастама жасады. Бұрынғы сенатор Джо Либерман мен бұрынғы губернатор Том Ридж басқарған зерттеу тобы Вашингтонда төрт рет жиналып, қазіргі биологиялық қорғаныс бағдарламаларын талқылады. Зерттеу тобы федералдық үкіметтің биологиялық оқиға жағдайында қорғаныс тетіктерінің жоқтығына немесе жеткіліксіздігіне тоқталып өтті. Зерттеу тобының соңғы баяндамасы, «Ұлттық биоқорғаныс жоспары», АҚШ үкіметіне қабылдауға тиіс бірқатар шешімдер мен ұсыныстарды ұсынады, соның ішінде вице-президентке биоқорғаныс жауапкершілігін беру және барлық биоқорғаныс бюджетін біріктіру сияқты шаралар бар. Бұл шешімдер пандемияға байланысты мәселелерге қатысты хабардарлықты арттыру және белсенділікті күшейту үшін жасалған шақыру болып табылады.

9/11 оқиғасы

Дашл вице-президент Дик Чейнидің 9/11 оқиғаларын "тергеуден бас тартуды" өтінгенін мәлімдеді. Ол журналистерге: "Вице-президент 11 қыркүйекте болған оқиғаларды қарау терроризмге қарсы күрестегі күштер мен ресурстарды кемітеді деп алаңдады. Мен бұл алаңдаушылықты мойындадым, сондықтан да Барлау комитеті осы жұмысты бастап, оқиғаның көлемін және оны жалпы қарауды шектеуге тырысады. Бірақ, менің ойымша, американ халқы не болғанын және неліктен болғанын білуге құқылы."

Жеке өмір

Дашл 1976 жылы «Канзас сұлуы» атанған Линда Холлға 1984 жылдан бері үйленген, бұл оның бірінші әйелі Лоримен, кейін АҚШ-тың Даниядағы елшісімен ажырасқаннан кейін бір жыл өткен соң болды. Холл Клинтон әкімшілігінде Федералдық авиация басқармасының басшысының міндетін атқарды; қазір ол Вашингтонда лоббист ретінде жұмыс істейді. Сенаттың лоббистік тізілімдерінде көрсетілгендей, оның клиенттерінің ішінде American Airlines, Lockheed Martin және Boeing компаниялары бар.