Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей ақсүйектер отбасы
Russian noble family
Толстойлар әулеті – Ресей империясының жоғары аристократиясына өткен орыс ақсүйектер отбасы. Толстой есімі орыс тіліндегі "толстый" ("жуан, семіз") деген сөзден шыққан. Олар 15 ғасырда Черниговтен Мәскеуге көшіп келген және Мәскеудің Василий II-сінің қызметінде болған Андрей Харитонович Толстойдың ("Жуан") ұрпақтары. Империялық Ресейдің жоғары қоғамында "жабайы Толстойлар" деп белгілі болған олар, Ресей саясатында, әскери тарихында, әдебиетте және бейнелеу өнерінде ұзаққа созылатын мұра қалдырды.
The House of Tolstoy, or Tolstoi (Толстой), is a family of Russian gentry that acceded to the high aristocracy of the Russian Empire. The name Tolstoy (Russian "Толстой") is itself derived from the Russian adjective "толстый" ("thick, stout, fat"). They are the descendants of Andrey Kharitonovich Tolstoy ("the Fat"), who moved from Chernigov to Moscow and served under Vasily II of Moscow in the 15th century. The "wild Tolstoys", as they were known in the high society of Imperial Russia, have left a lasting legacy in Russian politics, military history, literature, and fine arts.
Шығу тегі
Толстойлар – провинциялық мәскеулік ақсүйектер отбасы, олар өз тегін мифтік литвалық дворян Индриске дейін жегізеді. Пётр Толстойдың айтуынша, ол 1353 жылы, қала Литва Ұлы Герцогтығының құрамына кірген жыл, Киелі Рим империясынан Черниговке екі ұлы – Литвинос (немесе Литвонис, "литвалық") және Зимонтен (немесе Зигмонт, немесе "Самогит") және 3000 сарбаздан тұратын жасақпен бірге келген. Литвонис және Зимонтен сол кездегі Литваның екі негізгі бөлігін білдіруі мүмкін, өйткені Самогития тарихи тұрғыдан Литвадан әкімшілік жағынан бөлек саналған. Содан кейін Индрис Леонтий болып Шығыс православиесіне көшкен, ал оның ұлдары Константин және Федор болып суреттелген; жергілікті халықтың дінін қабылдау сол кездегі литвалық дворяндыққа тән және литвалық басқару стилінің ерекшелігі болған. Константиннің немересі Андрей Харитонович Черниговтен Мәскеуге көшкеннен кейін Василий II оны Толстой (семіз) деп атаған. Алайда, 14-16 ғасырлардағы құжаттарда Индрис туралы ешқандай мәлімет табылмады, ал Пётр Толстойдың сілтеме ретінде пайдаланған Чернигов жылнамасы жоғалып кеткен. Осы тектің тамырынан тараған, атағы жоқ тармақ Иван Андреевич Толстойдан басталады. Олардың ортақ атасы – Андрей Васильевич Толстой, ол патшайымның туысы Степанида Андреевна Милославскаяға үйленген. Осы неке арқасында қарапайым ақсүйектер отбасы Мәскеу сарайына жол тапқан. Толстойлар отбасы сондай-ақ осы тектен шыққан, атағы жоқ провинциялық ақсүйектердің арасында да кездеседі.
The Tolstoys were a family of provincial Muscovite gentry who claimed their ancestry to a mythical Lithuanian nobleman named Indris stated by Pyotr Tolstoy as supposedly having arrived from the Holy Roman Empire to Chernigov in 1353, the very year when the city became part of Grand Duchy of Lithuania, together with his two sons Litvinos (or Litvonis, "Lithuanian") and Zimonten (or Zigmont, or "Samogitian") and a druzhina of 3000 men. Litvonis and Zimonten possibly refer to the two main parts of Lithuania at the time Samogitia was considered administratively separate from Lithuania Proper (in the narrow sense) for much of history. Indris was then supposedly converted to Eastern Orthodoxy as Leonty and his sons — as Konstantin and Feodor, respectively; adopting religion of the locals was typical of Lithuanian nobility at the time and characteristic of the Lithuanian style of governing. Konstantin's grandson, Andrei Kharitonovich, was nicknamed Tolstiy (translated as fat) by Vasily II of Moscow after he moved from Chernigov to Moscow. At the same time, no mention of Indris was ever found in the 14 16th century documents, while the Chernigov Chronicles used by Pyotr Tolstoy as a reference were lost. The untitled branch of the same stem is descended from Ivan Andreevich Tolstoy. Their common ancestor was Andrey Vasilievich Tolstoy, who married Stepanida Andreevna Miloslavskaya, a cousin of the tsarina. This marriage had allowed the average gentry family to enter the Moscow court. The Tolstoy family is also found amongst untitled provincial gentry of the same origins.
Наполеон соғыстарында
Отбасының екі мүшесі Наполеон соғыстары кезінде белсенділік танытты. Пётр Александрович Толстой (1761–1844) Польша мен Осман империясына қарсы соғыста Суворовтың қол астында қызмет етті, 1797 жылы генерал-адъютант қызыметіне тағайындалды, 1807 жылы Парижге елші ретінде барды және Александр I-ді Францияға қарсы соғысқа дайындалуға көндіруге тырысты, бірақ көп ұзақ нәтижеге жете алмады. 1828 жылдан өліміне дейін Санкт-Петербург және Кронштадт губернаторы болды. Александр Иванович Толстой (1770–1857), отбасының тармақтарының бірінен шыққан, баласыз қалған ағасының граф титулын және иеліктерін мұраға алды, ол Остерманның соңғы өкілі еді. Ол алғаш рет 1806 жылғы 23-24 желтоқсан күндері Черново шайқасында көзге түсті, онда оның басшылығымен Польшадағы Ресей армиясының 2-дивизиясы Наполеонның бүкіл армиясына қарсы он бес сағат бойы қарсы тұрды. Наполеонға қарсы коалицияның ең танымал генералдарының бірі, ол Пултуск және Эйлау шайқастарындағы батылдығы үшін марапатталды. Гутштадт қаласында ол соншалықты ауыр жарақат алды, оның өміріне қауіп сезілді. Бородино шайқасында ол негізгі бағыттарды шебер басқарды, оққа ұшырап, майданнан алыстатылғанша. Остерман Толстой Баутцен шайқасында (1813) тағы да жарақат алды, бірақ әскерін басқаруды тоқтатпады. Оның ең үлкен жетістігі – Кульм шайқасындағы (1813 жылғы 30 тамыз) жеңіс болды, бұл оған сол қолын кесуге себеп болды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол императормен келіспей, отставкаға шығып, қалған өмірін Еуропада өткізді.
Two members of the family were active during the Napoleonic wars. Count Pyotr Aleksandrovich Tolstoy (1761–1844) served under Suvorov in wars against Poland and the Ottoman Empire, was made a general adjutant in 1797, went as an ambassador to Paris in 1807 and tried to persuade Alexander I to prepare for the war against France, without much success though. He served as the governor of St Petersburg and Kronstadt from 1828 until his death. Alexander Ivanovich Tolstoy (1770–1857), stemming from a collateral branch of the family, inherited the comital title and estates of his childless uncle, the last of the Ostermanns. He first distinguished himself in the Battle of Czarnowo on the night and following morning of 23–24 December 1806, where under his command the 2nd Division of the Russian Army in Poland held out for fifteen hours against the whole army commanded by Napoleon. One of the most admired generals of the anti Napoleonic coalition, he was rewarded for his courage in the battles at Pultusk and Eylau. At Guttstadt he was wounded so seriously that they feared for his life. In the great battle of Borodino he brilliantly commanded the key positions until he was shell shocked and taken away from the battlefield. Ostermann Tolstoy was once again wounded in the battle of Bautzen (1813) but did not give up command of his force. His crowning achievement was the victory at Kulm (August 30, 1813), which cost him amputation of the left arm. When the war was over, he quarreled with the Emperor, resigned and spent the rest of his life in Europe.
Жоғары қоғамның
Евгений Онегиннің романында Пушкин жылы сөз еткен граф Федор Петрович Толстой (1783–1873) 1820-жылдардың ең сәнді орыс суретшілері мен шеберлерінің бірі болды. Ол Богдановичтің "Душенка" повесіне әдемі иллюстрациялар жасағанмен, оның нағыз шаруасы – балауыздан мүсіндер жасау және медальдар құрастыру еді. Көзі көру қабілеті бірте-бірте нашарлаған соң, ол сурет салудан бас тартып, балеттер мен операларға либреттолар жаза бастады. 1828 жылы өнер академиясының вице-президенті болып тағайындалды. Оның көптеген туындыларын Санкт-Петербургтегі Ресей мұражайында көруге болады. Граф Федор Иванович Толстой (1782–1846) – шектен тыс маскүнем, тамаша тағамды жақсы көретін және дуэльге бейім адам болған. Ол дуэльде 11 адамды өлтірген деген әңгіме бар. 1803 жылы ол Ресейдің Жер шарының айналасын алғашқы рет саяхаттауына қатысты. Маркиза аралдарында денесіне татуировка салдырып, экипаждың барлығын адастырғаннан кейін, капитан Крузенстерн оны Камчаткаға жақын орналасқан Алеут аралдарында тастап кетуге мәжбүр болды. Санкт-Петербургке оралған кезде граф Федорға "Американец" ("американ") деген лақап ат қойылды. Ол 1812 жылғы Отан соғысында батырлықпен соғысты, бірақ 1821 жылы цыған әншісіне үйленіп, отбасын қайта-қайта қорқытты. Александр Грибоедов оны "Ақылдан безілу" комедиясында сатиралық бейнеде көрсеткен, ал оның туысы Лев Толстой оны "ерекше, қылмысты және тартымды адам" деп сипаттап, "Соғыс және бейбітшілік" романында Долохов кейіпкерінің прототипі етіп алған.
Count Feodor Petrovich Tolstoy (1783–1873), sympathetically mentioned by Pushkin in Eugene Onegin, was one of the most fashionable Russian drawers and painters of the 1820s. Although he prepared fine illustrations for Bogdanovich's Dushenka, his genuine vocation was wax modeling and the design of medals. As he gradually went blind he had to give up drawing and started writing ballets and librettos for operas. He was appointed Vice President of the Academy of Arts in 1828. Many of his works may be seen in the Russian Museum, St Petersburg. Count Fyodor Ivanovich Tolstoy (1782–1846) was a notorious drunkard, gastronome, and duellist. It is said that he killed 11 people in duels. In 1803 he participated in the first Russian circumnavigation of the Earth. After he had his body tattooed at the Marquesas and debauched all the crew, captain Krusenstern had to maroon him on the Aleutian Islands near Kamchatka. When he returned to St Petersburg, Count Fedor was nicknamed Amerikanets ("the American"). He fought bravely in the Patriotic War of 1812 but scandalized his family again by marrying a Gypsy singer in 1821. Alexander Griboyedov satirized him in Woe from Wit, and his cousin Leo Tolstoy — who called him an "extraordinary, criminal, and attractive man" — fictionalized him as Dolokhov in War and Peace.
Орыс әдебиетінде
Көптеген Толстойлар бос уақыттарын әдебиетпен айналысуға арнады. Мысалы, граф Алексей Константинович (1817–75) – сарай қызметкері болғанмен, қатар заманының ең танымал орыс ақындарының бірі еді. Ол керемет балладалар, тарихи роман, кейбір әдепсіз өлеңдер және Козьма Прутков деген атпен жарияланған сатиралар жазды. Оның орыс әдебиетіне жасаған тұрақты үлесі – Пушкиннің «Борис Годунов» романынан үлгі алған тарихи драмалар трилогиясы болды. Шетелде Лев Толстой ретінде кеңінен танымал граф Лев Николаевич (1828–1910) – барлық уақыттағы ең ұлы романдардың авторы ретінде құрметке ие. Әскери қызметке түскеннен кейін, ол Чеченяда болғанда алғаш рет кітап жазуға қызығушылық танытты, ал оның алғашқы «Детство» («Балалық шақ») әңгімесі оған дейін жазылған ешбір туындыға ұқсамайтын жаңалық болды. Тула маңындағы Ясная Поляна отбасылық мүлігінде ол «Соғыс және бейбітшілік» және «Анна Каренина» атты екі романын жазды, олар әлемдегі ең жақсы романдардың қатарында саналады. Кейін ол «Құдайдың Патшалығы – сенің ішіңде» еңбегінде сипатталған дәстүрлі емес христиан философиясын дамытты, бұл Райнер Мария Рильке мен Мохандас Гандини, содан кейін жас заңгерді шабыттандырды, оның ықпалы Мартин Лютер Кинг және Джеймс Бевелге дейін жетті. Левтің он үш баласының көпшілігі өмір бойы оның ілімдерін насихаттаумен немесе оларды жоққа шығарумен айналысты. Оның кіші қызы және хатшысы Александра Львовна (1884–1979) өмірінде көп қиындықтарды бастан өткерді. Ол әкесінің зорлықсыздық туралы ұстанымын бөліскенмен, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуды өз міндеті деп санады. Граф Алексей Николаевич Толстой (1883–1945) – отбасының басқа тармағынан шыққан. Оның 1910 жылдары жарық көрген алғашқы әңгімелері сыншылар тарапынан шамадан тыс натурализм мен ашық эротика үшін сыналып, жамандалды. Революциядан кейін ол қысқа уақытқа Германияға эмиграциялады, бірақ кейін саяси көзқарасын өзгертті және Кеңес Одағына оралды. Оның ғылыми-фантастикалық «Аэлита» (1923) романы, Марсқа саяхат туралы, және «Гариннің өлім сәулесі» (1927) әлі күнге дейін көптеген оқырмандардың қызығушылығын тудырып келеді. Кейінгі жылдары ол тарихи тақырыптарда екі ұзын роман жариялады: «Петр I» (1929–45) және «Калварийге жол» (1922–41). Иосиф Сталиннің жақтаушысы болғандықтан, ол «Қызыл граф» немесе «Кеңес граф» деп аталды, ал оның туындылары кеңес әдебиетінің классикасы ретінде мойындалды. Оның беделі социалистік реализмнің ықпалымен төмендеді, бірақ оның балалар ертегісінің кейіпкері Буратино Ресейдің және бұрынғы кеңестік кеңістіктің жас оқырмандары арасында берік орнын сақтап, танымал кітап, фильм және одан туындаған басқа да формаларда қолданылып келеді. Оның немересі Татьяна Толстая (3 мамыр 1951 жылы туған) – қазіргі заманғы ең танымал орыс әңгімешілердің бірі. Отбасының тағы бір өкілі – граф Николай Толстой Милославский (1935 жылы туған), британдық тарихшы және монархист, қазіргі Толстойлар әулетінің номиналды басшысы.
Many of the Tolstoys devoted their spare time to literary pursuits. For instance, Count Alexei Konstantinovich (1817–75) was a courtier but also one of the most popular Russian poets of his time. He wrote admirable ballads, a historical novel, some licentious verse, and satires published under the penname of Kozma Prutkov. His lasting contribution to the Russian literature was a trilogy of historical dramas, modelled after Pushkin's Boris Godunov. Count Lev Nikolaevich (1828–1910), more widely known abroad as Leo Tolstoy, is acclaimed as one of the greatest novelists of all time. After he started his career in the military, he was first drawn to writing books when he served in Chechenya, and already his first story, Detstvo ("Childhood"), was something quite unlike anything written before him. It was in his family estate Yasnaya Polyana near Tula that he created two novels, War and Peace and Anna Karenina, that are widely acclaimed as among the best novels ever written. Later he developed a kind of non traditional Christian philosophy, described in his work The Kingdom of God is Within You which inspired Rainer Maria Rilke and Mohandas Gandhi, then a young lawyer, whose influence extended to Martin Luther King Jr. and James Bevel. Of Lev's thirteen children, most spent their life either promoting his teachings or denouncing them. His youngest daughter and secretary, Alexandra Lvovna (1884–1979), had a particularly troubled life. Although she shared with her father the doctrine of nonviolence, she felt it was her duty to take part in the events of World War I. Count Aleksey Nikolayevich Tolstoy (1883–1945) belonged to a different branch of the family. His early short stories, published in 1910s, were panned by critics for excessive naturalism and wanton eroticism. After the Revolution he briefly emigrated to Germany, but then changed his political views and returned to the Soviet Union. His science fiction novels Aelita (1923), about a journey to Mars, and The Garin Death Ray (1927) are still popular with readers. In his later years he published two lengthy novels on historical subjects, Peter the First (1929–45) and The Road to Calvary (1922 41). As a staunch supporter of Joseph Stalin, he became known as "Red Count" or "Comrade Count" and his works were acknowledged as classics of Soviet literature. Most of his reputation declined with that of Socialist Realism, but his children's tale character Buratino retains his strong legacy with the younger audience of Russia and across the former Soviet space, appearing as popular reading, a movie, and a variety of derivative forms. His granddaughter Tatyana Tolstaya (born May 3, 1951) is one of the foremost Russian short story writers. Another member of the family is Count Nikolai Tolstoy Miloslavsky (born in 1935), a British historian and monarchist, and nominal head of the House of Tolstoy today.
Ресей төңкерісінен кейін
Толстой отбасының бір бөлігі Ресей революциясынан кейін Ресейден кетіп, одан соң Кеңес Одағы құрылғаннан кейін, Лев Толстойдың көптеген туыстары мен ұрпақтары бүгінде Швецияда, Германияда, Ұлыбританияда, Францияда және АҚШ-та тұрады. Олардың ішінде швед джаз әншісі Виктория Толстой да бар. Лев Толстойдың соңғы тірі немересі, графиня Татьяна Толстой Паус 2007 жылы Швециядағы Херреста сарайында қайтыс болды, ол Паус отбасындағы Лев Толстой ұрпақтарына тиесілі. Лев Толстойдың екі шөбересі – Пётр Толстой, ресейлік тележүргізуші және 2016 жылдан бері Мемлекеттік Дума депутаты, және Владимир Толстой, журналист және Ресей Президентінің мәдениет мәселелері жөніндегі кеңесшісі.
Some of the members of the Tolstoy family left Russia in the aftermath of the Russian Revolution and the subsequent establishment of the Soviet Union, and many of the Leo Tolstoy's relatives and descendants today live in Sweden, Germany, the United Kingdom, France and the United States. Among them are Swedish jazz singer Viktoria Tolstoy. Leo Tolstoy's last surviving grandchild, Countess Tatiana Tolstoy Paus, died in 2007 at Herresta manor in Sweden, which is owned by Leo Tolstoy's descendants in the Paus family. Two of Leo Tolstoy's great great grandsons are Pyotr Tolstoy, a Russian TV presenter and State Duma deputy since 2016 and Vladimir Tolstoy, journalist and adviser to the President of Russia on culture.
Орны
Ресейде Лев Толстойды еске алу үшін аталаған бірнеше жер бар, мысалы, Чечнядағы Толстой Юрты ауылы.
Several places in Russia are named to commemorate Leo Tolstoy, e. g., Tolstoy Yurt, village in Chechnya.