Кіріспе

Уильям Джон Джанклоу (13 қыркүйек 1939 – 12 қаңтар 2012) – американдық заңгер, саясаткер және Республикалық партия мүшесі. Ол Оңтүстік Дакота штатының губернаторы қызметін ең ұзақ атқарған адам ретінде танымал – қызмет еткен кезеңі 16 жылды құрады. Джанклоу конституция қабылданғаннан кейінгі АҚШ тарихында үшінші ең ұзақ губернаторлық мерзімге ие болды, ол 5851 күнге созылды. Джанклоу 1975 жылдан 1979 жылға дейін Оңтүстік Дакотаның 25-ші бас прокуроры, 1979 жылдан 1987 жылға дейін штаттың 27-ші губернаторы, ал 1995 жылдан 2003 жылға дейін 30-шы губернаторы болып қызмет етті. Кейін Джанклоу АҚШ Өкілдер палатасына сайланды және бір жылдан астам қызмет етті. 2004 жылы ол қазақорлыққа қатысқандығы үшін кінәлі деп танылды, осыған байланысты қайғылы автокөлік оқиғасы болған.

Балалық шағы, білімі және әскери қызметі

Джанклоу Чикаго қаласында, Иллинойс штатында дүниеге келген. Янклоу 10 жасқа толғанда, оның әкесі Нюрнберг процесінде прокурор болып жұмыс істеген кезде жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның анасы отбасын АҚШ-қа көшіріп әкелді, ал 1954 жылы, Янклоу 15 жасқа толғанда, олар оның туған қаласы Фландроға (Оңтүстік Дакота штаты) қоныстанды. 1955 жылы Янклоудың жасаған бірнеше жасөспірімдік құқық бұзушылықтары оны сотқа жеткізді. Сот оған екі мүмкіндік берді – тәрбие мектебі немесе әскер. Одан кейін ол персоналдық хатшы болып оқытылды және Окинавадағы Кинсер лагерінде 3-ші теңіз дивизиясына тағайындалды. Ол 1958 жылғы Квемой-Мацу халықаралық дағдарысына АҚШ-тың жауабына қатысқан теңізшілер тобының құрамында болды. Янклоу тайваньдық әскерге артиллериялық қаруларды жеткізіп бара жатқан топтың құрамында болғанда аяғына оқ тиді және 1959 жылы қарапайым сарбаз ретінде құрметті түрде запасқа шықты. 1999 жылы Тайвань үкіметі Янклоуға 1958 жылдың 23 тамызында басталған Квемой-Мацу қақтығысын еске алу үшін жаратылған «823 Құрмет белгісін» табыс етті.

Оңтүстік Дакотаның бас прокуроры

1974 жылы Джанклоу республикалық партиядан бас прокурорлыққа сәтті кандидат болды және 1975 жылдан 1979 жылға дейін қызмет етті. Оның қызмет мерзімінің ең маңызды оқиғалары АҚШ Жоғарғы Сотында қараған екі ісі болды: «Оңтүстік Дакота штаты – Оперманға қарсы» және «Роузбуд Сиу тайпасы – Кнейпке қарсы». «Оперман» ісінде Янклоу (5 судья 4-ке қарсы) тұрақ ережелерін бұзғаны үшін айып тұрған көліктің ордерсіз тексерілуіне рұқсат беруді сәтті қорғады. (Кейін Оңтүстік Дакота Жоғарғы Соты штаттық конституциялық негіздермен тексеруді мойынсоқтап жіберді.) «Роузбуд» ісінде Джанклоу (6 судья 3-ке қарсы) тайпа мен федералды үкімет арасындағы қолданыстағы шарттардың талаптарын ескермей, Роузбуд үнді резервациясының аумағын қысқартқан федералды заңдардың заңдылығын сәтті дәлелдеді.

Оңтүстік Дакотаның губернаторының бірінші кезеңі

Янклоу алғаш рет 1978 жылы губернатор болып сайланды. 1982 жылы ол 70,9 пайыз дауыспен қайта сайланды, бұл штат тарихында губернаторлыққа кандидаттың жеңіске жеткен ең жоғары көрсеткіші. Ол қызметке кіріспес бұрынғы жылы заң шығарушы орган жеке мүліктің салығын жойды, бірақ оның орнына басқа кіріс көзін ұсынбады. Жеке мүліктің салығы жергілікті билік органдарының қаржыландыруына бағынышты болғандықтан, заң шығарушы орган штат үкіметі осы кірісті толтыруын міндеттеді. Қызметке келгеннен кейін Янклоу заң шығарушы органмен бірлесіп, жоғалған салық кірісін толтыру үшін мердігерлерге арналған акциздік салықты енгізіп, банктердегі франшизалық салықты реформалады. Экономиканың жақсаруы штаттың жоғалған кірісті толтыруына да көмектесті. 1979 жылы Янклоу Оңтүстік Дакотада өлім жазасын қайта орнату туралы заңға қол қойды. Сол жылығы тағы бір қадам – штаттың Қоршаған ортаны қорғау департаментін тарату, оның Сиу тайпасының Блэк-Хиллсте ресурстарды игеруге кедергі келтіру әрекеттеріне қатысқаны үшін деп айтылды. Янклоу Оңтүстік Дакотаның пайыздық ставкаларға шектеуін алып тастау туралы заңның қабылдануын қолдады. Бұл банктерді қызықтырды: мысалы, Citibank Сиу-Фолс қаласында кредиттік карталар орталығын ашты. Басқа бірнеше штаттар да жоғары ставкаларға қарсы бұрынғы саясатты күштен шығаратын ұқсас заңдарды қабылдады. Федералдық банк ережелеріне сәйкес, штат банктерді өз штатына ресми түрде шақыруы керек еді, және Оңтүстік Дакота Citibank-ті басқа штаттардан бұрын шақырды.

Ривз қарсы Стайк

1980 жылы Джанклоу АҚШ Жоғарғы Сотында «Ривз, Инк.» компаниясы мен «Стейк» арасындағы істі қарады. Бұл іс ол бас прокурор болып жұмыс істеген кезде қозғалған еді, және Джанклоу оны Оңтүстік Дакота штатының үкіметіндегі ең көп мәлімет білетін адвокат болғандықтан қорғады. «Ривз» ісін қорғай отырып, Джанклоу өзінің штаты атынан Жоғарғы Сот алдында сөйлеген тұңғыш губернатор атанды. Джанклоу (5-ке 4) мемлекеттік цемент зауытының штаттан тыс сатып алушыларға баға белгілеуде заңды түрде айырмашылық жасауы мүмкін екенін дәлелдеп, АҚШ Конституциясының «Сауда туралы ережеге» «нарық қатысушысының ерекшелігін» енгізді.

Темір жолды жаңғырту

Милуоки темір жолы банкротқа ұшырағанда, Джанклоу осы мәселе бойынша заң шығарушы органның төтенше сессиясын шақырды. Штат жойылған темір жолдың басты желісін сатып алды. Штат мүлігін Burlington Northern компаниясына жалға берді, осылайша штаттың көп бөлігі үшін маңызды тауарларды теміржол арқылы тасымалдау сақталды. Джанклоу мемлекеттік және жекеменшік нысандарға мүгедектердің қолжетімділігін арттырды.

АҚШ Сенатының қарсылығы

1986 жылы штат заңымен қайтадан сайлауға қатысуына тыйым салынған Янклоу республикалық праймеризде қолданыстағы АҚШ сенаторы Джеймс Абднорға қарсы күресті. Янклоу жеңіліске ұшырады, Абднор 55 пайызға 45 пайызбен жеңіске жетті. Праймериз кезіндегі бәсеке Абднордың беделін әлсіретті, бұл оның кейіннен демократ Том Дашлге, сол кезде Оңтүстік Дакотаның АҚШ Өкілдер палатасының жалғыз өкіліне жалпы сайлауда жеңілуіне себеп болды.

Оңтүстік Дакотаның губернаторының екінші кезеңі

1994 жылы Джэнклоу саясатқа оралды, ол республикалық губернаторлық сайлауда қолданыстағы Уолтер Дейл Миллерді жеңіп шықты. Ол сол жылы сәтті сайланды және 1998 жылы қайта сайланды. Екінші екі мерзімінде ол үй иелері мен фермерлерге арналған мүлік салығын 30 пайызға төмендетті, бірақ сайлаушылардың мұра салығын жоюынан туындаған кіріс тапсыруды өтеуге қол жеткізді. Джэнклоу Оңтүстік Дакота тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен губернатор. Ол сол кезде штат тарихында губернатор болып толық сегіз жыл қызмет еткен жалғыз адам болды, және ол мұны екі рет жасады. Кейіннен, Майк Раундс (2003-2011 жылдар аралығында екі толық мерзім) және Дэннис Даугаард (2011-2019 жылдар аралығында) оның көрсеткіштеріне теңесті.

Кешіріңіз .

Associated Press, Sioux Falls газетінің Argus Leader-імен бірлесіп, 1995 және 2002 жылдар аралығында Янклоудың берген кешірімі туралы ақпарат алу үшін заңмен белгіленген талапқа сәйкес өтініш жолдады. Аталған заңға сәйкес, заң шығарушы орган талап еткен жағдайда, мемлекеттік деп танылған құжаттарды жариялау міндетті. Журналистер зерттеу барысында кешірімдердің заңмен белгіленген тәртіппен жүргізілмегенін анықтады, себебі кешірімдерді тәуелсіз комиссия қарауы тиіс болған. Янклоудың кешірім бергендерінің арасында оның күйеу баласы да бар еді, ол маскүнемдік күйінде көлік жүргізгені және марихуана иеленгені үшін сотталған.

АҚШ-тың Өкілдер палатасы

2002 жылы Джанклоу Оңтүстік Дакота штатының жалғыз Өкілдер палатасының мүшелігіне республикалық партиядан түскен үміткерлікке қатысты. Ол демократ, адвокат Стефани Херсетті 180,023 дауысқа қарсы 153,656 дауыспен жеңді.

Көлікпен адам өлтіру

2003 жылдың 16 тамызында Янклоу көлік айдап бара жатып, Оңтүстік Дакота штатының Трент қаласына жақын жердегі қиылыста тоқтамағандықтан жол апатына ұшырады. Янклоу тоқтау белгісін кешіп өтіп, мотоциклші Рэнди Скоттпен соқтығысты. 55 жастағы Скотт мотоциклінен лақтырылып, сол жерде қаза тапты. Янклоудың көлігі соққы болған жерден 90 метрдей қашықтықтағы жол белгісіне шағылысты. Оның қолы сынды, миына қан құйрылды. Жүргізілген тергеу барысында Янклоудың сағатына 70 миль жылдамдықпен, рұқсат етілген 55 миль жылдамдықтан асып кеткені және тоқтау белгісін кешіп өткені анықталды. 29 тамызда Янклоу сотқа тартылып, оқиғаға өте өкініш білдірді. Оның соты 1 желтоқсанда басталды. Оның адвокаты Янклоудың гипогликемия, яғни қандағы қант деңгейінің төмендеуінен зардап шеккенін, соның салдарынан "сандырап", "шатасқан" күйде болғанын айтты. Янклоу апат болған күні таңертең инсулин салдырып, күні бойы ештеңе жемегенін мәлімдеді. Медициналық куәгерлердің пікірінше, мұндай жағдай қандағы қант деңгейінің төмендеуіне алып келіп, дезориентацияға ұшыратуы мүмкін. Апатты қайта жаңарту жөніндегі сарапшы Роберт О'Шиа, Кадиллақтың электрондық деректер тіргішіндегі мәліметтер мен "жеке талдауына" сүйене отырып, конгрессменнің соқтығысқан сәтте сағатына 63 немесе 64 миль жылдамдықпен қозғалғанын бағалады. Янклоудың бұрынғы жүргізу тарихының көп бөлігі сотта жасырылды, бірақ штаттық жол полициясының бастығы Янклоудың губернаторлық лауазымындағы соңғы мерзімінде "билігіне деген құрметпен" және "қарсылық қорқынышынан" айыппұл салынбаған 16 жол тоқтату болғанын жариялады. Екі полицей куәлік беріп, Янклоудың ауылдық жолдарда сағатына 80 мильден асып кеткенін тоқтатып, бірақ оған айыппұл салудың орнына жазбаша ескерту жасағанын айтты. 2003 жылдың 8 желтоқсанында Муди округінің қазылар алқасы Янклоуды екінші дәрежелі кінәлі өлтіру (феліне), сондай-ақ жылдамдықпен жүру, тоқтау белгісін кешіп өту және абайсыздықпен жүргізу қылмыстары бойынша кінәлі деп тапты. Бір айдан кейін ол 2004 жылдың 20 қаңтарында Конгресс депутаты лауазымынан кетті. 22 қаңтарда Янклоу 100 күнге түрмеге жабылды. 30 күннен кейін ол қоғамдық жұмыстарды орындау үшін күніне бірнеше сағат түрмеден шыға алды. Ол 2004 жылдың 17 мамырында босатылды. Скотттың отбасы Янклоудан зиянды өтеуді талап етіп сотқа жүгінді, бірақ сот Янклоудың сол кезде қызметтік міндетін орындап жүргендіктен, Федералдық зиянды өтеу заңына сәйкес, ол кез келген ақшалай талаптардан қорғалғанын шешті. 2006 жылдың шілдесінде Скотттың отбасы АҚШ үкіметіне 25 миллион долларлық өлімге байланысты зиянды өтеу талабын ұсынды. Сот ісі 2008 жылдың 14 мамырында 1 миллион долларға шешілді.

Янцита - бүркіт бұғы

1974 жылы, Джэнклоу штаттық бас прокурорлыққа үміткер ретінде сайлауға бір ай қалғанда, Жансита Игл Дир өзінің адвокаты Ларри Левентал және тайпалық өкілі Деннис Бэнкс арқылы оны соттан шеттету туралы өтініш берді, осылайша ол тайпалық сотта іс жүргізуіне кедергі келтіруді көздеді. Бэнкстің сөзіне сәйкес, 1967 жылдың басында Роузбуд индей резервациясындағы Роузбуд интернатында оқитын 15 жасар лакота қызы Игл Дир мектеп директорына 13 қаңтарда оның заңды қамқоршысы және бала күтімімен жұмыс істейтін Джэнклоу оны зорлағанын хабарлаған. Үнді істері жөніндегі бюро (BIA), сол кезде резервациядағы құқық қорғауға жауапты болған, зорлау ісі бойынша полицияның тергеу материалдарын (қолда бар құжаттарымен) Роузбуд Сиукс тайпалық сотынан алыс ұстау үшін Оңтүстік Дакота штатындағы Абердин қаласындағы кеңсесіне жіберген. Роузбуд индей резервациясының тайпалық сотының судьясы Марио Гонсалес Игл Дирдің Джэнклоуды Роузбуд резервациясында заңгерлік қызметтен шеттету туралы өтінішін қабылдады. Игл Дирдің адвокаттарының өтініші бойынша тайпалық сот «Игл Дирдің көрсетуі бойынша ант берген куәліктер негізінде Джэнклоуға қатысты қылмыстық іс бойынша тұтқындау ордерін шығарды (сол кезде тайпалық соттардың индей емес адамдарға қатысты юрисдикциясы бар деп есептелген), бірақ тұтқындау жасалмады». Фордтың LSC-нің алғашқы президенті ретінде Джэнклоуды LSC-нің басқармасына тағайындауы Сенат тарапынан кейін расталды. 1975 жылдың сәуір айында Жансита Игл Дир Небраска штатының оңтүстігіндегі жол апаты салдарынан қаза тапты. Оның қайтысынан кейін Жанситаның әкесінің әйелі, Леонард Кроу Догтың қарындасы Дельфин Игл Дир жас әйелдің құқығын қорғады. Дельфин Игл Дир 1976 жылы тоғыз айдан кейін әлі де шешілмеген жағдайда құнықсыздықпен өлтірілді.

Жамандау туралы сот іс-әрекеттері

1980 жылдары Янклоу автор Питер Маттиессен мен «Викинг Пресс» баспасына қарсы «Крейзи аттың руында» (1983) кітабында жазылған мәлімдемесі үшін, сондай-ақ «Newsweek» журналына зорлау туралы хабарлауы үшін шағымдану арқылы сотқа жүгінді. Бұл басылымдарда Америка үндістері қозғалысының (АҮҚ) негізін қалаушы және басшысы Деннис Бэнкстің мәлімдемелері келтірілген. Әрбір жағдайда соттар Бірінші түзетуге сәйкес авторлар мен баспагерлердің сөз бостандығы принципін қолдады. Маттиессен Бэнкстің зорлау айыптауына қатысты мәлімдемесін, сондай-ақ сол кезеңде Янклоудың Роузбуд қорығында мас күйде көлік жүргізгені және үй жануарларын атқандығы туралы айыптауларын кірістірді. Губернатор қызметін атқарып жүрген Янклоу авторды және «Викинг Пресс» баспасын жала жапқандығы үшін сотқа берді, бұл кітаптың жұмсақ мұқабалы нұсқасының 1992 жылға дейін жарық көруін кешіктірді. Янклоудың шағымында Бэнкстің зорлау туралы мәлімдемесіне сілтеме жасалып, «1975 жылы АҚШ Президентінің кеңесшісі Филипп Бухеннің Сенаттың Еңбек және халық әл-ауқаты комитетіне жолдаған хатында, оған қатысты жүргізілген үш федералдық тергеу оның үстінен қойылған айыптаулардың ‘толығымен негізсіз’ екенін анықтады» делінген. Сенат комитеті мырза Янклоудың Заңгерлік қызметтер корпорациясының директоры лауазымына үміткерлігін қарастырып жатқан болатын.

Саяси мансаптан кейінгі өмір

2006 жылдың 5 қаңтарынан кейін (2006 жылдың ақпанында күшіне енген), Оңтүстік Дакота Жоғарғы соты оның заңгерлік тәжірибесіне лицензиясын мерзімінен бұрын қайтару туралы өтінішін қабылдағаннан кейін, Джанклоу адвокат ретінде жұмыс істеді. 2006 жылдың көктемінде Майо клиникасы оны DM&E теміржолының кеңеюіне қарсы лобби жасау үшін шақырды. Ол сонымен қатар, теміржол өздерінің жерлерін иеленгендігі үшін өтемақы талап етіп отырған жер иелеріне де көмектесті.

Өлім және мұра

2011 жылдың 4 қарашасында Джанклоу баспасөз конференциясында миындағы қатерлі ісігінің соңғы сатыда екенін хабарлады. Ол 2012 жылдың 12 қаңтарында 72 жасында Сиу-Фолс қаласындағы паллиативтік күтім орталығында қайтыс болды. Губернатор Денис Даугаард штат бойынша барлық туларды жартылай төмен түсіруге бұйрық берді. Джанклоу Оңтүстік Дакота штатының Блэк Хиллз ұлттық зиратында, I бөлімнің 127-ші учаскесіне жерленді.