Кіріспе
Англиялық саясаткер және Виг партиясының негізін қалаушы (1621-1683) Энтони Эшли Купер, Шафтсберидің 1-ші графы (22 шілде 1621 – 21 қаңтар 1683) – ағылшын мемлекет қайраткері және пэр. Ол Англия және II Карлдың басшылығымен жоғары саяси лауазымдарда болды, 1661 жылдан 1672 жылға дейін Қазына канцлері, ал 1672 жылдан 1673 жылға дейін Лорд-канцлер болып қызмет етті. Шектеу дағдарысы кезінде Шафтсбери католик мұрагері II Джеймсті патшалық тақтан шеттету қозғалысын жетекшілік етті, бұл көбінесе Виг партиясының пайда болуының бастауы деп есептеледі. Ол сонымен қатар саяси философ Джон Локктың қамқоршысы болды, олар 1669 жылы Каролинаның негізгі конституциясын бірлесіп жазды. Үш патшалық соғысы кезінде Шафтсбери бастапқыда роялистерді қолдады, бірақ 1644 жылы парламентарийлерге ауысты. Ол 1655-1657 жылдардағы генерал-майорлар билігі кезінде Оливер Кромвельдің Парламентсіз билік құру әрекетіне қарсы болғанмен, Британдық Одақтың кезінде Англия Мемлекеттік Кеңесінде қызмет етті. 1660 жылы мамыр айында Стюарттарды қалпына келтіруді қолдады және II Карл оны Англияның Лорд Эшли атандырып, пэрлікке көтерді. 1672 жылы Эдвард Хайд, Шафтсберидің 1-ші графының саяси құлдырауынан кейін, ол Шафтсбери графы атанды және «Кабал» министрлігінің бес мүшесінің бірі болды. 1673 жылы II Карлдың мұрагері Джеймс жасырын түрде католик дініне ауысқаны жалпыға белгілі болды. Сол кездегі көптеген ағылшын протестанттары сияқты Шафтсбери католицизмді «өзбилік үкіметпен» тығыз байланысты деп санады, сондықтан католик монархының болашағы Парламент билігіне қауіп төндіреді. 1679 жылы ол «Шеттету» заңына қолдау көрсеткені екі жылдық саяси күреске әкелді, бірақ ақырында жеңіліспен аяқталды. 1681 жылы торилердің реакциясы кезінде Шафтсбери мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен тұтқындалды, бірақ бірнеше айдан кейін қудалау тоқтатылды. Қайта тұтқындалудан және өлім жазасынан қорқып, 1682 жылы Амстердамға жер аударылды, ол 1683 жылдың қаңтарында қайтыс болды.
Anthony Ashley Cooper, 1st Earl of Shaftesbury PC, FRS, (22 July 1621 – 21 January 1683) was an English statesman and peer. He held senior political office under both the Commonwealth of England and Charles II, serving as Chancellor of the Exchequer from 1661 to 1672 and Lord Chancellor from 1672 to 1673. During the Exclusion Crisis, Shaftesbury headed the movement to bar the Catholic heir, James II, from the royal succession, which is often seen as the origin of the Whig party. He was also a patron of the political philosopher John Locke, with whom Shaftesbury collaborated with in writing the Fundamental Constitutions of Carolina in 1669. During the Wars of the Three Kingdoms, Shaftesbury initially supported the Royalists, before switching to Parliamentarians in 1644. He served on the English Council of State under the Commonwealth, although he opposed Oliver Cromwell's attempt to rule without Parliament during the 1655 to 1657 Rule of the Major Generals. He backed the Stuart Restoration in May 1660, and was raised to the peerage of England as Lord Ashley by Charles II. After the political fall of Edward Hyde, 1st Earl of Clarendon in 1672, he was created as the Earl of Shaftesbury and became one of five members of the so called Cabal Ministry. In 1673, it became widely known that Charles' heir James had secretly converted to Catholicism. Like many English Protestants of the period, Shaftesbury saw Catholicism as closely linked to "arbitrary government", and thus the prospect of a Catholic monarch as a threat to the rule of Parliament. His sponsorship of the Exclusion Bill in 1679 led to two years of political struggle, but ultimately ended in defeat. During the subsequent Tory reaction in 1681, Shaftesbury was arrested for high treason, a prosecution dropped several months later. Fearing re arrest and execution, in 1682 he went into exile in Amsterdam, where he died in January 1683.
Ерте өмір және алғашқы неке, 16211640
Купер Хэмпширдегі Рокборнның 1-ші баронеті сэр Джон Купердің үлкен ұлы және мұрагері болды, ал анасы – бұрынғы Энн Эшли, 1-ші баронет сэр Энтони Эшлидің қызы және жалғыз мұрагері. Ол 1621 жылғы 22 шілдеде анасының әкесі, сэр Энтони Эшлидің Дорсеттегі Уимборн-Сент-Джайлс үйінде дүниеге келді. Ол сер Энтониге берген уәдесі бойынша Энтони Эшли Купер деп аталды. Ол ондағы шебері, діни ілімнің короналық профессоры Джон Придодан сабақ алды, ол кальвинист және арминиандыққа қарсы күшті көзқарастары бар еді. Лорд Ковентридің ықпалы арқылы. Купердің 1640 жылдардың соңындағы қызметі туралы көп мәлімет жоқ. Ол пресвитериандарды тәуелсіздерге қарсы қолдады және осылайша Карл I патшаның өліміне қарсы болды деп жиі болжанады. 1667 жылы Лорд Кларендон құлағаннан кейін Лорд Эшли Кабалдың көрнекті мүшесі болды, онда ол екінші «А» әрпін құрады. Лорд-канцлер ретінде ол 1673 жылғы 4 ақпанда Кавалер Парламентінің жаңа сессиясын ашқанда сөз сөйлеп, парламентті соғысты жүргізу үшін жеткілікті қаражат дауыс беруге шақырды, голландтар монархияның жауы және Англияның жалғыз ірі сауда бәсекелесі екенін, сондықтан оларды жою қажет екенін (бір сәтте ол «Delenda est Carthago» деп айғайлады) деп мәлімдеді; Exchequer-дің үлкен тоқтатылуын қорғады; және Корольдік Кешірім Декларациясын қолдады. Денбидің сынақ сертін ұсынуы – елге құдайдан келген монархия мен епископтықты енгізуге жасалған соңғы, ең қастандық әрекет болды. Хатта Лордтар палатасының соңғы сессиясындағы пікірталас сипатталды, онда Шафтсбери және басқа лордтар Денби мен епископтарға қарсы аргументтерін келтірді. Бұл хат 1675 жылғы қарашада анонимді түрде жарияланды және тез арада бестселлерге айналды, өйткені ол Лордтар палатасында болған пікірталастар туралы халыққа хабарлаған алғашқы кітаптардың бірі болды. 1675 жылғы 20 қарашада Шафтсбери Океэмптонның 3-ші бароны Чарльз Моунның Ширли мен Фэгг арасындағы дауды аяқтау үшін парламентті тарату туралы ұсынысын қолдады. Үкіметтің Шафтсбериге қарсы ісі өте әлсіз болды – Шафтсбериге қарсы шақырылған куәлардың көпшілігі үкімет өзі жалған куәгер екенін мойындаған куәгерлер еді, ал құжаттамалық дәлелдер нақты емес болды. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында бірігетін Эшли өзені оның құрметіне аталған. Эшлиге қазіргі атауын зерттеуші Роберт Сэндфорд берді. Шафтсбериді экранда Фредерик Пейсли «Тұңғыш Черчилльдер» (1969) фильмінде, Мартин Фримен «Карл II: Билік және құмарлық» фильмінде және Мюррей Мелвин «Англия, менің Англиям» (1995) фильмінде бейнелеген.