Джеймс Харрингтон: Англиялық саяси теоретик (1611-1677)

Кіріспе

Классикалық республикашылдықтың ағылшын саяси теоретигі (1611–1677)

Джеймс Харрингтон (немесе Харингтон) (3 қаңтар 1611 – 11 қыркүйек 1677) – классикалық республикашылдықтың ағылшын саяси теоретигі. Ол ең белгілісі "Океанияның достастығы" (1656) атты даулы еңбегімен танымал. Бұл еңбек 1649 жылы Чарльз I-нің өлім жазасынан кейін құрылған ағылшын республикасының дамуына көмектесу үшін жобаланған, идеалды конституцияның, утопияның тұжырымы болды.

Ерте өмір

Харрингтон 1611 жылы Нортгемптонширдегі Уптон қаласында, 1630 жылы қайтыс болған Линкольнширдің Рэнд қаласының сэр Сапкотт Гаррингтонның және оның бірінші әйелі Уптондық Джейн Сэмвеллдің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Джеймс Харрингтон 1613 жылы қайтыс болған Экстонның 1-ші бароны Джон Харингтонның шөбересі болды. Ол бір кезде әкесімен бірге Нортгемптонширдегі Милтон Малсордағы шаңырақта тұрды, ол сэр Уильям Сэмвелл қызына үйленгеннен кейін мирас қалдырған еді. Милтон Малсор шаңырағында көк тақта орнатылған. Милтон Малсордағы Ыстық Крест шіркеуінің ғибадатханасының оңтүстік қабырғасында Харрингтонның анасы, леди Джейн Харрингтонға арналған ескерткіш орналасқан. Ескерткіште көрсетілгендей, ол 1619 жылдың 30 наурызында, Джеймс 7 немесе 8 жаста болғанда қайтыс болды. Ескерткіште, қазіргі ағылшын тілінде, бірақ түпнұсқадағыдай үтірлермен жазылған: "Міне, сэр Уильям Сэмвелл рыцарьдың қызы және Милтон рыцарі сэр Сапкотт Гаррингтонның бұрынғы әйелі леди Джейн осында жатыр, олардың 2 ұлы мен 3 қызы болды, атап айтқанда Джеймс, Уильям, Джейн, Энн және Элизабет. Ол 1619 жылдың 30 наурызында қайтыс болды". 1630 жылдың маусымында әкесі қайтыс болғанда, Джеймс екінші ескерткіш жасады, оны Линкольнширдегі Рэндтағы Сент-Освальд шіркеуінде әлі де көруге болады. Онда Сапкотт және оның бірінші әйелі Джейн бес баласымен бірге бейнеленген.

Балалық шағы мен білімі

Харрингтонның балалық шағы мен алғашқы білімі туралы мәлімет аз, бірақ ол Милтон Малсорда да, Рандағы отбасылық үйінде де уақыт өткізгені белгілі. 1629 жылы ол Оксфордтың Тринити колледжіне қарапайым студент ретінде қабылданды және екі жылдан кейін ешқандай дипломсыз кетіп қалды. Оның 18 ғасырлық биографы Джон Толанд, ол онда оқығандағы бір ұстаздарының роялист және жоғары шіркеу өкілі Уильям Чиллингворт болғанын айтады, бұл соңғысы 1630 жылы Дуайдағы католик семинариясына кеткенге дейін болған болуы мүмкін. 1631 жылдың 27 қазанында Харрингтон Орта ғибадатханаға қабылданды.

Жастық шақ

Осы уақытқа дейін Харрингтонның әкесі қайтыс болды, ал оның мұрасы бірнеше жыл бойы Еуропалық елдерге саяхат жасауға көмектесті. Голланд милиция полкіне (әскери қызмет өтпеген болуы мүмкін) жазылғаны туралы да болжам бар, одан кейін ол Нидерланды, Дания, Германия, Франция, Швейцария және Италияны аралады. 1635 жылдың жазында ол Джеймс Зушпен бірге Женевада болды, содан кейін Римге сапар шекті. Осыған байланысты, Толандтың Ватиканға сапары туралы айтқан сөздері, онда ол "Папаның аяғына сүйінбеді" дегені, 1636 жылдың басына қатысты болуы мүмкін; ал оның Венецияға сапары итальян республикалары туралы білімін және қызығушылығын арттырды. Келесі он жылдық, соның ішінде Азамат соғысы кезіндегі сапарлары, көбінесе нақты дәлелдері жоқ әңгімелермен сипатталды, мысалы, ол 1639 жылы бірінші епископ соғысына байланысты Карл I-ді Шотландияға ертіп барған. 1641–1642 және 1645 жылдары ол Парламентке қаржылай көмек көрсетті, қарыз берді және, мүмкін, Линкольнширде Парламент атынан ақша жинады. Бірақ, сол кезде ол Карл I-нің немересі, ал оның ағасы, принц Руперт Англияның Азамат соғысында роялистерге басшылық еткен Карл Луидің "агенті" ретінде де жұмыс істеді. Карл Луи мен оның анасы 1642 жылы Парламентті қолдайтындарын жариялаған еді. Харрингтонның Парламентке деген саяси адалдығы патшаға деген жеке құрметіне кедергі келтірмеді. Карл I тұтқындалғаннан кейін Харрингтон, шотландтар оны ұстағаннан соң, Ньюкаслдан Холденби үйіне (Холмби) көшіруге тағайындалған депутаттардан құралған "комиссияға" қосылды. Харрингтонның туысы сэр Джеймс Харрингтон комиссарлардың бірі болды, бұл болашақ «Океана» авторының неге комиссарлармен бірге қызметші ретінде «патшаға қызмет ету» үшін сапарға шыққанын түсіндіреді. Холденби үйіне жеткеннен кейін Харрингтон патшаның «жатын бөлмесіндегі жеке кеңесшісі» қызметін атқарды, және оны жыл соңына дейін Карисбрук және Херст қамалдарында осы қызметте көруге болады. Алайда, Херст қамалында Харрингтон губернатормен және әртүрлі әскер офицерлерімен Ньюпорт шарты бойынша патшаның ұстанымын қолдайтыны туралы пікір таластырып, жұмыстан босатылды. Кем дегенде екі замандас есептерінде Харрингтон Чарльзбен бірге дарға асылғандығы айтылады, бірақ бұл ақпарат құлақтан тыс әңгімелер деңгейінде қалады.

By this time, Harrington's father had died, and his inheritance helped pay his way through several years of continental travel. There is some suggestion that he enlisted in a Dutch militia regiment (apparently seeing no service), before touring the Netherlands, Denmark, Germany, France, Switzerland and Italy. He was in Geneva with James Zouche in the summer of 1635 and subsequently travelled to Rome. In the light of this, Toland's reference to his visiting the Vatican, where he "refused to kiss the Pope's foot", probably refers to early 1636; meanwhile his visit to Venice helped bolster his knowledge of, and enthusiasm for, the Italian republics. The following decade, including his comings and goings during the Civil Wars, are largely unaccounted for by anything other than unsubstantiated stories, for example that he accompanied Charles I to Scotland in 1639 in connection with the first Bishops' War. In 1641–42 and in 1645 he provided financial assistance to Parliament, providing loans and perhaps also collecting money on behalf of Parliament in Lincolnshire. Yet, around the same time, he was acting as 'agent' for Charles Louis, the Prince Elector Palatine, who was nephew of Charles I and whose brother Prince Rupert led the Royalist forces in the English Civil War. Charles Louis and his mother had declared their support for Parliament in 1642. Harrington's apparent political loyalty to Parliament did not interfere with a strong personal devotion to the King. Following the capture of Charles I, Harrington accompanied a "commission" of MPs appointed to accompany Charles in the move from Newcastle to Holdenby House (Holmby), after he had been relinquished by the Scots, who had captured him. Harrington's cousin Sir James Harrington was one of the Commissioners, which perhaps explains why the future author of Oceana was one of those who accompanied the commissioners as servants 'to wait upon' the King on the journey. Harrington continued as 'gentleman of the bedchamber' to the King once they reached Holdenby House, and we see him acting in that capacity through to the end of the year at both Carisbrooke Castle and Hurst Castle. However, while at Hurst Castle Harrington got into a discussion with the Governor and various army officers during which he voiced his support for the King's position concerning the Treaty of Newport, resulting in his dismissal. At least two contemporary accounts have Harrington with Charles on the scaffold, but these do not rise above the level of rumour.

Океана

Чарльз қайтыс болғаннан кейін Харрингтон, ең көп уақытын «Океанияның Достастығы» атты еңбегін жазуға арнады. Англияның сол кездегі Лорд-протекторы Оливер Кромвельдің бұйрығымен, ол баспаханадан өтіп бара жатқанда тәркіленді. Бірақ Харрингтон Кромвельдің сүйікті қызы Элизабет Клейполдың қолдауын алуға қол жеткізді. Еңбегі оған қайтарылды және 1656 жылы қайтадан Кромвельге арналып жарық көрді. «Океанияда» қамтылған көзқарастар, әсіресе жасырын дауыс беру және судьялар мен заң шығарушылардың кезекпен алмасуы туралы идеялар, Харрингтон және басқалар (1659 жылы «Рота» клубын құрғандар) іс жүзінде жүзеге асыруға тырысты, бірақ көп табысқа жете алмады.

Редакциялық тарихы

Харрингтонның қолжазбалары жоғалып кетті; оның баспа жазбалары «Океана» және оны қорғауға арналған қағаздар, памфлеттер, афоризмдер мен трактаттардан тұрады. «Океананың» алғашқы екі басылымы «Chapman» және «Pakeman» деп аталады. Олардың мазмұны шамалы ғана ерекшеленеді. Оның еңбектері, соның ішінде «Пакеман Океана» және бұрын жарияланбаған, бірақ маңызды қолжазба «Саясат жүйесі» алғаш рет 1700 жылы Джон Толандтың өмірбаянымен бірге жарық көрді. Томас Бирчтің көптеген маңызды толықтыруларымен Толандтың басылымы алғаш рет 1737 жылы Лондонда жарық көрді. Сол жылы Дублинде Бирчтің қосымшаларын қамтымайтын, бірақ Генри Невиллдің «Plato Redivivus» көшірмесі басылып шықты. 1737 жылы Лондонда басылған басылым 1747 және 1771 жылдары қайта басылды. «Океана» 1887 жылы Генри Морлидің «Universal Library» кітапханасында қайта басылды; С. Б. Лильджегрен 1924 жылы «Пакеман» басылымының мұқият дайындалған нұсқасын қайта шығарды. Харрингтонның қазіргі редакторы – Дж. Г. А. Покок. 1977 жылы ол ұзақ тарихи кіріспемен бірге Харрингтонның көптеген трактаттарының жинағын редакциялады. Покок пікірінше, Харрингтонның прозасы тәртіпсіз жұмыс салтымен және көзге түсетін «жетілмегендігімен» бұзылған, ол ешқашан «үлкен әдеби стилист» деңгейіне жете алмады. Мысалы, Хоббс пен Мильтоннан айырмашылығы, оларда ешқайда кездеспейді: «мағынаның маңызды нюанстары ырғақ, баса назар және тыныш белгілер арқылы берілген; Ол асығыс жазып, барокколық және периодтық стильде жазды, онда ол бірнеше рет жолдан адасып қалды. Оның мәтініндегі цитаталарды, аудармаларды және сілтемелерді қалай енгізу туралы түсініктері кейде шатастыру тудырды». Керісінше, Рейчел Хаммерсли Харрингтонның әдеби тәсілі оның саяси мақсаттарына қызмет ету үшін, оқырмандарын өз идеяларына сәйкес әрекет етуге көндіру үшін арнайы жасалғанын дәлелдеді.

Түрмеге қамау

Стюарттардың билікке қайта оралуынан кейін, 1661 жылдың 25 қарашасында Харрингтон "Боу-стрит" кабалында үкіметке қарсы сөз байласуы үшін ұсталды және ресми сот болмай, Тауэрге тасталды. Онде оған "жаман қарым-қатынас жасалды", ал 1662 жылдың сәуірінде оны қатаң күзетпен ұстауға қатысты жарлық шығарылды, бұл оның қарындастарын хабеас корпусы бұйрығын алуға итерді. Бірақ бұл бұйрық орындалуға үлкермес бұрын, билік оны Плимут жағажайындағы Сент-Николас аралына асықтырып жіберді. Оның бауыры мен сіңілісі Харрингтонды Плимут бекінісінен 5000 фунт стерлингтік кепілдік берген соң босатуға қол жеткізді. Содан кейін оның денсаулығы тез нашарлады, мүмкін, дәрігердің кеңесімен тәуелділік тудыратын гуаякум дәрісін ішкендіктен. Харрингтонның санасы әсер еткендей болды. Ол "ұсынылмаған ойлардан" зардап шекті; бір бақылаушы оны "толыққанды ақылдан безген" деп бағалады. Ол сәл ғана жақсарды, содан кейін күрт нашарлады. Ол подагра мен сал қасиетінен зардап шекті, содан кейін параличтік инсультқа ұшырады. 1662 және 1669 жылдар арасында ол Баккингемшир графының қызы, "өзінің ескі жақыны" миссис Дейреллге үйленді. Харрингтон Вестминстердегі Дина ауласындағы Кішкентай Амбриде қайтыс болды. Ол Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуінде сэр Уолтер Рэлидің қасына жерленді. Уптондегі Сент-Майкл шіркеуінде оған арналған тақтадан жасалған ескерткіш бар. [Харрингтонды оның туысы, Ридлингтонның 3-баронеті, Парламент депутаты, сэр Джеймс Харрингтонмен жиі шатастырады, ол Карл I-ді соттаған парламенттік комиссияның мүшесі және Кромвельдің Мемлекеттік кеңесінің екі рет төрағасы болды. Кейіннен ол Азамат соғысы кезінде патшаға қарсы қару көтерген көптеген адамдарға кешірім берген (1642–46) Индемити және Амнистия заңынан тыс қалды.]