Кіріспе

Роджер Юджин Марис (туған Марас; 10 қыркүйек 1934 – 14 желтоқсан 1985) – американдық бейсболшы, оң жақтан ойнайтын ойыншы. Ол 12 маусым бойы Үлкен Лига Бейсболында (MLB) өнер көрсетті. 1961 жылы 61 хоум-ран соғып, жаңа MLB бір маусымдық хоум-ран рекордын орнатқанымен ең танымал. Марис 1953-1956 жылдары екінші лигада ойнады және 1957 жылы «Кливленд Индианс» командасы үшін жоғары лигада дебют жасады. 1958 жылы «Канзас-Сити Атлетикс» командасына ауыстырылды, ал 1959 жылы «Нью-Йорк Янкиз» командасына салынды. Марис 1967 және 1968 жылдары «Сент-Луис Кардиналс» командасының құрамында ойыншылық карьерасын аяқтады. Марис 1959 жылдан 1962 жылға дейін AL All-Star атанды, 1960 және 1961 жылдары AL ең құнды ойыншысы болды және 1960 жылы AL Алтын қолғап жүлдесін жеңіп алды. Марис жеті әлем чемпионатына қатысты; ол 1961 және 1962 жылдары әлем чемпионатын жеңген «Янкиз» командасы және 1967 жылы әлем чемпионатын жеңген «Кардиналс» командасы үшін ойнады. Марис соққан хоум-ран рекорды даулы болды, себебі бұрынғы бір маусымдық хоум-ран рекорды (1927 жылы Бэйб Рут 60 хоум-ран соққан) MLB командалары бір маусымда 154 ойын өткізген кезде орнатылған. Марис Руттың рекордын AL бейсбол маусымы 162 ойынға дейін ұзартылған жылы, маусымның соңғы ойынында 61-ші хоум-ранын соғып бұзды, бұл оның рекордының заңдылығы туралы сұрақтар тудырды. Марис соққан хоум-ранның жоғарғы лига рекорды 1998 жылға дейін Марк МакГвайр оны басып шыққанға дейін бұзылмады; оның AL рекорды 2022 жылға дейін, Аарон Джадж «Нью-Йорк Янкиз» үшін 62 хоум-ран соққанға дейін сақталды.

Алғашқы жылдар

Роджер Юджин Марис 1934 жылдың 10 қыркүйегінде Миннесота штатының Хиббинг қаласында дүниеге келді. 1955 жылы оның әкесі фамилиясын Марас есімнен Мариске өзгертті. Роджердің ата-анасы – Рудольф С. "Руди" Марас және Энн Коррин "Конни" (қыз есімі Перкович) – Миннесота штатында туған, олардың тегі хорваттарға жатады. Маристің бір жасқа үлкен інісі Рудольф 1951 жылы 18 жасында полиомиелитке шалдықты. Маристің ата-анасының некесі дұрыс болмады және 1960 жылы ажырасып кетті. 1938 жылы Маристің отбасы Солтүстік Дакота штатының Гранд-Форкс қаласына, ал 1946 жылы Фарго қаласына көшіп барды. Ол болашақ әйелі Патрициямен орта мектептегі баскетбол ойынында, 10-сыныпта танысты.

Кіші лигалық бейсбол мансабы

Марис 1953 жылы «Индейлер» клубының екінші лига ұйымында (Фарго Мурхед Твинз) ойнауын бастады. Ол Солтүстік лигада «Жылдың жаңа ойыншысы» атанды, содан кейін келесі маусымда Айова штатының Кьюкук қаласына ауысты. 1953-1956 жылдар аралығындағы төрт екінші лига маусымында Марис .303 орташа көрсеткішпен 78 хоум-ран соқты. 1956 жылғы Жастар арасындағы әлем чемпионаттың екінші ойынында, «Америка лигасының» «Индианаполис Индианс» командасы сапында ойнаған Марис жеті рет ұпай алып, рекорд орнатты. Ол жаңағы маусымын 14 хоум-ранмен аяқтады. 1958 жылдың 15 маусымында, «Индейлер» сапында 51 ойын ойнап, тоғыз хоум-ран соққаннан кейін, Дик Томанек және Престон Уордпен бірге Вик Пауэр мен Вуди Хелдке айырбасталып, «Канзас-Сити Атлетикас» клубына өтті.

Канзас-Сити Атлетикасы (19581959)

Марис 1958 жылы Канзас-Сити үшін 99 ойында ойнап, 19 хоум-ран соқты. 1959 жылы ол 122 ойында ойнап, 16 хоум-ран соқты; маусымның екінші жартысында аппендицит операциясынан кейін 45 ойынға қатыса алмады. Ол сол жылы өткен екі All Star Games-тің екіншісіне шақырылды. —Марис та осыдан тыс қалған жоқ. 1959 жылдың желтоқсанында жеті ойыншыны қамтитын келісім бойынша, ол Кент Хэдли мен Джо ДеМаэстримен бірге Марв Тронберри, Норм Сиберн, Хэнк Бауэр және Дон Ларсенге айырбасталды және «Янкис» командасына жіберілді.

Нью-Йорк Янкиз (19601966)

1960 жылы Марис «Янкилер» сапындағы алғашқы ойынында бірлік, қос және екі хоум-ран соқты. Ол тағы да AL All Star тізіміне еніп, екі ойынның екеуінде де өнер көрсетті. Маусымды ол лигадағы ең жоғары соққы пайызымен (.581), ұрылған ұпайлармен (112) және қосымша базалық соққылармен (64) аяқтады. Сондай-ақ, ол 39 хоум-ран соғып, .283 орташа соққы көрсеткішіне ие болды. «Янкилер» Америка лигасының чемпиондық титулын жеңіп алды, бұл бес жыл қатарынан жеңіске жеткен алғашқы титул болды, бірақ жеті ойындық әлем чемпионатына Питтсбург «Пираттарынан» есе жіберіп, Билл Мазероскинің драматикалық соңғы хоум-ранымен аяқталды.

1961 жыл

1961 жылы Американ лигасы (АЛ) сегіз командадан он командаға дейін кеңейтілді. Жаңа құрылған Лос-Анджелес Энджелс және Вашингтон Сенаторлары кеңейтілген таңдау кезінде АЛ командаларының тізімінен ғана ойыншыларды таңдауға шектелді. Бұл Американ лигасы командаларының құрамының әлсіреуіне әкеп соқты, себебі бұрын AAA лигасында, тіпті одан да төмен деңгейде ойнаған ойыншылар енді АЛ-де ойнады. Теңгерімді кесте сақтау үшін 1961 жылы АЛ командалары маусымды 154 ойыннан 162 ойынға дейін ұзартты. (Ұлттық лига 1962 жылы маусымын 162 ойынға дейін кеңейтті.) 1961 жылғы 23 қаңтарда Associated Press тілшісі Мариске кестедегі өзгерістер Бейб Руттың бір маусымдағы хоум-ран рекордына қауіп төндіретініне қатысты сұрақ қойды; Марис: "Ешкім оған жете алмайды. Рекордтарды қараңыз, 50 хоум-ран соққандардың өзі сирек кездеседі, тіпті 60-қа жуықтап та білмейді." Янкилер рекордтық қарқынмен хоум-ран соққыларын жасады. Бір танымал суретте 1961 жылғы алты янки ойыншысы – Мантл, Марис, Йоги Берра және Билл Скоурон «Қырғын қатары» деген лақап атымен бейнеленді, себебі олар өткен маусымда барлығы 165 хоум-ран соққан (алғаш рет 1918 жылы қолданылған «Қырғын қатары» атауы ең әйгілісі 1927 жылғы Янкилерге қатысты қолданылған). Маусымның ортасына таяғанда Марис немесе Мантл, немесе тіпті екеуі де Руттың 34 жылдық хоум-ран рекордын бұзуы мүмкін болып көрінді. Спорт журналистері «M&M Boys» есімді екі ойыншыны бір-біріне қарсы қойып, шын мәнінде бәсекелестік болмаған жерде жаңа бәсекелестік құрастырды; шындығында, екеуі де дос және бір бөлмеде тұрғандар еді. Алайда Мантл маусым соңында жамбас инфекциясынан ауырып, ауруханаға жатты, соның салдарынан Руттың хоум-ран рекордын бұзу мүмкіндігі Мариске ғана қалды. Оның жанында 162 ойындық маусымда жасалғанын көрсететін жұлдызша белгісі қойылды. Осындай белгіні алғаш рет New York Daily News газетінің спорт журналисі Дик Янг ұсынды. Марис Янкилердің 154-ші ойынынан кейін 59 хоум-ран соқты, демек, Руттың 60 хоум-ран рекордын бұра алмады. Марис 1961 жылғы 1 қазанда маусымның соңғы ойынында, Янки стадионында 23 154 жанкүйердің алдында төртінші иннингте 61-ші хоум-ранын соқты. Бостон Ред Сокс командасының питчері Трейси Сталлард рекордтық хоум-ранды жіберді, оны оң жақтағы трибунадағы жанкүйер Сал Дюранте ұстады. Марис 1961 жылы ең үздік кәсіби спортшы ретінде Хикок белбеуімен марапатталды және екінші жыл қатарынан Американ лигасының ең құнды ойыншысы (MVP) атағын жеңіп алды. Алайда, рекордты қуудың стресі Мариске соншалықты әсер еткендігі айтылады, ол маусым бойында шашы жиі түсіп қалған. Бірнеше жылдан кейін жұлдызша белгісіне қатысты даулар басылып, барлық беделді бейсбол рекордтарын тіркеушілер Мариске бір маусымдағы рекорд иегері ретінде толық құқық берді.

1962-1966 жылдар

1962 жылы Марис төртінші рет All Star командасына шақырылды және ол үшін жетінші, соңғы All Star ойыны болды. 1962 жылғы әлем чемпионатының 7-ші ойынында Сан-Франциско Гиантс клубына қарсы тоғызыншы иннингте ол ойынды сақтап қалды. «Янкилер» 1:0 есебімен алға шыққанда, Мати Алу бірінші базада тұрды, ал Вилли Мейс оң алаңға қарай екі базалық соққы берді. Марис допты тоқтатып, Алудың теңестіру голын болдырмау үшін күшті лақтырыс жасады; осы ойын Вилли МакКовидің серияны аяқтаған тікелей соққысын екінші базаға, Бобби Ричардсонға жасауға мүмкіндік берді, бұл «Янкилер» үшін 1977 жылға дейін соңғы әлем чемпионатының жеңісі болды. 1963 жылы Марис тек 90 ойында ғана ойнап, 23 хоум-ран соқты. Марис 1963 жылғы әлем чемпионатының екінші ойынында жарақат алды, онда «Янкилер» Лос-Анджелес Доджерс клубынан төрт ойында жеңіліске ұшырады. 1964 жылы ол 141 ойында ойнап, .281 batting average көрсеткішімен 26 хоум-ран соқты. Марис 1964 жылғы әлем чемпионатының 6-шы ойынында хоум-ран соқты, бірақ «Янкилер» жеті ойынның ішінде Сент-Луис Кардиналс клубына есе жіберді. 1965 жылы оның физикалық денсаулығы нашарлап, ол қолындағы сүйек сынығының бөлігін алып тастау үшін маусымнан тыс операция жасады. 1966 жылы «Янкилер» және Марис үшін жағдай нашарлай берді, өйткені ол маусымның көп бөлігін қолында дұрыс диагноз қойылмаған сынықпен ойнады. 1966 жылдың 8 желтоқсанында ол Чарли Смит үшін Сент-Луис Кардиналс клубына ауыстырылды.

Сент-Луис Кардиналдар (19671968)

Марис соңғы екі маусымын «Кардиналс» командасында өткізіп, 1967 және 1968 жылдарғы чемпиондықтарды және 1967 жылғы Әлем сериясын жеңуге көмектесті. 1967 жылғы Әлем сериясында ол .385-тік орташа көрсеткішпен ойнап, бір хоум-ран соғып, жеті рет ұпай жинады. Бұл Марис мансабындағы ең табысты Әлем сериясы болды.

БАҚ-тағы көріністер

Марис пен Мантл 1962 жылы "Үйде қауіпсіз!" фильмінде өздерін ойнады. Сол жылы Марис, Мантл және "Янкилер" командаласы Йоги Берра Кари Грант пен Дорис Дейдің қатысуымен түсірілген "Жұмсақ тиіс" фильмінде де пайда болды. 1980 жылы Майкл Дуглас пен Джилл Клейбургтің қатысуымен түсірілген "Менің кезегім" фильмінде Марис, Мантл, Уайти Форд, Элстон Ховард және басқа да бұрынғы "Янкилер" ойыншылары эпизодтық рөлдерде ойнады. Маристің әйелі Пэт 1961 жылғы 2 қазандағы "Ақиқатты айт" ойынының эпизодында өзін-өзі көрсетті. Ол төрт мүмкін дауыстың үшеуін алды.

Кейінгі жылдар және өлім

1970 және 1980 жылдары Марис пен оның інісі 1968 жылғы маусымнан кейін бейсболдан зейнеткерлікке шыққан соң көшіп барған Гейнсвилл, Флорида (және Окала, Флорида) қалаларындағы Budweiser сырасын тарататын Maris Distributing компаниясына иелік етіп, басқарды. «Кардиналдар» мен «Анхойзер-Буш» компанияларының иесі Гасси Буш Мариске сыра бизнесін бастауға көмектесті. Марис сондай-ақ 1990 жылы бейсбол алаңына оның есімін берген Гейнсвилл қаласындағы «Оук Холл» орта мектебінде бейсболдан жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 1978 жылы Марис «Янки» стадионына «Ескі уақыттар күні» шарасына оралды, бұл «Янкилер» командасымен он жылдық араздықты аяқтады. Оны Мэнтл таныстырды және көрермендер тұрғызып, шу дауысымен қарсы алды. Мариске 1983 жылы Ходжкин емес лимфома диагнозы қойылды. Оған жауап ретінде Марис жыл сайынғы Роджер Марис атындағы жұлдызды гольф турнирін ұйымдастырып, қатерлі ісіктерді зерттеу және емдеу үшін қаражат жинады. Ол 1985 жылдың 14 желтоқсанында 51 жасында Хьюстон қаласындағы М. Д. Андерсон ауруханасында қайтыс болды және Солтүстік Дакота штатындағы Фарго қаласындағы «Қасиетті крест» зиратында жерленді.

Атак-даңқ залына кандидат

Марис 1974 жылдан 1988 жылға дейін Американың бейсбол жазушылар қауымдастығының (BWAA) дауыс беруі арқылы Ұлттық бейсбол даңқы залына сайлануға үміткер болды. 1977 жылы спорт жазушысы Грег Хансен, сол жылғы дауыс беруде Марис 72 дауыс ғана алғаннан кейін, оны даңқ залынан шығарғаны үшін St. Petersburg Independent газетіндегі бейсбол жазушыларын сынады. Хансен даңқ залында екі рет «Ең құнды ойыншы» (MVP) жүлдесін жеңбеген көптеген аутфилдер бар екенін және бір маусымда 61 хоум-ран соққан ешкімнің болмағанын атап өтті. «Бұл адамға жасалған қандай әділетсіздік екенін көрсету үшін, Марис Харви Куэнннің өзінен бір орын жоғары тұрды, әйелдер сақтасын!» Хансен сондай-ақ, Марис дауыс беруден кейін Бейсбол даңқы залына ешқашан кірмейтінін білгенін айтты: «Даңқ залын оған дауыс беретін генийлерге қалдырамын. Мен ешқашан кіре алмаймын. Мен мұны әрқашан білдім. Неге мені сайлау керек екені туралы таласқым жоқ». 2011 жылдың желтоқсанынан бастап, бұл комитет Американың бейсбол жазушылар қауымдастығының (BBWAA) тарихи шолу комитеті таңдаған он үміткерге үш жылда бір рет дауыс берді. Марис 2011 жылы Алтын дәуір комитетінің бірінші сайлауында немесе 2014 жылы екінші сайлауында қарастырылмады (2011 жылы бір бұрынғы ойыншы даңқ залына сайланды, ал 2014 жылы комитет ешкімді сайлаған жоқ). 2011 жылдың тамызында The New York Times газетінің журналисі Джордж Векси Маристі «бірнеше қысқа жыл бойы керемет ойыншы» деп атады. Векси Марис екі маусым бойы даңқ залы деңгейінде ойнағанын, және Марис өнімділікті арттыратын заттардың ықпалы болмаған дәуірде ойнағанын жазды, бірақ оның мансаптық статистикасы даңқ залына кіруге лайық емес деп ойлады. Алтын дәуір комитеті (1950–1969) 2020 жылдың желтоқсанында 2021 жылғы даңқ залына кіру үшін алғаш рет жиналып, дауыс беруді жоспарлаған. Марис – «Алтын дәуір» комитетінің сайлауына қатысатын 85 үміткердің тізіміндегі 24-ші бұрынғы ойыншы. Комитет бюллетені BBWAA тарихи шолу комитеті құрастырған он үміткерден тұрады. Марис он финалисттің бірі аталды, бірақ ақыр соңында Минни Миносо, Тони Олива, Джим Каат және Гил Ходжестен тұратын таңдалған топқа кірмеді.

Мұра

1980 жылы All Star Game-де сөйлеген Марис: "Олар мен бір нәрсені дұрыс істемегендей, рекордтар кітабын немесе басқа нәрсені уландырғандай әрекет етті. 61 хоум-ран үшін менің еңбегім қандай? Ештеңе. Мүлдем ештеңе." 1961 жылы бейсбол комиссары Форд Фрик, бір маусымдағы хоум-рандардың ресми рекорд болуы үшін 156 ойын ішінде тіркелуі керек екенін мәлімдеді. Маристің бір маусымдағы MLB хоум-ран рекордын 1998 жылы 70 хоум-ран соққан Марк МакГвайр бұзды. Марис есімімен байланысты хоум-ран көрсеткіші 1999 жылы МакГвайр (65) және Сэмми Соса (1998 жылы 66, 1999 жылы 63 және 2001 жылы 64) тарапынан да асып түсті. МакГвайр, Соса және Бондс өнімділікті арттыратын препараттарды қолданды деген күдік туды. Марис 2022 жылдың 4 қазанында Аарон Джадж Янкистердің 161-ші ойынында 62-ші хоум-ранын соққанға дейін бір маусымдағы ең көп хоум-ран соққан ойыншы рекордын ұстады. 1964 жылы Марис Солтүстік Дакотаның Roughrider сыйлығымен марапатталды. 1977 жылы Марис Солтүстік Дакотаның Америкалық Легион Бейсбол Даңқы залына енгізілді. Роджер Юджин Марис есімі жазылған тақтаның ашылуы және No. 9 формасының зейнетке шығару рәсімі 1984 жылдың 22 шілдесінде (Ескі ойыншылар күні) Янки стадионындағы Монумент паркінде өтті. "Барлық қиындықтарға қарамастан" деген тақырыпта жазылған тақтада Марис "Ұлы ойыншы және бейсбол тарихындағы ең керемет оқиғалардың бірін жасаған автор" деп сипатталды. Марис салтанатты шараға қатысып, Янкистердің No.9 формасын киді. Мариспен бірге ойнаған Элстон Ховардқа (No. 32) да құрмет көрсетілді. 1984 жылы Фаргодағы West Acres сауда орталығында ашылған Роджер Марис мұражайы және 1990 жылы Фаргодағы Санфорд ауруханасында ашылған Роджер Марис Онкологиялық орталығы Марис есімімен аталады. 1999 жылдың 17 қыркүйегінде АҚШ Пошта қызметі "Roger Maris, 61 in 61" еске алу маркасын шығарды. Бұл оны Ұлттық Бейсбол Даңқы залына енгеннен де сирек кездесетін құрметтің қатарына қойды, өйткені 2022 жылға дейін тек 30 бейсболшыға арналған еске алу маркасы шығарылды. Актер Барри Пеппер 2001 жылы Билли Кристалдың режиссерлігімен түсірілген HBO фильмінде 61* Марис рөлін сомдады. 2005 жылы, үш ойыншыға (МакГвайр, Соса және Бондс) стероид қолданды деген айыптаулар туғаннан кейін, Солтүстік Дакота Сенаты Майор Лига Бейсболға Роджер Маристің 61 хоум-раны бір маусымдағы рекорд ретінде мойындалуы керек деген пікірін білдірді. Марис 2009 жылы Бейсбол Реликвиариясының Мәңгіліктер киелі орындарына енгізілді. 2010 жылға дейін Фаргодағы Newman Outdoor Field алаңына құқығын иеленген Newman Signs Inc. Марис есімін "Нағыз хоум-ран патшасы" деп жариялап, жарнамалық стендтерді пайдаланды. 2011 жылдың 24 қыркүйегінде Янки стадионында Янкистер Маристің бір маусымдағы хоум-ран рекордының 50 жылдығын тойлады. 2022 жылдың қазанында ол Хорватиялық-Американдық Спорт Даңқы залына енгізілді.