Кіріспе

Француз тарихшысы және мемлекет қайраткері (1811–1894)

Жан Виктор Дюрю (10 қыркүйек 1811 – 25 қараша 1894) – француз тарихшысы және мемлекет қайраткері.

Өмір

Дюрюй Парижде, фабрика жұмысшысының ұлы болып дүниеге келді және бастапқыда әкесінің кәсібімен айналысуы жоспарланған еді. Ол Жюль Мишелетен дәріс алған École Normale Supérieure-ден үздіктеп өткеннен кейін, Мишелет Францияға сапар жасағанда хатшысы ретінде бірге жүрді. 1836 жылы, жиырма төрт жасында ғана, École Normale-де оның орнын ауыстырды. Денсаулығының нашарлауы оны отставкаға кетуге мәжбүр етті, ал қаржылық қиындықтар оны көптеген мектеп оқулықтарын жазуға итермеледі, бұл оған кеңінен танымал болды. Ол орта білім беруге өзін толықтай арнады және Париждегі Анри IV колледжінде кафедраны 25 жылдан астам уақыт бойы басқарды. «Histoire des Romains et des peuples soumis à leur domination» (7 том, 1843–1844) атты тарихи еңбегімен танымал болған ол, Наполеон III оны Юлий Цезарь туралы өмірбаянын жазуға көмекші ретінде таңдады. Осылайша оның қабілеттері императордың назарына түсті және 1863 жылы білім министрі болып тағайындалды. Бұл қызметте ол тынымсыз жұмыс істеді, ауқымды және либералды реформалар жасауға тырысты. 1864 жылдың 18 наурызында Дюрюй Пассидегі христиан бауырларының мектеп-интернатына (Pensionnat des Frères des écoles chrétiennes à Passy) барды және бауырларды «мектеп-интернаттың сыртқы түрі мен бағыты жайлы ең жоғары мақтаумен» құттықтады. Сол жылдың 12 мамырында тағы бір министрлік сапар жасалды, себебі парламенттік комиссияда ерекше оқу туралы заң жобасына қарсылық білдірілді. Осы қарсылықты жеңу үшін М. Дюрюй комиссия мүшелерін өзімен бірге Пассиге шақырды, оларға өзінің жобасының христиан бауырларымен табысты жүзеге асырылғанын көрсету үшін.

Шығармалары

Дюрой өзінің ертедегі еңбектерінде тақырыбын көпке таныстыратын көрнекті және суреткерлік стильде баяндауға ұмтылды. Алайда, оның аты әсіресе 5 томдық үлкен көлемде қайта жаңартылған «Рим тарихы» еңбегімен байланысты. «Histoire des Romains depuis les temps les plus reculés jusqu'à la mort de Théodose» (Римдіктердің тарихы ежелгі заманнан Теодосийдің өліміне дейін; 1879–1885) еңбегінің суреттерімен толықтырылған басылымы 1879 жылдан 1885 жылға дейін жарық көрді (Кларк пен Мисс Риплидің ағылшын тіліне аудармасы, 6 томдық, 1883–1886). Оның «Грекия тарихы» да суреттермен толықтырылып, 1886 жылдан 1891 жылға дейін 3 томдық болып жарық көрді (ағылшын тіліне аудармасы 4 томдық, 1892). Ол 1846 жылдан бастап профессорлар мен ғалымдар қоғамы жарыққа шығарған «Histoire universelle» басылымының редакторы болды және өзі «Bible бойынша қасиетті тарих», «Грекия тарихы», «Рим тарихы», «Орта ғасыр тарихы», «Жаңа заман тарихы» және «Франция тарихының қысқашашасы» атты еңбектерді жазды. Оның басқа еңбектері: «Atlas historique de la France» (1849); «Франция тарихы» (1453–1815 жылдар аралығындағы тарих) (1856), оның кеңейтілген және суреттелген басылымы «Франция тарихы» деп жарияланды (1892); «Францияның халықтық тарихы» (1862–1863); «Францияның заманауи халықтық тарихы» (1864–1866); «Саяхат әңгімелері: Парижден Венаға» (1864); және «Франция тарихына жалпы кіріспе» (1865). Эрнест Лавис 1895 жылы «Министр: Виктор Дюру» деген атпен естеліктер жинағын жариялады. Сондай-ақ Жюль Симонның (1895) және Габриэль Монодтың (1897) естеліктері мен портреттерін қараңыз.