Кіріспе

Кәсіпкерлік мүдделерді ілгерілету ұйымы, әлемдік сауда ұйымдары.

Сауда палатасы немесе сауда кеңесі – бизнес желісінің бір түрі. Мысалы, бизнестің мүдделерін қорғауды мақсат ететін жергілікті ұйым. Қала және қалашалардағы кәсіп иелері бизнес қауымдастығы атынан әрекет ету үшін мұндай жергілікті қоғамдар құрады. Жергілікті бизнес өкілдері палата саясатын қалыптастыру үшін директорлар кеңесін немесе атқару кеңесін сайлайды. Басқарма немесе кеңес ұйымды басқару үшін президент, бас директор немесе атқарушы директорді, сондай-ақ ұйымның мөлшеріне сәйкес персоналды тартады. Сауда палатасы – түрлі салалар мен кәсіптерге жататын бизнес фирмаларының ерікті немесе міндетті бірлестігі болуы мүмкін. Олар бизнес қауымдастығының өкілдері болып табылады және оның мүдделерін қорғайды. Олар елдеріне қарай өзгешеліктерге ие.

Тарих

Бірінші сауда палатасы 1599 жылы Францияның Марсель қаласында "Chambre de Commerce" деген атпен құрылды. 65 жыл өткен соң, Испан Нидерландының бір бөлігі болған Брюггеде тағы бір ресми сауда палатасы құрылды деген болжам бар. 1758 жылы Барселона сауда кеңесі құрылды. Әлемдегі ең көне ағылшын тіліндегі сауда палатасы және Солтүстік Америкадағы ең көне сауда палатасы – 1750 жылы құрылған Галифакс сауда палатасы. Глазго сауда палатасы 1783 жылы құрылды. Дегенмен, Халл сауда палатасы Ұлыбританиядағы ең көне палата болып табылады, одан кейін қазіргі Солтүстік Ирландиядағы Лидс және Белфаст сауда палаталары келеді. Үкіметтік емес мекеме ретінде сауда палатасы бизнеске қатысты заңдар мен ережелерді жазу және қабылдау процесінде тікелей қатыспайды. Алайда, ол бизнеске пайдалы заңдар қабылдануына қол жеткізу үшін лоббилік жұмыстар жүргізе алады. Америка Құрама Штаттарының сауда палатасы АҚШ-та жергілікті және федералдық деңгейде кәсіподақтарға қарсы лоббилік іс-қимылдар мен кәсіподақтарды тарату бойынша ұзақ тарихқа ие.

Сипаттамалары

Жеке палатаның мүшелері бірнеше ондағаннан 800 000-нан астамға дейін болуы мүмкін, мысалы, Париж-Иль-де-Франс аймақтық сауда және өнеркәсіп палатасының жағдайында. Қытайдағы кейбір палата ұйымдары тіпті одан да көп мүшелері бар екенін хабарлайды. Сауда палаталарының қамтылу аймағы қала немесе қалашықтағы жеке аудандардан бастап халықаралық сауда палатасына дейін жете алады. АҚШ-та палаталар Better Business Bureau сияқты жұмыс істемейді, себебі BBB өзінің мүшелерін ресми регламент бойынша міндеттей алады (және осылайша, олардың қызметтеріне қатысты шағымдар туындаса, оларды шығарып тастауға құқылы), ал жергілікті палатаға мүшелік ерікті немесе заңмен талап етіледі. Кейбір палаталар жергілікті үкімет тарапынан ішінара қаржыландырылады, ал кейбіреулері коммерциялық емес ұйым болып табылады, сондай-ақ олардың арасында екеуінің де комбинациясы кездеседі. Сауда палаталары экономикалық даму корпорацияларын немесе топтарын (бірақ кейде бұл топтар жергілікті биліктің ресми бөлімшесі болуы мүмкін, алайда топтар бірлесіп жұмыс істейді және кейбір жағдайларда кеңселерді бөліседі) және туризм және келушілер бюроларын да қамтуы мүмкін. Кейбір палаталар мемлекеттік, ұлттық (мысалы, АҚШ Сауда палатасы және Ұлыбритания Сауда палаталары) және тіпті халықаралық ұйымдарға (мысалы, Eurochambres, Халықаралық сауда палатасы (ICC), Worldchambers) қосылған. Қазіргі таңда ресми Worldchambers Network тіркелімінде шамамен 13 000 палата тіркелген, ал сауда палатасы желісі әлемдегі ең ірі бизнес желісі болып табылады. Бұл желі бейресми, әр жергілікті палата жеке құрылып, ұлттық немесе мемлекеттік палатаның бөлімшесі ретінде емес, дербес жұмыс істейді.

Қоғамдық, қалалық және аймақтық палаталар

Америка Құрама Штаттарындағы сауда палаталарын қоғамдық, қалалық, аймақтық, штаттық немесе жалпыұлттық (АҚШ Сауда палатасы) деңгейде қарастыруға болады. Қалалық сауда палаталары жергілікті деңгейде бизнес-қоғамдастықты біріктіру және берік жергілікті желілер құру үшін жұмыс істейді, бұл бизнес пен бизнес арасындағы байланысқа мүмкіндік береді. Көбінесе қалалық сауда палаталары жергілікті билік органдарымен – әкімдік, қалалық кеңес және жергілікті өкілдермен бірлесіп, бизнесті қолдайтын бастамаларды әзірлейді.

Қалалық палаталар

Қалалық сауда палаталарының АҚШ-та ұзақ тарихы бар. Чарльстон сауда палатасы ең көнелерінің бірі, ол 1773 жылғы отаршылдық дәуірге дейін жетеді. Сол жылы Бостонның сауда палатасы маңызды салыққа қарсы наразылық – «Бостон шай партиясы» акциясын ұйымдастырды. 2005 жылы АҚШ-та 2800 сауда палатасы және АҚШ бизнесін шетелде өкілдік ететін 102 палата болды. Сауда палатасы басшыларының қауымдастығы (ACCE) мәліметінше, кем дегенде бір қызметкері бар шамамен 3000 сауда палатасы бар, ал «мыңдаған палата қатаң түрде еріктілерден құралған».

Мемлекеттік палаталар

Мемлекеттік сауда палаталары жергілікті және өңірлік сауда палаталарынан мүлдем өзгеше, себебі олар бизнес қауымдастығына әсер ететін мемлекеттік және кейде федералдық мәселелермен айналысады. Жергілікті палата жергілікті бизнес үшін маңызды болғандай, мемлекеттік палаталар да ерекше қызмет атқарады – бизнес қауымдастығына әсер ететін және тиісті штаттағы заңнаманы қалыптастыруға көмектесетін маңызды бизнес заңнамасы бойынша үшінші тараптың бірегей дауысы болып табылады. Мемлекеттік палаталар өздерінің губернаторымен, штат өкілдерімен, штат сенаторларымен, АҚШ Конгресінің жетекшілерімен және АҚШ сенаторларымен жұмыс істейді. Белгілі бір саланың мүддесін білдіретін және қолдау көрсететін мемлекеттік сауда қауымдастықтарымен салыстырғанда, мемлекеттік палаталар бүкіл бизнес қауымдастығын көрсететін, жақсы бизнес ортаны жақсарту мен қорғауды мақсат ететін беделді дауыс ретінде қарастырылады.

Ұлттық және халықаралық палаталар

Ұлттық немесе халықаралық ақпаратқа деген қажеттілікті қанағаттандыру – бұл коммерциялық палаталар ұсынатын маңызды қызмет. Мұндай қызметтер көбінесе мүшелері үшін тегін немесе қосымша төлемсіз ұсынылады; ал кейбіреулері жеке және/немесе бизнес қызметтерін өте арзан бағамен ұсынады (мысалы, басқа қауымдастықтарға мүшелік сияқты).

Міндетті немесе мемлекеттік құқық палаталары

Міндетті немесе мемлекеттік құқық моделі бойынша, белгілі бір көлемдегі, түріндегі немесе салалардағы кәсіпорындар палатаға мүше болуға міндетті. Бұл модель Еуропалық Одақ елдерінде (мысалы, Франция, Германия, Италия, Испания, Австрия), сондай-ақ Жапония мен Индонезияда кең таралған. Палаталардың негізгі міндеттері – сыртқы сауданы ілгерілету, кәсіптік білім беру, аймақтық экономикалық даму және мүшелеріне жалпы қызметтер көрсету. Мемлекет палаталарға әртүрлі салаларда мемлекеттік басқару функцияларын жүктеді, олар осы функцияларды тапсырысты басқару режімінде іске асырады. Палаталардың кеңес беру функциясы да бар, яғни өнеркәсіп және саудаға қатысты жаңа заң жобасы ұсынылғанда олармен міндетті түрде кеңесу жүргізілуі керек. Германияда сауда-өнеркәсіп палаталары (IHK – Industrie und Handelskammer) және қолөнер палаталары (HwK – Handwerkskammer) мемлекеттік заңмен құрылған, өздігінен басқарылатын орган болып табылады және экономика министрлігінің бақылауында жұмыс істейді. Кәсіпорындар 1956 жылғы Палата туралы заңға (IHK Gesetz) сәйкес заң бойынша мүше болып табылады. Осы себепті, мұндай палаталар жеке құқық негізіндегі палаталардан әлдеқайда ірі. IHK Мюнхен – Германиядағы ең ірі сауда палатасы, оның құрамында 350 000 компания бар. Германияда сонымен қатар сәулетшілер, тіс дәрігерлері, инженерлер, адвокаттар, нотариустар, дәрігерлер және фармацевттер сияқты "еркін кәсіптер" үшін де міндетті палаталар бар.

Континенттік/жеке меншік заң палаталары

Жеке модель бойынша, АҚШ, Канада, Ұлыбритания сияқты ағылшын тілді елдерде, сондай-ақ Швеция, Финляндия, Норвегия және Данияда компаниялар міндетті түрде палата мүшесі болуға тиіс емес. Дегенмен, компаниялар көбінесе іскерлік байланыстарын кеңейту үшін және, әсіресе жергілікті палаталар (ұйымдастырудың ең көп таралған деңгейі) арқылы жергілікті экономикаға деген қолдауын көрсету үшін мүшелікке қосылады. Үкіметтер заң жобаларын палаталармен келісуге міндетті болмаса да, палаталардың жергілікті деңгейдегі ықпалы мен мүшелерінің саны ескеріле отырып, олармен жиі байланыс жасайды.

Көпжақты палаталар

Көпжақты палата – ортақ бизнес мүдделері бар, әртүрлі елдерден келген компаниялар мен кейде жеке тұлғалардан құрылған ұйым, бұл мүдделер нақты бір елге қатысты болуы мүмкін. Ол сол елдегі жергілікті және шетелдік инвесторлардың мүдделерін жалпы бизнес ахуалды жақсарту арқылы насихаттау және белсенділік таныту жолымен қорғай алады. Көпжақты сауда палаталары – барлық экономикалық қатысушылар арасындағы іскерлік байланыстарды және өзара әрекеттесуді күшейтетін тәуелсіз ұйымдар. Олардың мүшелері бизнесінің танылуын және беделін арттыратын кең ауқымды іс-шаралардан пайда көре алады.

Сауалнамалар

Көптеген елдерде сауда палаталары жеке сектор ақпаратының көзі болып табылады. Ақпарат көбінесе палата мүшелері арасында сауалнама жүргізу арқылы жиналады. Британдық сауда палатасының тоқсандық экономикалық сараптамасы – мемлекеттік ресми органдар экономиканың көрсеткіштерін бағалау үшін пайдаланатын сауда палатасы жүргізетін сараптаманың бір мысалы.