Кіріспе
Жарылысқа әкелетін жану. Дефлаграция (лат. de + flagrare, "көріну, жану") – алдын ала араласқан жалынның жарылғыш зат немесе отын мен тотықтырғыш қоспасы арқылы дыбыс жылдамдығынан төмен таралуы. Жоғары және төмен жарылғыш заттардың немесе отын-тотықтырғыш қоспаларының дефлаграциясы, шектелу жағдайларына және басқа факторларға байланысты, детонацияға өтуі мүмкін. Күнделікті өмірде кездесетін көптеген оттар – диффузиялық жалындар. Жалын жылдамдығы 1 м/с шамасындағы дефлаграциялар, детонациядан ерекшеленеді, ол дыбыс жылдамдығынан жоғары, км/с шамасындағы детонация жылдамдығымен таралады.
Deflagration (Lat: de + flagrare, 'to burn down') is subsonic combustion in which a pre mixed flame propagates through an explosive or a mixture of fuel and oxidizer. Deflagrations in high and low explosives or fuel–oxidizer mixtures may transition to a detonation depending upon confinement and other factors. Most fires found in daily life are diffusion flames. Deflagrations with flame speeds in the range of 1 m/s differ from detonations which propagate supersonically with detonation velocities in the range of km/s.
Қолданбалар
Дефлаграциялар инженерлік қолданбаларда жиі қолданылады, кеңейіп жатқан газдың күші оқ-дәріні түтікшеден жылжытуға немесе ішкі жану қозғалтқышындағы поршенді қозғауға пайдаланылады. Дефлаграция жүйелері мен өнімдері тау-кен өндірісінде, нысандарды бұзуда және тас карьерлерінде газ қысымы арқылы жарылыс жасау үшін, жоғары қуатты жарылғыш заттарға пайдалы балама ретінде де қолданылуы мүмкін.
Жарылыс қауіпсіздігі терминологиясы
Жарылғыш заттардың қауіпсіздігін немесе жарылғыш заттарды қамтитын жүйелердің қауіпсіздігін зерттегенде немесе талқылаған кезде, жарылыс, жарылыс және жарылыстан жарылысқа өту (әдетте ДДТ деп аталады) терминдері тиісті ақпаратты жеткізу үшін түсініліп, дұрыс қолданылуы тиіс. Жоғарыда түсіндірілгендей, жарылыс – дыбыс жылдамдығынан төмен реакция, ал жарылыс – дыбыс жылдамдығынан жоғары реакция. Кездейсоқ бақылаушы үшін жарылыс пен жарылысты ажырату қиын немесе мүмкін емес. Екеуінің арасындағы айырманы сенімді анықтау үшін әсер еткен материалдағы реакция жылдамдығын анықтауға арналған құралдар мен диагностикалық құралдар қажет. Сондықтан, жарылғыш материалмен немесе жарылғыш затты қамтитын жүйемен күтпеген оқиға немесе апат болғанда, жарылғыш зат жарылып кеткенін немесе жарылғанын анықтау мүмкін емес, себебі екеуі де өте күшті, энергетикалық реакциялар ретінде көрінеді. Сондықтан, энергетикалық материалдар қауымдастығы дыбыс жылдамдығын өлшеуге мүмкіндік бермейтін жағдайда, жарылыс немесе жарылыс болуы мүмкін болатын күшті реакцияны сипаттау үшін «күшті жарылыс реакциясы» немесе «HEVR» терминін енгізді.
Залал келтіретін оқиғалар
Көп көлемді, қысқа мерзімді жану ғимараттарға, жабдықтарға және адамдарға зақым келтіруі мүмкін. Мүмкін болатын зақым, негізінен, оқиға кезінде жанып кеткен отынның жалпы мөлшерінен (барлық қол жетімді энергия), қол жеткізілген реакцияның максималды жылдамдығынан және жану газдарының кеңеюі қалай шектелгенінен анықталады. Желдетілетін жанулар, көбінесе, шектелген жанулардан гөрі аз күшті немесе зиянды болады. Ашық ауадағы жануларда, жану әсерінің максималды жалын жылдамдығына қатысты үнемі өзгеруі байқалады. Жалын жылдамдығы төмен болғанда, жанудың әсері жылуды бөліп шығару болып табылады, мысалы, жылдам тұтанған от сияқты. Жалын жылдамдығы дыбыс жылдамдығына жақын болғанда, бөлінетін энергия қысым түрінде болады, ал одан туындайтын жоғары қысым жабдықтар мен ғимараттарға зақым келтіруі мүмкін.