Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бос ұшы бар кеңейтілген оқ қатты нысаналарға бақыланған ену үшін қолданылады. Қуыс ұшты оқ – жұмсақ нысанаға тигенде кеңейіп, оқтың барлық немесе көп бөлігін нысанаға қысқа арақашықтықта жеткізетін кеңейтілген оқ түрі. Қуыс ұшты оқтар бақыланған ену үшін қолданылады, себебі теріс ену жанындағы зиянға әкелуі мүмкін (мысалы, ұшақта). Нысана атуда олар үлкен меплаттың арқасында жоғары дәлдікке ие. Олар, жоғары баллистикалық коэффициентке (БК) қарамастан, оқ гармониялық қасиеттеріне және желдің әсеріне сезімтал болатын ұштарға қарағанда дәлірек және болжамдырақ. Пластик ұшы бар оқ – (мысқыл) оқтың бір түрі, ол Шпиццер оқтың аэродинамикалық артықшылығын (мысалы, өте төмен кедергілі оқ қараңыз) және қуыс ұшты оқтың тоқтату күшін беруге арналған.
Empty tipped expanding bullet used for controlled penetration of solid objects
A hollow point bullet is a type of expanding bullet which expands on impact with a soft target, transferring more or all of the projectile's energy into the target over a shorter distance. Hollow point bullets are used for controlled penetration, where overpenetration could cause collateral damage (such as aboard an aircraft). In target shooting, they are used for greater accuracy due to the larger meplat. They are more accurate and predictable compared to pointed bullets which, despite having a higher ballistic coefficient (BC), are more sensitive to bullet harmonic characteristics and wind deflection. Plastic tipped bullets are a type of (rifle) bullet meant to confer the aerodynamic advantage of the Spitzer bullet (for example, see very low drag bullet) and the stopping power of hollow point bullets.
Механизм
Құрғақ нүктелі аңшылық оқ жұмсақ нысанаға тигенде, ойықта туындаған қысым ішкі жиегіндегі материалды (әдетте қорғасынды) сыртқа қарай кеңейтеді, осылайша снарядтың осьтік диаметрі артады. Бұл процеске көбінесе "саңырауқұлақтандыру" деп аталады, себебі нәтижесіндегі пішін – цилиндрлі негіздегі кеңейген, дөңгелек түйін, көбінесе саңырауқұлаққа ұқсайды. Кеңейген оқтың үлкен алдыңғы беті нысанаға ену тереңдігін шектейді және жарақат жолындағы тіндерге ауыр зақым келтіреді. Көптеген құрғақ нүктелі оқтар, әсіресе орталықтан ұстағыш мылтықтарда жоғары жылдамдықпен қолдануға арналғандары, қаптамамен жабылған, яғни қорғасыннан жасалған оқтың бір бөлігі мыс, латунь немесе жұмсақ болат сияқты қатты металдың жұқа қабатымен оралған. Бұл қаптама оққа қосымша беріктік сыйлайды, енуді арттырады және оқтың ұңғыда қорғасын қалдыруына жол бермейді. Бақыланатын кеңеюге арналған оқтарда қаптама және басқа да ішкі құрылымдық ерекшеліктер оқтың бөлінуіне кедерілгі келтіреді; сынып қалған оқтар соншалықты терең енбейді.
When a hollow point hunting bullet strikes a soft target, the pressure created in the pit forces the material (usually lead) around the inside edge to expand outwards, increasing the axial diameter of the projectile as it passes through. This process is commonly referred to as mushrooming, because the resulting shape, a widened, rounded nose on top of a cylindrical base, typically resembles a mushroom. The greater frontal surface area of the expanded bullet limits its depth of penetration into the target and causes more extensive tissue damage along the wound path. Many hollow point bullets, especially those intended for use at high velocity in centerfire rifles, are jacketed, i. e., a portion of the lead cored bullet is wrapped in a thin layer of harder metal, such as copper, brass, or mild steel. This jacket provides additional strength to the bullet, increases penetration, and can help prevent it from leaving deposits of lead inside the bore. In controlled expansion bullets, the jacket and other internal design characteristics help to prevent the bullet from breaking apart; a fragmented bullet will not penetrate as far.
Дұрыс
Олардың құрылысының ерекшелігіне байланысты, қуыс ұшты оқ-дәрілер басқа түрлеріне қарағанда көбінесе дәл болады, себебі оларға желдің қарсылығы және траекторияға әсер ететін басқа да факторлар аз әсер етеді. Нысанаға атуға арналған оқ-дәрілердің кейбіреулері, мысалы Sierra "Matchking" сияқты, оқ ұшында меплат деп аталатын қуысқа ие. Бұл өндірушіге бірдей конструкциядағы оқтардың ұш пішінін және аэродинамикалық қасиеттерін сақтауға мүмкіндік береді, бірақ бұл баллистикалық коэффициенттің сәл төмендеуіне және ауа кедергісінің артуына әкеледі. Нәтижесінде, оқтың траекториясы мен ұңғы бағыты арасындағы жалпы дәлдік аздап төмендесе де, оқтардың тұрақтылығының арқасында келесі атулардың жинақы болуы, көбінесе атушының сезімдік дәлдігін арттырады. Қуыс ұшты оқ-дәрілерді өндіру процесінде оқтың түбі жазық және біркелкі пішіндес болады, бұл патронның кеңейіп жатқан газдары үшін тұрақты поршень бетін қамтамасыз ету арқылы дәлдікті арттырады деген пікір бар.
Due to their design, hollow point bullets tend to be more accurate than other types of ammunition, as they are less affected by wind resistance and other factors that can affect trajectory."". For bullets designed for target shooting, some such as the Sierra "Matchking" incorporate a cavity in the nose, called the meplat. This allows the manufacturer to maintain a greater consistency in tip shape and thus aerodynamic properties among bullets of the same design, at the expense of a slightly decreased ballistic coefficient and higher drag. The result is a slightly decreased overall accuracy between bullet trajectory and barrel direction, as well as an increased susceptibility to wind drift, but closer grouping of subsequent shots due to bullet consistency, often increasing the shooter's perceived accuracy. The manufacturing process of hollow point bullets also produces a flat, uniformly shaped base on the bullet which allegedly increases accuracy by providing a more consistent piston surface for the expanding gases of the cartridge.
Сынау
Қуыс ұшты оқтардың терминалды баллистикалық сынағы көбінесе баллистикалық желатинде немесе тінді имитациялап, оқтардың кеңеюіне жағдай жасайтын басқа ортада жүргізіледі. Сынақ нәтижелері әдетте кеңейген диаметрі, ену тереңдігі және салмақ сақталуы арқылы беріледі. Кеңейген диаметр жара қуысының мөлшерін көрсетеді, ену тереңдігі оқтың өмірлік маңызды органдарға жете алатынын көрсетеді, ал салмақ сақталуы оқтың қанша бөлігі фрагменттелгенін және оқтың негізгі бөлігінен ажырағанын көрсетеді. Бұл факторларды қалай түсіну оқтың мақсатына байланысты, және жалпыға қабылданған идеалды көрсеткіштер жоқ.
Terminal ballistics testing of hollow point bullets are generally performed in ballistic gelatin, or some other medium intended to simulate tissue and cause a hollow point bullet to expand. Test results are generally given in terms of expanded diameter, penetration depth, and weight retention. Expanded diameter is an indication of the size of the wound cavity, penetration depth shows if vital organs could be reached by the bullet, and weight retention indicates how much of the bullet mass fragmented and separated from the main body of the bullet. How these factors are interpreted depends on the intended use of the bullet, and there are no universally agreed upon ideal metrics.
Заңнама
1899 жылғы Гаага конвенциясының III декларациясы халықаралық қарулы қақтығыстарда денеде оңай кеңейіп немесе жалпақталатын оқтарды пайдалануға тыйым салды. Женева конвенциялары қуыс ұшты оқ-дәрілерге тыйым салады деген жалған түсінік кең таралған, бірақ бұл тыйым осы конвенциялардан әлдеқайда бұрын қабылданған. 1868 жылғы Санкт-Петербург декларациясы 400 грамнан кем салмақты жарылатын снарядтарды, сондай-ақ жараланған әскерлердің азаптарын күшейтуге немесе олардың өлімін сөзсіз етуге арналған қаруларды тыйым салды. Әскери қолдануға қатысты кең таралған тыйымға қарамастан, қуыс ұшты оқ-дәрілер азаматтар мен полиция қызметкерлері қолданатын ең көп таралған оқ түрлерінің бірі болып табылады. Бұл, негізінен, айналасындағы адамдардың тесіп өтетін немесе кері соққыға ұшыраған оқтардан зардап шегу қаупінің төмендеуімен және оқтардың тиімсіздендіру жылдамдығының артуымен байланысты. Көптеген елдерде, тіпті Ұлыбритания сияқты, кеңейтілмейтін және басқа да оқ-дәрілерді пайдалануға тек қана атыс қаруына рұқсаты бар тұлғаларға ғана рұқсат берілсе де, кейбір аң аулау түрлері үшін кеңейтілмейтін оқ-дәрілерді қолдану заңсыз болып табылады.
The Hague Convention of 1899, Declaration III, prohibited the use in international warfare of bullets that easily expand or flatten in the body. It is a common misapprehension that hollow point ammunition is prohibited by the Geneva Conventions, as the prohibition significantly predates those conventions. The Saint Petersburg Declaration of 1868 banned exploding projectiles of less than 400 grams, along with weapons designed to aggravate injured soldiers or make their death inevitable. Despite the widespread ban on military use, hollow point bullets are one of the most common types of bullets used by civilians and police, which is due largely to the reduced risk of bystanders being hit by over penetrating or ricocheted bullets, and the increased speed of incapacitation. In many jurisdictions, even ones such as the United Kingdom, where expanding and any other kind of ammunition is only allowed to a Firearms certificate holder, it is illegal to hunt certain types of game with ammunition that does not expand.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ – 1899 жылғы Гаага конвенциясының IV 3-тармағына келіспеген санаулы ірі державалардың бірі, сондықтан осы типтегі оқ-дәріні соғыста пайдалануға құқылы. Бірақ АҚШ екінші (1907) Гаага конвенциясының IV 23-тармағын ратификациялаған, онда «қажетсіз азап шеккізуге арналған қару, снаряд немесе материалды қолдануға тыйым салынады» делінген, бұл бірінші конвенцияның IV 3-тармағына ұқсас. Ұзақ жылдар бойы АҚШ әскері осы конвенцияны құрметтеп, кеңейтілмелі оқ-дәрілерді қолданудан бас тартты, тіпті OSS агенттеріне берілген High Standard пистолеттері үшін және E сериялы әуе экипажының аман қалу жиынтықтарындағы Savage Model 24 .22/.410 комбинирленген мылтықтары үшін арнайы FMJ .22LR оқ-дәрілерін жасады. Жанама ұшты оқ-дәрілерді табельдік қару ретінде қолдану мүмкіндігін қарастырғаннан кейін, 2018 жылдан бастауға жоспарланған, АҚШ Армиясы 9×19 мм Parabellum патроны үшін M1153 арнайы мақсаттағы оқ-дәрілерді өндіруді бастады, оның ұшы металл қабықпен жабылған жанама ұшты болып, бастапқы жылдамдығы секундына 293 метр (962 фут) құрайды. Бұл оқ-дәрі нысананы тегіс өтпеуі және жанама зиянды азайту қажет болған жағдайларда қолдануға арналған. Нью-Джерси штаты азаматтардың жанама ұшты оқ-дәрілерін иеленуін шектейді, бірақ егер аңшылық лицензиясы болса және ол ойын үшін заңды болса, өз үйіңізде, жер учаскесіңізде немесе аң аулауға баратын және қайтатын жолда оқ-дәрілерді сақтауға рұқсат етіледі. Заң сондай-ақ барлық жанама ұшты оқ-дәрілерді сатып алынған жерден тікелей үйге немесе жер учаскесіне, немесе аң аулау аймағына немесе мылтық немесе пистолет клубының мүшелері тікелей оқ ату орталығына немесе сатып алынған жерден немесе үйден рұқсат етілген оқ ату орталығына тасымалдауды талап етеді. АҚШ әскері кейбір снайперлік мылтықтарда ашық ұшты оқ-дәрілерді қолданады, олардың жоғары дәлдігіне байланысты. USMC полковнигі, JAG халықаралық құқық бөлімінің бастығы У. Хейс Паркс бұл оқ-дәрінің әскери конвенциямен тыйым салынбағанын, себебі одан туындайтын жаралар практикалық тұрғыдан толық металл қабықпен жабылған оқ-дәрілерге ұқсас екенін айтты.
The United States is one of few major powers that did not agree to IV 3 of the Hague Convention of 1899, and thus is able to use this kind of ammunition in warfare, but the United States ratified the second (1907) Hague Convention IV 23, which says "To employ arms, projectiles, or material calculated to cause unnecessary suffering", similar to IV 3 of the first Convention. For years the United States military respected this Convention and refrained from the use of expanding ammunition, and even made special FMJ .22LR ammunition for use in High Standard pistols that were issued to the OSS agents and the Savage Model 24 .22/.410 combination guns issued in the E series of air crew survival kits. After announcing consideration of using hollow point ammunition for side arms, with a possible start date of 2018, the United States Army began production of M1153 special purpose ammunition for the 9×19mm Parabellum with a jacketed hollow point bullet at 962 feet (293 m) per second for use in situations where limited over penetration of targets is necessary to reduce collateral damage. The state of New Jersey bans possession of hollow point bullets by civilians, except for ammunition possessed at one's own dwellings, premises, or other lands owned or possessed, or for, while and traveling to and from hunting with a hunting license if otherwise legal for the particular game. The law also requires all hollow point ammunition to be transported directly from the place of purchase to one's home or premises, or hunting area, or by members of a rifle or pistol club directly to a place of target practice, or directly to an authorized target range from the place of purchase or one's home or premises. The United States military uses open tip ammunition in some sniper rifles due to its exceptional accuracy. W. Hays Parks, Colonel, USMC, Chief of the JAG's International Law Branch, has argued that this ammunition is not prohibited by military convention in that the wounds that it produces are similar to full metal jacket ammunition in practice.
Винчестер қара тұяқ қорқынышы
1992 жылдың басында Винчестер компаниясы "Қара талон" деген жаңа үлгідегі, қуыс ұшты қолғап пулясын ұсынды. Ол арнайы жасалған, кері тісті жамылғыны пайдаланған. Жамылғы қуыс бөлігінде кесілген, осылайша оны әлсіретіп, соққы тиген кезде алты қанатқа ашылуына мүмкіндік берген. Жамылғының қалың материалы оның ұштарын әдеттегіден қалың жамылғыдағыдай оңай бүгілмейтіндей етіп сақтаған. Жамылғыны әлсірететін тіліктер оның ұшында үшбұрышты пішін қалдырған, ал жамылғының осы үшбұрышты бөліктері кеңейгеннен кейін сыртқа қарай шығып тұрған, соның нәтижесінде бұл пуля "Талон" деп аталған. Оқ-дәрілер "Любалокс" деп аталатын қара бояу сияқты майлаушы затпен қапталған және никельделген латунь гильзаларға салынып, оларды басқа оқ-дәрілерден ерекшелендірген. "Қара талон" оқ-дәрілерінің тиімділігі басқа, сондай-ақ жоғары тиімді қуыс ұшты оқ-дәрілерге қарағанда айтарлықтай жақсармаған болса да, кері тісті жамылғы әртүрлі жағдайларда сенімді кеңеюді қамтамасыз еткен, сондықтан көптеген полиция бөлімдері оны қабылдаған. Винчестердің "Қара талон" өнім атауы кейін оларға қарсы қолданылды. 1993 жылы Сан-Францискодағы 101 Калифорния көшесіндегі атыс оқиғасынан кейін, бұқаралық ақпарат құралдары Винчестерге қарсы тез реакция жасады. Бір баяндамада: "Бұл оқ сізді жақсырақ өлтіреді, оның алты қырқадай тырнағы соққы тигенде ашылып, оқтың диаметрінен үш есеге дейін кеңейеді", - делінген. Америкалық жедел жәрдем дәрігерлері колледжінің (ACEP) президенті жамылғының өткір жиектері медициналық қызметкерлердің терісін кесіп, инфекция тарату қаупін тудыруы мүмкін деген алаңдаушылық білдірді. Кейін ACEP өкілі бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ екенін мәлімдеді. Винчестер "Қара талон" желісіне қатысты бұқаралық ақпарат құралдарының сын-пікірлеріне жауап ретінде оны коммерциялық нарықтан алып тастап, тек құқық қорғау органдарына дистрибьюторларға сатуға көшті. Содан бері Винчестер "Қара талонды" толығымен сатуын тоқтатты, бірақ Ranger T Series және Supreme Elite Bonded PDX1 сияқты жаңа брендтермен дерлік бірдей оқ-дәрілерді шығарады.
In early 1992, Winchester introduced the "Black Talon", a newly designed hollow point handgun bullet which used a specially designed, reverse tapered jacket. The jacket was cut at the hollow to intentionally weaken it, and these cuts allowed the jacket to open into six petals upon impact. The thick jacket material kept the tips of the jacket from bending as easily as a normal thickness jacket. The slits that weakened the jacket left triangular shapes in the tip of the jacket, and these triangular sections of jacket would end up pointing out after expansion, leading to the "Talon" name. The bullets were coated with a black colored, paint like lubricant called "Lubalox", and loaded into nickel plated brass cases, which made them visually stand out from other ammunition. While performance of the Black Talon rounds was not significantly improved over other comparable high performance hollow point ammunition, the reverse taper jacket did provide reliable expansion under a wide range of conditions, and many police departments adopted the round. Winchester's "Black Talon" product name was eventually used against them. After the high profile 1993 101 California Street shooting in San Francisco, media response against Winchester was swift. "This bullet kills you better", says one report; "its six razorlike claws unfold on impact, expanding to nearly three times the bullet's diameter". A concern was raised by the president of the American College of Emergency Physicians (ACEP) that the sharp edges of the jacket could cut medical personnel's skin and risk spread of disease. An ACEP spokesman later said he was not aware of any evidence to support this claim. Winchester responded to the media criticism of the Black Talon line by removing it from the commercial market and only selling it to law enforcement distributors. Winchester has since discontinued the sale of the Black Talon entirely, although Winchester does manufacture nearly identical ammunition under new brand names, the Ranger T Series and the Supreme Elite Bonded PDX1.