Құпия кодты атаулар

Кіріспе

Құпия термин

Кодтық атау, шартты атау, байланыс белгісі немесе криптоним – басқа атауды, сөзді, жобаны немесе адамды көрсету үшін кейде құпия түрде қолданылатын кодтық сөз немесе атау. Кодтық атаулар көбінесе әскери мақсаттарда немесе барлауда қолданылады. Олар сондай-ақ құпия жобаларды және осыған ұқсас нәрселерді бәсекелес компаниялардан қорғау үшін, немесе әлі маркетингтік атауы белгіленбеген жобаларға атау беру үшін өнеркәсіптік қарсы барлауда пайдаланылуы мүмкін. Әскери саласында есімдер мен тіркестерді қолданудың тағы бір себебі – олар нақты есімдерге қарағанда радиотелефон немесе радиобайланыс арқылы азырақ жинақталған қателермен беріледі.

Басқа өкілеттіктердің кодтық атаулары

Британия мен АҚШ қауіпсіздік саясатын дамытты. Олар кодтық атауларды тағайындады, олар бейтаныс адамдарға ешқандай ақпарат бермеуі тиіс еді. Мысалы, британдықтардың V2 бомбасына қарсы шаралары "Кросбоу" операциясы деп аталды. Нью-Мексикодағы атом бомбасы жобасы Манхэттен жобасы деп аталды, ол бағдарламаны басқарған Манхэттен инженерлік округінің атынан алынған. Американың A12 / SR 71 ұшқышсыз ұшақ жобасының кодтық атауы Oxcart болды, ол әлемдегі ең жылдам және ең биікке көтерілетін ұшақты жасады. Американың алғашқы құрлық аралық баллистикалық зымыранын (МБР) жоспарлаған топ "Теапот комитеті" деп аталды. Бұл сөз кеме қатынасына қауіп төндіретін болса да (осы жағдайда Жапонияға), Екінші дүниежүзілік соғыста Окинава аралдарына жасалған шабуылдың американдық кодтық атауы "Айсберг" операциясы болды. Кеңес Одағының Кубада зымыран базасын құру жобасы АҚШ-қа ең жақын бомбалаушы базасының атымен – Аляскадағы Ном қаласынан Беринг бұғазы арқылы – "Анадыр" операциясы деп аталды. Американдық тәжірибеде түстердің атауларын қолданудан әдетте аулақ болатыны, метеорологиялық есеп берумен шатасудың алдын алу үшін. Ал Ұлыбритания керісінше, түстерді мағынасыз түрде қолданды, олар "көктөбе" кодтары жүйесі арқылы пайдаланды.

Әуе кемесін тану туралы есеп беру атауы

Неміс және итальяндық ұшақтарға одақтас қарсыластары кодтық атау бермегенмен, 1942 жылы АҚШ Әскери Әуе Күштерінің барлау офицері капитан Фрэнк Т. Маккой жапондық әскери ұшақтарды анықтау жүйесін ойлап тапты. Бастапқыда қысқа, "ауылдық" балалардың есімдерін, мысалы, "Пит", "Джейк" және "Руф" сияқты қолданып, кейін жүйе қыздардың есімдерін, сондай-ақ ағаштар мен құстардың аттарын қосу арқылы кеңейтілді және Тынық мұхитындағы соғыс театрында одақтастар тарапынан кеңінен қолданыла бастады. Бұл атау беру жүйесі басқа кодтық атаулардың қолданылуынан өзгешелігі – оны құпия ұстау қажеттілігі жоқ, бірақ ресми номенклатура белгісіз немесе нақты болмаған жағдайда сәйкестендіру құралы болып табылады. Кеңес, Варшава шартының басқа елдері мен коммунистік Қытай ұшақтары үшін тану туралы есеп беру саясаты Суық соғыс кезеңінде де жалғасты. Бұл жүйе АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия және Жаңа Зеландия құрған Әуе стандарттарын үйлестіру комитеті (ASCC) тарапынан басталып, кейіннен НАТО-ның ұшақтар, зымырандар мен ракеталарға берілетін ресми атауы ретінде бүкіл НАТО-ға тарады. Кеңес тарапы бұл атауларды жаудың ұрыстағы бөлімшелеріне берген лақап есімдері деп қарастырды. Кеңес одағы "Сухой Су-25" ұшағына "Frogfoot" деген кодтық атауды ұнатпады. Дегенмен, кейбір атаулар орынды болды, мысалы, Антонов Ан-124 үшін "Condor" немесе, ең танымал, Микоян МиГ-29 үшін "Fulcrum", ол Кеңес әуе стратегиясында маңызды рөл атқарды. Кодтық атаулар келесі тәртіппен қабылданды. Әуе және ғарыш барлауы Варшава шартының әуе базасында жаңа ұшақты анықтағанда, барлау бөлімшелері оған базаның ресми аббревиатурасынан және әріптен тұратын кодтық атау берді, мысалы, "Ram A", Раменское әуежайында байқалған ұшақты білдіреді. Ракеталарға "ТТ 5" сияқты белгілер берілді, бұл Тюра Тамда көрілген бесінші ракетаны білдірді. Егер қосымша ақпарат зымыранның мақсатын анықтаса, оған "SS 6" сияқты белгі берілді, яғни жерден жерге атуға арналған алтыншы зымыран. Соңында, ұшақ немесе ракета қолмен ұсталатын камерамен суретке түсірілгенде, барлау ұшағының орнына оған "Flanker" немесе "Scud" сияқты ағылшын тіліндегі атау берілді, өйткені әлемдегі барлық халықаралық ұшқыштар ағылшын тілін білуге міндетті. Кеңес өндірушісінің немесе атауының НАТО тарапынан қате түсіндірілуі мүмкін, бірақ ол бұл атауларға қатысы жоқ. Ұшақтарға екі буынды атаулар берілді, мысалы, Foxbat, ал винтті ұшақтарға қысқа атаулар, мысалы, Bull берілді. Тұсқыштардың атаулары "F" әрпінен, бомбалаушылардың "B" әрпінен, жүк ұшақтарының "C" әрпінен басталады. Оқу-жаттығу және барлау ұшақтары "әртүрлі" тобына жатты және "M" әрпімен белгіленді. Ракеталарға да осы принцип қолданылады: әуеден жерге шабуылдайтын ракеталар "K" әрпінен, жерден жерге атуға арналған ракеталар (континентаралық баллистикалық ракеталардан танкіге қарсы ракеталарға дейін) "S" әрпінен, ауадан ауаға атуға арналған ракеталар "A" әрпінен және жерден ауаға атуға арналған ракеталар "G" әрпінен басталады.

Although German and Italian aircraft were not given code names by their Allied opponents, in 1942, Captain Frank T. McCoy, an intelligence officer of the USAAF, invented a system for the identification of Japanese military aircraft. Initially using short, "hillbilly" boys' names such as "Pete", "Jake", and "Rufe", the system was later extended to include girls' names and names of trees and birds, and became widely used by the Allies throughout the Pacific theater of war. This type of naming scheme differs from the other use of code names in that it does not have to be kept secret, but is a means of identification where the official nomenclature is unknown or uncertain. The policy of recognition reporting names was continued into the Cold War for Soviet, other Warsaw Pact, and Communist Chinese aircraft. Although this was started by the Air Standards Co ordinating Committee (ASCC) formed by the United States, United Kingdom, Canada, Australia, and New Zealand, it was extended throughout NATO as the NATO reporting name for aircraft, rockets and missiles. These names were considered by the Soviets as being like a nickname given to one's unit by the opponents in a battle. The Soviets did not like the Sukhoi Su 25 getting the code name "Frogfoot". However, some names were appropriate, such as "Condor" for the Antonov An 124, or, most famously, "Fulcrum" for the Mikoyan MiG 29, which had a "pivotal" role in Soviet air strategy. Code names were adopted by the following process. Aerial or space reconnaissance would note a new aircraft at a Warsaw Pact airbase. The intelligence units would then assign it a code name consisting of the official abbreviation of the base, then a letter, for example, "Ram A", signifying an aircraft sighted at Ramenskoye Airport. Missiles were given designations like "TT 5", for the fifth rocket seen at Tyura Tam. When more information resulted in knowing a bit about what a missile was used for, it would be given a designation like "SS 6", for the sixth surface to surface missile design reported. Finally, when either an aircraft or a missile was able to be photographed with a hand held camera, instead of a reconnaissance aircraft, it was given a name like "Flanker" or "Scud" always an English word, as international pilots worldwide are required to learn English. The Soviet manufacturer or designation – which may be mistakenly inferred by NATO – has nothing to do with it. Jet powered aircraft received two syllable names like Foxbat, while propeller aircraft were designated with short names like Bull. Fighter names began with an "F", bombers with a "B", cargo aircraft with a "C". Training aircraft and reconnaissance aircraft were grouped under the word "miscellaneous", and received "M". The same convention applies to missiles, with air launched ground attack missiles beginning with the letter "K" and surface to surface missiles (ranging from intercontinental ballistic missiles to antitank rockets) with the letter "S", air to air missiles "A", and surface to air missiles "G".

Черчилльден кейінгі әскери операциялар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар бір сөзді кодтық атауларды пайдаланды (Юбилей, Франктон). Америкалықтар ұзын, күрделі сөздерді ұстанды, алайда «Оверлорд» деген атауды Уинстон Черчилль жеке өзі таңдады. Екі түрдің де көптеген мысалдарын келтіруге болады, сондай-ақ ерекшеліктері де кездеседі. Уинстон Черчилль кодтық атаулардың сапасына ерекше мән берді. Ол, әсіресе қауіпті операциялар үшін кодтық сөздердің аса зор, немесе қарапайым, немесе жалпыға белгілі болмауын қатыстыратын. Оның айтуынша, мақсаттарының бірі – ешқашан ешкімге өз ұлының «Баннихаг немесе Балиху» операциясында қаза тапқанын хабарлау қажеттігінен құтылу еді. Қазіргі уақытта британдық әскерлер көбінесе бір сөзді атауларды қолданады, бұл олардың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі саясатына сәйкес келеді – операцияларға бір сөзді, ал жаттығуларға екі сөзді атауларды резервтеу. Британдық операциялардың кодтық атаулары көбінесе компьютер арқылы кездейсоқ түрде жасалады және американдық атаулар сияқты, оның құрамына кіретін бөліктері немесе саяси мағынасын сирек көрсетеді (мысалы, 2003 жылғы Иракқа басып кіру «Телик операциясы» деп аталды, ал американдықтар оны «Ирак азаттығы операциясы» деп атады, бұл құпиялылық емес, үгіт мақсатында таңдалған). Американдықтар екі сөзді атауларды жақсы көреді, ал канадалықтар мен австралиялықтар екеуін де қолданады. Француз әскері қазіргі уақытта табиғаттан алынған атауларды (мысалы, түстер немесе жануарлардың аттары) артық көреді, мысалы, Opération Daguet («брокет бұғысы») немесе Opération Baliste («Триггербалық»). ЦРУ операцияны қолдауды қамтамасыз ететін агенттіктің бөлігін көрсету үшін әліпбилік префикстерді пайдаланады. Көптеген жағдайларда АҚШ-та атаудың бірінші сөзі бағдарламаның мақсатына байланысты болады. «Have» сөзімен басталатын бағдарламалар, мысалы, «Have Blue» (стелс ұшқышын әзірлеу), өндіріске шығарылмауға тиіс, дамыту бағдарламалары болып табылады. «Senior» сөзімен басталатын бағдарламалар, мысалы, F-117 үшін «Senior Trend», өндіріске енгізілуі жоспарланған сынақ ұшақтарына арналған. АҚШ-та кодтық атаулар көбінесе толыққанды үлкен әріптермен жазылады. Басқа елдерде мұндай болмайды, бірақ Ұлыбританияда британдық құжаттарда кодтық атау үлкен әріптермен, ал операция «OP» деп қысқартылады, мысалы, «Op. TELIC». Бұл жағдай қоғамдық қатынастар үшін мүмкіндіктер (мысалы, «Жақсы себеп операциясы») немесе атау таңдауына байланысты дау-дамайларға (мысалы, «Шексіз әділдік операциясы», кейін «Тұрақты еркіндік операциясы» деп өзгертілді) тудыруы мүмкін. Қазіргі уақытта таңдау процесіне көмектесу үшін компьютерлер қолданылады. Сонымен қатар, бұрынғы соғыстардағы құпия атаулар мен соңғы соғыстардың жарияланған атаулары арасында айырмашылық бар.

Throughout the Second World War, the British allocation practice favored one word code names (Jubilee, Frankton). That of the Americans favored longer compound words, although the name Overlord was personally chosen by Winston Churchill himself. Many examples of both types can be cited, as can exceptions. Winston Churchill was particular about the quality of code names. He insisted that code words, especially for dangerous operations, would be not overly grand nor petty nor common. One emotional goal he mentions is to never have to report to anyone that their son "was killed in an operation called 'Bunnyhug' or 'Ballyhoo'." Presently, British forces tend to use one word names, presumably in keeping with their post World War II policy of reserving single words for operations and two word names for exercises. British operation code names are usually randomly generated by a computer and rarely reveal its components or any political implications unlike the American names (e. g., the 2003 invasion of Iraq was called "Operation Telic" compared to Americans' "Operation Iraqi Freedom", obviously chosen for propaganda rather than secrecy). Americans prefer two word names, whereas the Canadians and Australians use either. The French military currently prefer names drawn from nature (such as colors or the names of animals), for instance Opération Daguet ("brocket deer") or Opération Baliste ("Triggerfish"). The CIA uses alphabetical prefixes to designate the part of the agency supporting an operation. In many cases with the United States, the first word of the name has to do with the intent of the program. Programs with "have" as the first word, such as Have Blue for the stealth fighter development, are developmental programs, not meant to produce a production aircraft. Programs that start with Senior, such as Senior Trend for the F 117, are for aircraft in testing meant to enter production. In the United States code names are commonly set entirely in upper case. This is not done in other countries, though for the UK in British documents the code name is in upper case while operation is shortened to OP e. g., "Op. TELIC". This presents an opportunity for a bit of public relations (Operation Just Cause), or for controversy over the naming choice (Operation Infinite Justice, renamed Operation Enduring Freedom). Computers are now used to aid in the selection. And further, there is a distinction between the secret names during former wars and the published names of recent ones.