Кіріспе

Трисодий фосфаты (ТФ) — химиялық формуласы Na3PO4 болатын органикалық емес қосылыс. Бұл ақ түсті, ұсақ түйіршікті немесе кристалдық қатты зат, суда өте жақсы ериді және сілтілік ерітінді түзеді. ТФ тазалау құралы, күшейткіш, майлаушы, тағамдық қоспа, дақ кетіруші және майсыздандырушы ретінде қолданылады. ТФ көбінесе минералды спиртпен тазаланған беттен көмірсутек қалдықтарын кетіру үшін қолданылады және қауіпті реакцияларсыз бір ерітіндіде тұрмыстық хлорлы ағартқышпен бірге қолданылуы мүмкін. Бұл қоспа әсіресе саңырауқұлақты (көбелекті) кетіруде тиімді, бірақ қалыпты кетіруде тиімділігі төмен. ТФ кейбір унитаз тазалағыш таблеткалардың белсенді құрамында болса да, металл арматураны тозаңдата алатындықтан және аралық тігістерге зақым келтіре алатындықтан, әдетте ванна бөлмелерін тазалауға ұсынылмайды.

Хлорлану

4Na3PO4*NaOCl*44H2O формуласымен белгіленетін хлорлы тринатрий фосфаты дезинфекциялау және ағартқыш ретінде, натрий гипохлориті сияқты қолданылады. Ол фосфор қышқылын бейтараптандыру үшін сілтінің орнына NaOCl пайдаланылатын реакция арқылы дайындалады.

Ағымы

АҚШ-та тринатрий фосфаты медициналық сападағы мыс құбырларын қатты лездеу тігістерінде қолдануға рұқсат етілген ағынды зат болып табылады. Ағын концентрленген сулы ерітінді түрінде қолданылады және мыс желімдеу температурасында мыс оксидтерін ерітеді. Қалдықтар суда ериді және сантехниканы пайдалануға беру алдында жуып тастауға болады. Тринатрий фосфаты (ТСФ) құю үшін түсті металдарды деоксидациялауға арналған ағындардың құрамына кіреді. Оны керамика өндірісінде глазурьтердің ағымдалылығын төмендету үшін де қолдануға болады.

Бояуды жақсарту

ТСП әлі де қабырғаларды бояу алдында тазалау, майсыздандыру және жылтырлығын кетіру үшін жиі қолданылады. ТСП майға негістелген бояулардың жылтырын жояды және латекс негіздес бояудың тесіктерін ашады, соның арқасында келесі қабаттың жабысуы үшін қолайлы бет пайда болады. Сенімсіз дереккөз: 2011 жылғы наурыз.

Тамақ қоспасы

Натрий фосфаттары, оның ішінде мононатрий фосфаты, динатрий фосфаты және тринатрий фосфаты Еуроодақта тағамдық қоспалар ретінде бекітілген. Олар көбінесе қышқылдықты реттегіштер ретінде қолданылады және олардың бірлескен E нөмірі E339 болып табылады. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы натрий фосфаттарын қауіпсіз деп мойындайды.

Жаттығудың тиімділігін арттыру

Тринатрий фосфаты белгілі бір жаттығу көрсеткіштерін жақсартатын қоректік қоспа ретінде кеңінен танымал болды. Осы сенімнің негізі – фосфаттың аэробтық метаболизмнің орталық энергия өндіру циклы – Кребс циклы үшін қажеттілігі. Фосфаттар TSP-дан гөрі әлдеқайда жұмсақ басқа да көптеген көздерден алуға болады. TSP өзі уытты емес болғанымен, буферленген ерітіндінің бөлігі ретінде қолданылмаса, асқазанның шырышты қабығын күйдіреді.

Реттеу

Батыс әлемінде фосфаттарды қолдану, эвтрофикация салдарынан көлдер мен өзендерге келтірілген зиянға байланысты экологиялық мәселелер туындағандықтан төмендеді.

Орналастырғыш заттар

20 ғасырдың соңына қарай, бұрын ТСП (тринатрий фосфат) құрамында болған көптеген өнімдер ТСП алмастырғыштарымен шығарыла бастады. Бұл алмастырғыштар негізінен натрий карбонатынан, сондай-ақ иондық емес беттік белсенді заттардың әртүрлі қоспаларынан және шектеулі мөлшерде натрий фосфаттарынан тұрады. Сода күлі мен цеолиттерден құралған, ТСП орнына сатылатын өнімдер тікелей алмастырғыш ретінде ұсынылады. Дегенмен, натрий карбонаты тринатрий фосфаттай күшті емес, сондықтан оны қатал талаптарға жауап беретін жағдайларда тиімді пайдалану қиын. Балшық негізінде жасалған цеолиттер кір жуғыш ұнтақтарға су жұмсартқыш ретінде қосылады және қоршаған ортаны ластамайды; алайда, цеолиттер ерімейді және кір жуатын ваннада ұсақ, ұнтақты қалдықтар қалдыруы мүмкін. ТСП деп таңбаланған тазалау өнімдерінің құрамында басқа да ингредиенттер болуы мүмкін, онда тринатрий фосфатының үлесі 50%-дан кем болуы да мүмкін.