Кіріспе

Салоника патшалығы (Βασίλειον τῆς Θεσσαλονίκης) – Македония және Фессалиядағы жаулап алынған Византия жерлерінде Төртінші крест жорығынан кейін құрылған, қысқа ғұмырлы кресттік мемлекет.

Өмірбаян

1204 жылы Константинополь крестшілерге түскеннен кейін, крест жорығының жетекшісі Монферраттың Бонифацийі жаңа император болады деп крестшілер де, жеңілген византиялықтар да күтті. Бірақ венециялықтар Бонифацийдің Византия империясымен тым жақын байланыста екенін ойлады, себебі оның інісі Конрад византиялық императорлық отбасының мүшесіне үйленген еді. Венециялықтар өздері оңай басқара алатын императорды қалаған, және олардың ықпалымен Фландриялық Балдуин жаңа Латын империясының императоры болып сайланды.

Құру

Бонифаций осыны көңілі толып қабылдады және Константинопольден кейінгі Византияның екінші ірі қаласы – Салониканы басып алуға аттанды. Бастапқыда оған қаланы бағындыру үшін император Балдуинмен де таласуға тура келді. Содан кейін 1204 жылы ол қаланы жаулап алып, Балдуинге бағынышты патшалық құрды, бірақ «патша» атағы ресми түрде қолданылмады. 13 және 14 ғасырлардың соңындағы дереккөздер Бонифацийдің Салоникаға деген құқығын 1180 жылы Мария Комнинаға үйленгеннен кейін оның кіші інісі Рениерге Салоника берілгені туралы мәлімдемеге негіздегенін көрсетеді. 1204–05 жылдары Бонифаций өзінің билігін оңтүстік Грекияға дейін кеңейтіп, Фессалия, Беотия, Эвбея және Аттика арқылы ілгеріледі. Салоника патшалығының нақты шекарасы Домокос, Фарсалус және Велестиноға дейін ғана жеткен секілді: оңтүстік Тесалия, Зетунион және Равенника қалалары латын императоры тағайындаған басшылардың билігінде болды, ал оңтүстік Грекияның княздықтары Бонифацийдің феодалдық вассалдары еді. Бірақ 1208–09 жылдары Фландрия императоры Генрихтің Салониканың көтерілісші Ломбард барондарына қарсы жорығы оңтүстік княздықтардың – Афина герцогтігінің, Бодоница маркизатының, Салона иелігінің және Негропонте триархиясының – Салоникаға деген феодалдық тәуелділігін тоқтатып, оны тікелей императорлық үстемдікке алмастырды.

Ломбардтардың көтерілісі

Бонифацийдің билігі екі жылдан да аз уақытқа созылды, содан кейін Болгарияның патшасы Калоян оны қоршап алып, 1207 жылдың 4 қыркүйегінде өлтірді. Патшалық Бонифацийдің әлі нәресте болған ұлы Деметрийге көшті, сондықтан нақты билік ломбардтық текті әртүрлі ұсақ дворяндардың қолында болды. Оберто регенттігімен бұл дворяндар Бонифацийдің үлкен ұлы Вильгельм VI Монферратты таққа отырғызуды жоспарлай бастады және Латын императоры Генрих Фландрлыққа ашық түрде қарсы шықты. Генрих 1209 жылы оларға қарсы жорық жасап, оларды бағындырды. Осының нәтижесінде Генрихтің інісі Евстахий Деметрийдің қамқоршысы болды.

Эпирмен соғыс және құлау

Осы жағдайды пайдаланып, Бонифацийдің бұрынғы одақтасы Эпирдің Михаил I 1210 жылы болгарлармен бірге патшалыққа шабуыл жасады. Фландрияның Генригі соңында екеуін де жеңді, бірақ Михаил 1214 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның інісі және мұрагері Теодор патшалыққа қайтадан шабуылдауды бастады. Келесі тоғыз жыл ішінде Теодор Тесалониканың барлық аймағын, қаланың өзін қоспағанда, біртіндеп басып алды, себебі Латын империясы Азиядағы Никея Византия империясымен соғысқандықтан, оны қорғауға әскер жіберуге мүмкіндігі болмады. 1224 жылы Димитрий билікті өз қолына алуға жеткілікті есейгенде, Теодор ақыры Тесалониканы жаулап алды және патшалық Эпир деспотатының құрамына кірді.

Титулдық талапкерлер

Патшалық 1284 жылға дейін Монферрат әулетінің титул иелері патшалары мен Бургундия герцогтары тарапынан басталды; Константинопольдің Балдуин II Латын империясын қайтарып алған жағдайда, титулды Игу IV-ке уәде берген еді.