Кіріспе

Джеймс Гайус Уотт (31 қаңтар 1938 - 27 мамыр 2023) – американдық саяхатшы (1938–2023), заңгер, лоббист және мемлекеттік қызметкер. 1981 жылдан 1983 жылға дейін Рональд Рейган әкімшілігінде АҚШ Ішкі істер министрі болып қызмет еткен. Ол "экологияға қарсы" деп сипатталды және Рональд Рейганның ең даулы министрлерінің бірі болды. Ішкі істер министрі лауазымында болған кезінде оның қызметі экологияға деген жауаншылық көрінісі болғандықтан көп дау тудырды. Уатт Американың жағалау суларының көп бөлігін мұнай және газды бұрғылауға ашты, федералды жерлердегі көмірге қолжетімділікті кеңейтті және ашық карьерлік кендерге қойылған шектеулерді жеңілдетті. Федералды жерлерді сату туралы ұсыныстары кеңінен қарсылық тудырғандықтан қабылдамады.

Мансап

Уатттың алғашқы саяси қызметі Вайоминг штатынан республикалық сенатор Милвард Л. Симпсонның көмекшісі болу болды, ол Симпсонның ұлы Алан арқылы танысқан. Өмір бойы республикашыл болған ол, АҚШ Сауда палатасының оңшыл Табиғи ресурстар комитеті мен қоршаған ортаны ластау жөніндегі консультативтік кеңесінің хатшысы қызметін атқарды. 1969 жылы Уатт Ішкі істер министрлігінде су және энергетиканы дамыту жөніндегі хатшының орынбасары болып тағайындалды. Кейіннен федералдық үкіметте жоғары лауазымдарға ие болған бірнеше адвокаттар бұрын Уатттың фирмасында жұмыс істеген, олардың ішінде Энн Венеман мен Гейл Нортон да бар.

АҚШ Ішкі істер министрі

1980 жылы президент сайланған Рейган Уатты ішкі істер министрі етіп тағайындады. Ол федералды реттеу билігін азайту мақсатында департаментті қайта құрылымдап, Санта-Моника шығанағы сияқты жартасты және теңіз жағалауындағы жерлерді мұнай мен газды барлау және өндіру үшін жалға беруді ұсынды. Уатт АҚШ-та 2000 жылға дейін 80 миллион акр (320 000 км²) жерді бұрғылау және кен өндіруге ашуды ұсынды. Биологиялық әртүрлілік орталығының мәліметінше, Ішкі істер министрі қызметін атқарғандардың арасында Уатт Құрып бара жатқан түрлерді қорғау туралы заң бойынша ең аз түрді тізімге енгізген. Уатт қоршаған ортаны басқару әдісін талқылағанда, өзінің Диспенсационалистік христиандық сенімін жиі айтатын. Конгресс алдында сөйлеген сөзінде ол: «Иеміз қайтып келгенше қанша болашақ ұрпаққа сене аламызды білмеймін, алайда біз болашақ ұрпаққа қажетті ресурстарды қалдыру үшін біліктілікпен басқаруымыз керек», – деді. Уаттқа қатысты айтылған бір апокрифтік сөз: «Соңғы ағаш кесілген соң, Мәсіх қайта оралады». Гленн Шерер Grist журналында жариялаған мақаласында бұл сөзді 1981 жылы Уатттың Конгресс алдындағы куәлігіне қателікпен жатқызды. Журналист Билл Мойерс Grist мақаласына сүйене отырып, бұл пікірді де Уаттқа жатқызды. Аталған цитатаның жоқ екені анықталғаннан кейін, Grist қатесін түзеп, Мойерс кешірім сұрады. «Мен мұны ешқашан айтқан емеспін. Бұған сенген емеспін. Тіпті ойламағанмын да», – деп жазды Уатт кейін бұл мәлімдеме туралы. «Мұндай қателікке сенетін немесе уағыздайтын христианды білмеймін. Киелі кітап жер мен бізге Жаратушы тарапынан сеніп тапсырылған ресурстарды сақтауға шақырады, яғни біз, христиандар, оларды сақшыл болуымыз керек».

Beach Boys концерті

1980 жылдан 1982 жылға дейін The Beach Boys және The Grass Roots Вашингтон қаласындағы Ұлттық алаңда Тәуелсіздік күніне арналған концерттерде жеке-жеке өнер көрсетіп, көп көрермен жиып алды. 1983 жылдың сәуір айында Уотт концерттерді тоқтатып, 1981 және 1982 жылдары Тәуелсіздік күнінде алаңда өнер көрсеткен «рок-топтар» есірткі және алкоголизмге құмарлықты қоздырды, сондай-ақ «қоғамға жат элементтерді» тартты, олар кейіннен осындай шараларға келгендерді тонады деп мәлімдеді. Осыдан кейін туған дау кезінде The Grass Roots тобының жетекші вокалисі Роб Грилл Уатттың сөздеріне «нағыз қорланды» және оларды «америкалық емес» деп бағалады. Нэнси Рейган Уатттың әрекеті үшін кешірім сұрады. Ақ үй қызметкерлері Уаттқа «өзіне-өзі аяғына оқ атқан» үшін тесігі бар гипстен жасалған аяқ сыйлады.

Басқа да даулар

1982 жылдың қазан айындағы "Mad" журналының артқы жағында "Уатт туралы алаңдаулар!" деген тақырыппен он даулы мәселе тізімделген. Спутник бағдарламалық желісіне берген сұхбатында Уатт: "Егер социализмнің сәтсіздігінің мысалын көргіңіз келсе, Ресейге емес, Америкаға келіп, үндістердің қорықтарына барыңыз" деді.

Отставка

1983 жылы қыркүйекте АҚШ Сауда палатасында сөйлеген сөзінен кейін дау туындады. Уатт департаменттегі көмірді жалға беру комиссиясын сипаттағанда әлеуметтік теңдік саясатын қысыммен мойындады: "Менде қара нәсілді адам, әйел, екі еврей және мүмкіндігі шектеулі адам бар. Бізде талант жетерлік." Осы мәлімдеме жасағаннан кейін үш апта өткен соң, 1983 жылғы 9 қазанда ол президент Рейганның Ранчо-дель-Сиелосына жақын жердегі вице-министр Томас Баррактың ранчосында отставкаға кететінін жариялады.

Кейінгі өмірі

1983 жылы Ішкі істер министрлігінен кеткеннен кейін Уатт Тұрғын үй және қала құрылысын дамыту департаментіне лоббилік әрекеттер жасады. Он жыл өткен соң, 1995 жылы Уатт 18 қылмыстық жалтақтап айғақ беру және әділетке кедергі келтіру айыптарымен айыпталды, сондай-ақ сол кезде Тұрғын үй және қала құрылысын дамыту департаментінде ықпал ету ісін тергеп жатқан федералдық үлкен қазылар алдында жалған мәлімдемелер жасады деген айып тағылды. 1996 жылдың 2 қаңтарында Уатт бір құжатты жасырғандығы үшін кінәлі деп мойындады. 1996 жылдың 12 наурызында ол бес жылға сынаққа жіберілді, 5000 доллар айыппұл төлеуге және 500 сағат қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді. 2001 жылы The Denver Post газетіне берген сұхбатында Уатт Джордж Буш әкімшілігінің энергетикалық саясатын жоғары бағалады, ол 1980 жылдардың басында өзі ұсынғандай болғанын айтты: "Көбірек мұнай, көбірек көмір, барлығынан көбірек болуы керек", - деді Уатт. Өмірінің соңғы жылдары Уатт Аризона штатының Викенбург қаласында тұрды.

Өлім

Уатт 2023 жылдың 27 мамырында Аризона штатында 85 жасында дүние салды.