Кіріспе

Лондонның батыс бөлігіндегі аудан, Англия. Лондон ауданы.

Челси – Англияның батыс бөлігінде, Чаринг-Кросттан шамамен 2,5 миль оңтүстік-батысқа қарай орналасқан көрнекті аудан. Ол Темза өзенінің солтүстік жағалауында жатыр және пошталық мақсаттар үшін оңтүстік-батыс пошталық аймағының бір бөлігі болып табылады. Тарихи тұрғысынан Челси Миддлсекстегі Оссулстон жүзінің приходын және 1900 жылы Челсидің метрополитендік ауданына айналған манызды құрады. 1965 жылы Ұлы Лондон құрылғаннан кейін Кенсингтонның метрополитендік ауданымен бірігіп, Кенсингтон мен Челсидің Корольдік ауданын құрды. Челсидің жоғары жылжымайтын мүлік бағаларының нәтижесінде туындаған эксклюзивтілігі 1970 жылдары оның кейбір тұрғындары мен жақын жердегі аудандардың кейбіреулерін сипаттау үшін "Слоан Рейнджер" терминінің пайда болуына әкелді. Челсиде АҚШ-тан тыс жерде тұратын американдықтардың ең ірі қауымдастықтарының бірі орналасқан, Челси тұрғындарының 6,53% АҚШ-та туған.

Ерте тарих

Челси (бұрынғы атаулары Челсет, Челхит, Челси) сөзінің шығуы көне ағылшын тіліндегі «өзендегі әктас немесе тас қондырғысы» (англосаксон тілінде Cealc hyð: әктас кемежайы) деген мағынаны білдіретін сөздерге байланысты. 787 жылы Челсиде Челси Синоды өткен. Челси елтасының алғашқы жазбасы Domesday Book-тан бұрын жасалған, онда Эдуард Исповедников (1042–1066) тұсында Король сарайының басқарушысы Турстан жерді Вестминстер аббаттығы мен монастырына бергені туралы айтылған. Кем дегенде осы уақыттан бастап 1900 жылға дейін Челси елтасы мен приходының құрамында 144 акрлық эксклав болды, ол қазір Кенсал Таун деп аталады. Бұрын тығыз орманды болған бұл эксклав кейде «Шөлдегі Челси» деп те аталды. Аббат Герваце елтаны анасына тапсырды, содан кейін ол жеке меншікке өтті. 1086 жылы Domesday Book-та Челсидің Миддлсекстегі Оссолстон жүзінде орналасқандығы және Эдвард Солсберидің бас жалға алушы болғандығы жазылған. Король Генрих VIII 1536 жылы Лорд Сэндстен Челси елтасын сатып алды; Челси елтасы көшесі әлі де бар. Генрих патшаның екі әйелі, Кэтрин Парр мен Анна Клевская Манор үйінде тұрды; Елизавета ханшайым – болашақ королева Елизавета I – сонда тұрды; ал Томас Мор Бофорт үйінің жанында тұрды. 1609 жылы Джеймс I теологиялық колледж құрды, «Челсидегі Джеймс патша колледжі» аталатын бұл колледж болашақ Корольдік Челси ауруханасының орнында салынды, оны 1682 жылы Чарльз II құрды. 1694 жылға қарай Челси – әрқашан байлар үшін танымал орын, бір кезде «сарайлар ауылы» деп сипатталған – 3000 халқы бар еді. Дегенмен, Челси ауылдық сипатын сақтап, шығысқа қарай Лондонға бақша өнімдерін жеткізіп тұрды, бұл сауда 19 ғасырға дейін жалғасты. Кішкентай Челси, Парк Уоқ деп аталған көше қиылысы Фулхэм жолын Король жолымен байланыстырып, Темзаға және жергілікті паромға, 18 ғасырда «Милманс көшесі» деп аталған Көңілді көшеге дейін созылды. Король жолы, Чарльз II есімімен аталған, корольдің Сент-Джеймс сарайынан Фулхэмға дейінгі жеке жолын еске салады, ол Жорж IV тұсында да күтіліп келді. Король жолындағы маңызды ғимараттардың бірі – бұрынғы Челси қалалық залы, «Челси ескі қалалық залы» деп танымал, – әдемі неоклассикалық ғимарат және маңызды фрескаларға ие. Ғимараттың бір бөлігінде Челси қалалық кітапханасы орналасқан. Оның қарсы жағында бұрынғы Odeon кинотеатры, қазір Habitat орналасқан, оның әйгілі фасадында қазір ұмытылған Уильям Фриз Гриннің үлкен мүсінді медальоны бейнеленген, ол 1880 жылдары кез келген кейінгі патенттерге дейін целлюлоид пленка мен камераларды ойлап тапқанын мәлімдеген. Өзенге жақын орналасқан Челси ескі шіркеуінің зиратындағы ескерткіштер Челси тарихының көп бөлігін көрсетеді. Олардың ішінде Лорд және Леди Дейкр (1594/1595); Леди Джейн Чейн (1698); Фрэнсис Томас, «фарфор шеберханасының директоры»; Сэр Ханс Слоан (1753); Томас Шэдвелл, поэзия лауреаты (1692) бар. Мұнда Томас Мор өзі мен әйелдері үшін салған қабір де бар, бірақ Мор мұнда жерленбеген. 1718 жылы Челси паркінде жібек компаниясы құрылды, онда қарақұмық ағаштары мен жібек құрттарын өсіру үшін жылыжай болды. 1723 жылы өндіріс шарықталу шағына жеткенде, ол Уэльс ханшайымы Ансбахтың Каролинасына жібек жеткізді. Челсидің бір кезде Челси наншықтарын жасаумен танымал болғаны мәлім, олар ұзын тәтті қамырдан жасалған, қабаттарының арасында тұтқындалған қарақұмық және үстінен қант себілген. XVIII ғасырда Челси Бан Хаус оларды сатты және оны грузин патшалығы қолдады. Пасхада көптеген адамдар Бес даланың ашық алаңдарына жиналатын, кейіннен Белгравия деп аталды. Содан кейін «Бун Хаус» ыстық крестлі нанмен жақсы сауда жасап, 1839 жылы соңғы Ұлы жұма күні шамамен тоқсан миллионға жуық сатады. Бұл аймақ «Челси фарфоры» бұйымдарымен де танымал болды, бірақ жұмыстар, Челси фарфор фабрикасы – Англияда фарфор жасау үшін алғашқы шеберхана деп саналады – 1769 жылы сатылып, Дербиге көшірілді. Оригиналды Челси бұйымдарының үлгілері жоғары бағаға ие. Ең танымал ғимарат – Чарльз II (Нелл Гвинннің ұсынысы бойынша) құрған және 1694 жылы ашылған ескі солдаттар үшін Челси корольдік ауруханасы. Кристофер Реннің керемет пропорцияланған ғимараты жыл сайын Челси гүл шоуы өткізілетін кең аумақта орналасқан. Король жолынан тыс орналасқан бұрынғы Йорк герцогінің казармасы (1801–1803 жылдары салынған) қазір Йорк герцогінің алаңының бөлігі болып табылады, бұл қайта жаңарту, оның ішінде дүкендер мен кафелер және апта сайынғы «фермерлер нарығы» орналасқан. Saatchi галереясы 2008 жылы негізгі ғимаратта ашылды. Төменгі Слоан көшесінің соңында орналасқан Челси казармасы да соңғы кезге дейін, негізінен, Үй шаруашылығы дивизиясының салтанатты әскерлері қолданған. Ол Челси Бридж Роудтың Вестминстер жағында орналасқан, оны Катардан келген мүлік тобы сатып алды. 1841 жылы Челсиде Сент-Маркс колледжі құрылды, оның негізінде ақын Сэмюэл Тейлор Кольриджтің ұлы, Дервент Кольридждің сенімдері жатты: оның басты мақсаты студенттерінің білім көкжиегін кеңейту еді. Бірінші дүниелік соғыс кезінде Сент-Маркс колледжі Соғыс министрлігімен әскери жарақат алғандарды емдеу үшін 2-ші Лондондық жалпы ауруханасын құру үшін тартылып алынды. 1923 жылы ол Баттерсидегі Сент-Джон колледжімен бірігіп, Челсиде Сент-Маркс және Сент-Джон колледжін құрды. 1973 жылы ол Плимутқа көшті, Челси кампусының сыйымдылығы жетпеді. Сент-Маркс колледжінің бұрынғы капелласы, Эдвард Блормен жобаланған, Фулхэм жолында, Челсиде орналасқан және қазір жеке тұрғын үй. 1800 жылдарының ортасында Лондонның Креморн бақтары 1845 жылы құрылған танымал ойын-сауық бақтары болды. Ол 1877 жылға дейін жұмыс істеді. Бұл аймақ Челси порты мен Король жолының соңы арасында орналасқан. Челсидің инновация мен ықпал ортасы ретіндегі қазіргі беделі 19 ғасырдағы кезеңде пайда болды, сол кезде бұл аймақ викториялық суретшілер ошағына айналды (төмендегі «Суретшілер елтасы» бөлімін қараңыз). Ол 1960 жылдардың «Лондонның жарқырауы» орталықтарының бірі ретінде қайтадан танымал болды, сол кезде үй бағалары Кенсингтон Корольдік елтасынан төмен болды.

Суретшілер ауданы

Челси бір кездері Лондонның богемалық ауданы ретінде танымал болған, суретшілердің, радикалдардың, кескіншілердің және ақындардың жиналатын орны. Бүгінде мұның көп бөлігі жоғалып кеткен сияқты – Кингс-роудтан алшақтаған жайлы алаңдарда инвестициялық банкирлер мен киножұлдыздар да тұрады. Челси өнер клубы өз орнында сақталып қалған, алайда 1895 жылы Челси өнер мектебі ретінде құрылған Челси өнер және дизайн колледжі 2005 жылы Манреса жолынан Пимликоға көшірілді. Челси кітап клубы, 65 Cheyne Walk (Lombard Terrace) мекенжайында орналасқан, кітап дүкені ретінде көрмелер мен лекциялар ұйымдастырған. Ол 1920 жылы Лондонда африка өнерінің (Абиджан мен Конгодан әкелінген мүсіндер) алғашқы көрмесін өткізді және 1922 жылы Джойстің «Улисс» ромасын сатуға алғашқы болып ие болды. 1928 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты сатылып, Ломбард мейрамханасына айналды. Оның танымалдығы 19 ғасырдағы кезеңге дейін жетеді, ол сол кезде викториялық суретшілердің ошағына айналды: Джеймс Вебб, Данте Габриэль Россетти, Дж.М.У. Тернер, Джеймс МакНилл Уистлер, Уильям Холман Хант және Джон Сингер Сарджент сияқты суретшілер осында өмір сүрді және жұмыс істеді. Шейн-Уолк пен Шейн-Роу аймағында, прерафаэлиттер қозғалысының ортасында суретшілердің едәуір шоғырланған орындары болды. Суретші Прунелла Клау 1919 жылы Челсиде дүниеге келді. Сәулетші Джон Сэмюэл Фен 1903 жылдан 1912 жылы қайтыс болғанға дейін 2 Upper Cheyne Row мекенжайында тұрды. Ол үй мен бағының айналасына көптеген артефакттар мен өнер заттарын орнатты, соның салдарынан бұл орын жергілікті тұрғындар арасында «Имбирлі сарай» деп аталды. 1924 жылы бұл ғимарат қиратылды. Челсиде Джордж Мередит, Алгернон Чарльз Суинберн, Ли Хант және Томас Карлайл сияқты жазушылар да өмір сүрді. Джонатан Свифт Черч-Лейнде, Ричард Стил және Тобиас Смоллетт Монмут-хауста тұрды. Карлайл 47 жыл бойы 5 (қазір 24) Cheyne Row мекенжайында өмір сүрді. Оның қайтысынан кейін үйді Вирджиния Вульфтің әкесі Лесли Стивен құрған Карлайл ескерткіш қоры сатып алып, ғибадатхана мен әдеби мұражайға айналдырды. Вирджиния Вульф өзінің 1919 жылғы «Түн мен күн» романын Челсиде, Миссис Хилберидің Cheyne Walk көшесіндегі үйінде өткізеді. 1907 жылы, 23 жасында жарық көрген Артур Рэнсомның «Лондондағы богемия» кітабында, Лондондағы жас жылдарының жартылай ойдан шығарылған әңгімелері бар, онда ауданның богемиялық өміріне қатысты қызықты, бірақ романтикалық сипаттамалар кездеседі. Американдық суретші Памела Колман Смит, А.Е. Уэйттің Таро карталарының дизайнымен айналысқан және Алтын таңның Герметикалық орденінің мүшесі «Челси кешінде» тарауында «Цыган» рөлінде бейнеленген. Челсинің өнер және мәдени өмірінің маңызды бөлігі – Челси қалалық кітапханасы, бастапқыда Манреса жолында орналасқан. Кітапхананың ең ұзақ қызмет еткен қызметкері Армитаж Дентон болды, ол 1896 жылы 22 жасында жұмысқа орналасып, 1939 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін қызмет етті; ол 1929 жылы бас кітапханашы болып тағайындалды. 1980 жылы ғимаратты Челси өнер және дизайн колледжі сатып алды. 1927 жылы құрылған Челси қоғамы Челсидің сәулеттік ортасын сақтау және өзгерістерге қатысты кеңес берумен айналысатын белсенді қоғам болып қала береді. Челси ауылы және Челси порты – Челсидің сыртындағы жаңа құрылыстар.

Челсидің айналғаны

Челси 1960 жылдардағы "Свинг Лондон" дәуірінде және 1970 жылдардың басында қайтадан жарқырады, бірақ бұл жарқындық ұзаққа солмады. "Алтын алтылық" дәуірі аймақтың бойымен созылатын Король жолында қалыптасты. Челсидің батыс бөлігінде "Granny Takes a Trip" және "The Sweet Shop" бутиктері орналасқан, соңғысы ортағасырлық жібек барқыттан тігілген кафтандар, табарлар және еден төсемелерін сатты. Көптеген мәдени зиялылар осы дүкеннің тұрақты клиенттері болды, олардың ішінде Твигги және тағы да көптеген белгілі адамдар бар еді. Медиа сыншысы Джон Кросби "Челси қызы" – "еркектерді толығымен баурап алатын" және "өмір керемет" деген философияны паш ететін бейне екенін жазды. Осы кезеңде Челсиде "The Beatles" тобы мен "The Rolling Stones" тобының мүшелері – Брайан Джонс, Мик Джаггер және Кит Ричардс тамыр қаққан. 1970 жылдары Король жолының "World's End" аймағында Малкольм Макларен мен Вивьен Вествудтың "SEX" бутигі (Король жолы, 430 нөмір) орналасты, осы жерде британдық панк қозғалысы дүниеге келді.

Оқиғалар

1974 жылғы 27 қарашада Лондондағы Уақытша ирландиялық республикалық армиясының бөлімшесі Тит көшесінде екі бомбаны жарып, 20 адамды жарақаттады.

Әкімшілік тарихы

Челси елордасы Челсидің ежелгі қауымдық округімен қамтамасыз етілді. (Мұндай қауымдық округтер әдетте XII ғасырдың соңына қарай құрылған, олардың шекаралары құрамына кіретін иеліктерге негізделген және олар сирек өзгерген.) Иелік және қауымдық округ Миддлсекс графтығының Оссулстон жүзінің бір бөлігін құрады. Азаматтық қауымдық округ қамтыған аумақ 1900 жылы Лондонның жаңа графтығының бір бөлігі болған Челсидің метрополитендік ауданына айналды. Сол кезде кем дегенде 11 ғасырдағы саксон королі Эдуард Исповедник заманынан бері Челсинің бөлігі болған Кенсал Таун анклавы Челсиден алынып, Кенсингтон мен Паддингтонның жаңа аудандары арасында бөлінді (олардың әрқайсысы өзінің сәйкес ежелгі қауымдық округтеріне негізделген). Челсидің парламенттік сайлау округі, ол қауымдық округпен бірдей болды, Кенсал Таунды 1918 жылға дейін сақтап келді. 1965 жылы бұл аудан Кенсингтонның метрополитендік ауданымен бірігіп, қазіргі Кенсингтон және Челси Лондон ауданын құрды.

География

Челсидің қауымдық және боровік ауданы, қазір Кенсингтон мен Челсидің Корольдік ауданының оңтүстік бөлігін құрайды, үш жағынан өзендермен шектелген, ал Фулхэм жолы оның солтүстік шекарасының Кенсингтонмен жатқан бөлігін құрайды. Вестминстермен шығыс шекарасын Вестборн өзені құрады, бірақ өзенді құбырға жасырғаннан кейін Челси көпір жолымен түзетілді. Фулхэммен қысқа батыс шекараны бұрынғы Контерс-Крик құрады, оның Chelsea Creek сағасы – қазір сақталған жалғыз бөлігі, ал өзеннің бұрынғы арнасы Батыс Лондон желісі үшін пайдаланылады. «Челси» футбол клубының «Стэмфорд Бридж» стадионы Фулхэмдегі Контерс-Крик өзенінен батысқа қарай орналасқан және Фулхэм жолынан өзен үстінен өтетін көпірдің атын алған. Бұл көпір Кішкентай Челси көпірі деп те аталатын. Оңтүстік Темза жағалауы Челси көпірінен батысқа қарай Челси жағалауымен, Альберт көпірі мен Баттерси көпірі арқылы Челси сағасына дейін созылады. Лотс-роуд – Челси сағасы мен Темзаның қосылған жерінің Челси жағындағы маңызды нысан. Челси сонымен қатар жақын жерлерге де атын берді, мысалы, Лондонның Хаммерсмит және Фулхэм ауданындағы Челси порты мен Вестминстер қаласындағы Челси казармасы. Челси SW3 және SW10 пошталық аудандарының көп бөлігін, сондай-ақ SW1 пошталық ауданының шағын бөлігін қамтиды. Бұл бұрынғы сәнді ауыл XVIII ғасырда Лондонның құрамына енді. XVIII ғасырдың көптеген көрнекті тұлғалары, мысалы кітап сатушы Эндрю Миллер осы ауданда үйленді және жерленді. Кингс-роуд – ауданның маңызды көшелерінің бірі, сауда орталығы ретінде танымал болғанына қарамастан, қазір басқа британдық көшелердегідей Gap және McDonald's сияқты көптеген дүкендерге ие. Слоан Стрит және оның төңірегі Бонд Стритпен қатар Лондонның ең жақсы сауда орындарының біріне айналуда, Cartier, Tiffany & Co, Dolce & Gabbana, Prada, Gucci, Harrods, Dior, Louis Vuitton, Jimmy Choo, Giorgio Armani, Yves Saint Laurent, Chanel, Valentino, Bvlgari, Gianni Versace және Graff сияқты жоғары сапалы сәнді немесе әшекей бұйымдары сататын дүкендерге толы. Челсиде бірнеше бақтармен қатар, Альберт Бридж бақтары, Баттерси Бридж бақтары, Челси жағалауындағы бақтар, Челси Корольдік ауруханасы (оның аумағы жыл сайынғы Челси гүл көрмесі үшін пайдаланылады) және Челси Физик бағы сияқты ашық кеңістіктер де бар.

Спорт

18 ғасырда Челси крикет клубы бір кездері көзге түсіп, үй матчтарын сол кездегі Челси Комон деп аталған жерде өткізді. Бұл аймақ 19 ғасырда жүргізілген құрылыс жұмыстарының салдарынан дерлік жойылды. 1731 және 1789 жылдар аралығында Челси клубының қатысқан немесе Челси Комон жерінде өткен бес матч туралы мәліметтер сақталған. Челси футбол клубы көршілес Фулхэмдегі Стэмфорд Бридж стадионында, Челси шекарасына жақын орналасқан. Челсидің жоғары бағалы жерде орналасуы және тұрғындарының әулетті болуының нәтижесінде, Челси ФК Англиядағы ең бай жергілікті жанкүйерлерге ие.

Автобустар

Челсиді көптеген Лондондық қоғамдық көлік автобустары шақырады.

Құбырлар мен рельстер

Челсиде метро станциясы жоқ, бірақ оның шекарасына жақын екі станса бар: шығыста Слоан-сквер және солтүстікте Глостер-роуд (олардың екеуі де округтік және шеңберлік желілерінде орналасқан). Сонымен қатар, батысқа қарай Батыс Лондон желісіндегі Imperial Wharf стансасы бар. Бұл желіде бұрын Челси теміржол станциясы (кейін Челси және Фулхэм деп аталды) болған, ол көршілес Фулхэмдегі Корольдік жол мен Фулхэм жолының арасында орналасқан. Алайда, 1940 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі бомбалау салдарынан ол жабылып, кейіннен бұзылыпты. Кроссрейл 2 жобасының (сонымен қатар Chelsea Hackney желісі деп те аталады) аясында Корольдік жолда Челси метро станциясын салу ұсынылып отыр. Transport for London басқаратын бұл жоба әлі мақұлданбаған және қаржыландырылмаған, бірақ консультация кезеңінде. 2008 жылы TfL жариялаған жоспарларға сәйкес, станция Корольдік жолдың Dovehouse Green аймағында орналасуы тиіс. 2020 жылдың соңында үкімет Кроссрейл 2 жобасын іске асыру жоспарларын тоқтатты.