Ян Троэлль: швед режиссері мен операторы

Кіріспе

швед режиссері (1931 жылы туған)

Ян Густаф Троэлль (23 шілде 1931 жылы туған) – швед жазушысы, режиссер және оператор. Оның табиғатты ерекше көрсететін лирикалық түсірілімдері бар реалистік фильмдері оны Ингмар Бергман және Бо Видербергпен қатар қазіргі швед кинорежиссерлерінің алдыңғы қатарына қойды.

Өмір және мансап

Троелл Швецияның Мальмё қаласының жанындағы Лимхамн қаласында дүниеге келген. Бірнеше жыл бастауыш мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, бірақ алпысыншы жылдары қысқаметражды фильмдер түсіре бастады. 1965 жылы ол «4x4» фильмінің түсіріліміне атсалысты және ол 4-ші Мәскеу халықаралық кинофестиваліне қатысты. Ол Видербергтің операторы болды, бірақ көп ұзамай өзінің алғашқы көркем фильмін – «Міне, сенің өмірің» (Här har du ditt liv, 1966) фильмін шығарды. Бұл фильм 20-ғасырдың басындағы Швециядағы жұмысшы сыныбының баласы туралы. Фильм Айвинд Джонсонның автобиографиялық романы негізінде түсірілді. Ол бұл фильм үшін 4-ші «Гулдбагге» киносыйлығының «Үздік режиссер» номинациясын жеңіп алды. Оның келесі фильмі – «Кім оны өлген күйі табалды?» (Ole dole doff, 1968) 18-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Алтын аю» сыйлығын жеңіп алды. Троеллдің 1970-ші жылдардағы маңызды жұмысы – «Көшпендер» (Utvandrarna, 1971) және оның жалғасы «Жаңа жер» (Nybyggarna, 1972) болды. Бұл 19-ғасырда шөлді швед аймақтарынан Америкаға көшіп келген шаруалар туралы екі эпикалық фильм. Троелл фильмдері швед жұмысшы сыныбының авторы Вильгельм Мобергтің әйгілі «Көшпендер» шығармалар жинағының негізінде жасалған. Троеллдің көптеген фильмдеріндегідей, Макс фон Сидов басты рөлдердің бірін ойнайды. «Көшпендер» бірнеше «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Голливудтағы қысқа және сәтсіз сапардан кейін, нәтижесінде «Зэндидің қалыңдығы» (1974) және Джин Хакманның қатысуымен түсірілген «Жылдамдық» (1979) фильмдері жарық көрді. Троелл «Андренің қанатындағы сапар» (Ingenjör Andrées luftfärd, 1982) фильмін түсірді. Бұл фильм 1897 жылы С.А. Андренің Арктикаға балонмен жасаған апатты экспедициясы туралы. «Андренің қанатындағы сапар» фильмі «Оскар» сыйлығына (шет тіліндегі фильм) ұсынылды. «Il Capitano: A Swedish Requiem» (1991) фильмінің шығуына қатысты дау туды, себебі фильм нағыз оқиғаға негізделген – бірнеше жыл бұрын швед отбасының қатыгездікпен өлтірілуі (қараңыз: Джуха Вальяккала). Дегенмен, фильмде қылмыстың зорлық-зомбылығына емес, қылмыскер мен оның сүйіктісі арасындағы психологиялық тартысқа баса назар аударылады. Ол 42-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде «Үздік режиссер» үшін «Күміс аю» сыйлығын жеңіп алды. Сондай-ақ, ол 27-ші «Гулдбагге» киносыйлығының «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алды. Троелл деректі фильмдер де түсірді, мысалы, «Армандар елі» (Sagolandet, 1988), қазіргі қоғамның табиғаттан алшақтауы туралы және «Мұздаған арман» (En frusen dröm, 1997), онда ол тағы да Андренің полярлық экспедициясын қозғайды. Троелл Sight & Sound журналының кең ауқымды сауалнамасына қатысып, өзінің сүйікті фильмдері «Ақ және жеті кәріз», «Хуго», «Заманауи уақыт», «Күгіртке сағаты», «Аңшының түні» және «Кейбірлер ыстық жақсы көреді» екенін айтты. Жасы үлкен болса да (қазір 80-ге жуықтап қалды), Троелл өнімділігін сақтап келеді. Оның соңғы фильмдері: «Ақ қардай ақ» (Så vit som en snö, 2001), швед авиаторы Эльза Андерссонның өміріне негізделген; «Қазіргі уақыт» (Närvarande, 2003) атты деректі фильм; «Мәңгілік сәттер» (Maria Larssons eviga ögonblick, 2008), 20-ғасырлық жұмысшы сыныбының фотографы Мария Ларссонның өміріне негізделген; және оның соңғы фильмі – «Соңғы үкім» (Dom över död man), швед публицисі Торгни Сегерстед туралы деректі фильм. «Соңғы үкім» фильмінің премьерасы 2012 жылдың қараша айында Стокгольм халықаралық кинофестивалінде өтті. Сол фестивальде Троелл өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлықпен марапатталды.

Troell was born in Limhamn outside Malmö, Sweden. For several years, he worked as an elementary school teacher but started to make short films in the sixties. In 1965 he co produced the film 4x4 and it was entered into the 4th Moscow International Film Festival. He became director of photography for Widerberg but soon made a debut with his own first feature, Here's Your Life (Här har du ditt liv, 1966), about a working class boy in Sweden, set in the beginning of the 20th century. The film was based upon an autobiographical novel by Eyvind Johnson. For the film he won the Guldbagge Award for Best Director at the 4th Guldbagge Awards. His next film Who Saw Him Die? (Ole dole doff, 1968) won the Golden Bear award at the 18th Berlin International Film Festival. Troell's major work in the 1970s became The Emigrants (Utvandrarna, 1971) and its sequel The New Land (Nybyggarna, 1972), two epic films about some peasants emigrating from the barren Swedish countryside to America in the 19th century. Once again, Troell films were based upon the novels of a Swedish working class author, in this case Vilhelm Moberg's famous Emigrants suite. As in many of Troell's films, Max von Sydow plays one of the major roles. The Emigrants was nominated for several Academy Awards. After a brief and unsuccessful sojourn in Hollywood, which resulted in the films Zandy's Bride (1974), starring Gene Hackman, and Hurricane (1979), Troell made Flight of the Eagle (Ingenjör Andrées luftfärd, 1982). It is a film about S. A. Andrée's disastrous Arctic balloon expedition of 1897. The Flight of the Eagle was nominated for the Academy Awards (foreign language film). The release of Il Capitano: A Swedish Requiem (Il Capitano, 1991) became controversial since the film is based upon a true story; the brutal murder of a Swedish family just a few years earlier (see Juha Valjakkala). Yet, it concentrates on the psychological power game between the murderer and his girlfriend rather than the violence of the crime. He was awarded with the Silver Bear for Best Director at the 42nd Berlin International Film Festival. It also won the award for Best Film at the 27th Guldbagge Awards. Troell has also made documentaries, for instance Land of Dreams (Sagolandet, 1988), dealing with modern society's alienation from nature and A Frozen Dream (En frusen dröm, 1997) in which he once again brings up Andrée's polar expedition. Troell took part of an extensive poll by Sight & Sound, where he revealed his favorite films to be Snow White and the Seven Dwarfs, Hugo, Modern Times, Hour of the Wolf, The Night of the Hunter and Some Like It Hot. Despite his age (he is currently in his 80s), Troell has remained productive. His recent films include As White as in Snow (Så vit som en snö, 2001), based on the life of Swedish aviator Elsa Andersson; a documentary called Presence (Närvarande, 2003); Everlasting Moments (Maria Larssons eviga ögonblick, 2008), based on the life of Maria Larsson, a 20th century, working class photographer; and his latest film, The Last Sentence (Dom över död man)., a biographical film about the Swedish publicist Torgny Segerstedt. The Last Sentence premiered in November 2012 at the Stockholm International Film Festival. At the same festival Troell was awarded the Lifetime Achievement Award.

Қысқа метражды фильмдер

Жыл Атауы Минуттар 1960 Stad 25 1961 Sommartåg 14 1961 Nyårsafton på skånska slätten 7 1962 Pojken och draken 30 1962 En broder mer 20 1962 De kom tillbaka 24 1962 Båten 21 1963 Drömmar och syner vid havet 25 1964 Trakom 15 1964 Johan Ekberg 21 1964 Den gamla kvarnen 10 1965 Vår i Dalby hage 4 1965 Uppehåll i myrlandet 30 1965 Porträtt av Åsa 29 1975 Nålsögat 29 1989 Tolvslaget – күндізгі өлең 7 1994 Dansen 20 1997 және алма ағашындағы балалар 25 2000 92,8 MHz – оңтүстіктегі армандар 30 2002 Reflexion 2001 7 2004 The Yellow Tag 10 2010 Менің өлшемімше – шөлдегі саяхат 6