Кіріспе

Жұлдызаралық опера эпосы "Жұлдызды соғыс" өзінің ортасы мен сюжеттерінде ғылым мен технологияны пайдаланады. Сериал фильмдерде де, романдар, комикстер және басқа да медиа түрлерінің кеңейтілген әлемінде де көптеген технологиялық ұғымдарды көрсетті. "Жұлдызды соғыс" фильмдерінің басты мақсаты – драма, философия, саяси ғылымдарды дамыту, ал ғылыми білімге көбірек емес, сүйену. "Жұлдызды соғыс" әлемі үшін жасалған немесе алынған көптеген экрандық технологиялар көбінесе сюжеттік құрал ретінде қолданылды. "Жұлдызды соғыс" халық мәдениеті мен ғылыми фантастикада алған жоғары мәртебесі оны нақты ғылыми ұғымдармен таныстырудың оңай жолы ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. "Жұлдызды соғыс" әлемінде қолданылатын көптеген мүмкіндіктер мен технологиялар әлі де мүмкін емес деп есептеледі. Дегенмен, олардың ұғымдары әлі де ықтимал.

Татуиннің егіз жұлдыздары

Бұрын ғалымдар планеталардың екі жұлдыздың айналасында пайда болуы мүмкін емес деп ойлаған. Алайда, соңғы модельдеулер планеталардың бір жұлдызды жүйелердегідей екі жұлдызды жүйелерде де қалыптасу мүмкіндігінің бірдей екенін көрсетеді. Қазіргі кезде белгілі 3457 экзопланетаның 146-сы екі жұлдызды жүйелерді айналып өтеді (және 39-ы үш немесе одан да көп жұлдызды бірнеше жұлдызды жүйелерді айналып өтеді). Атап айтқанда, олар "кең" екі жұлдызды жүйелерде айналады, онда екі жұлдыз бір-бірінен қашық (бірнеше АЕ) орналасқан. Татуин басқа типтегі – "жақын" екі жұлдызды жүйе, онда жұлдыздар өте жақын, ал планеталар ортақ гравитациялық орталықтың айналасында айналады. Алғашқы байқау арқылы расталған екі жұлдызды жүйе – Кеплер 16b – жақын екі жұлдызды жүйе. Экзопланета зерттеушілерінің модельдеулері планеталардың жақын екі жұлдыздың айналасында жиі пайда болатынын көрсетеді, бірақ екі жұлдызды жүйенің гравитациялық әсері оларды қазіргі Допплер және транзиттік әдістермен табуды қиындатады. 2011 жылы The Guardian газеті NASA-ның Кеплер ғарыш кемесінің "Жұлдызды соғыстар" фильмдеріндегідей екі күнге ие Кеплер 16b планетасын тапқанын хабарлады. Астрофизик және "Жұлдызды соғыстар" жанкүйері Жанна Кавелос ғалымдардың Татуин сияқты екі жұлдызды жүйелердің болуына күмәнданатынын түсіндіреді, өйткені бір жұлдыздың гравитациясы екіншісінің айналасында планеталардың қалыптасуына кедергі келтіруі мүмкін. Бір-бірінің айналасында айналатын әртүрлі массалы екі жұлдыздың гравитациялық өрісі ауысып, жүйедегі кез келген планеталардың орбитасында тұрақсыздық тудыруы мүмкін. Оның сөзіне сәйкес, тіпті екі жұлдызды жүйенің тұрақты орбитасындағы планеталар да климаттық проблемалар сияқты басқа да қиындықтарға тап болуы мүмкін. Мысалы, үлкен жұлдызды айналып жүрген екі жұлдызды жүйенің планетасы оның гравитациялық өрісіне жақындап, осы кезеңде планетаның қатты қызуына себеп болады. Планета үлкен жұлдызды айналып өтіп, кіші жұлдыздың орбитасына жеткенде, оның гравитациялық өрісі планетаны одан да қашыққа жібереді. Бұл қашықтық (әлдебір кіші күн сәулесімен бірге) планетаны суық температураға түсіруі мүмкін. Сондықтан, бластер атысы жарқын сызықтай өтіп, нысанаға тиюі мүмкін. Кейде кейіпкерлер бұл оқтарды "лазерлік оқтар" деп атайды, олар жарық жылдамдығымен қозғалмаса да, қарқынды жарық энергиясынан тұрады. Алайда, көптеген ресми канондық "Жұлдызды соғыстар" деректері бластер технологиясы нағыз лазерлерден өзгеше екенін көрсетеді. Ресми канон бойынша, олар бөлшектер сәулесінің бір түрі. Бұл "магниттік жабық" қабырғалардың оларды тоқтатуымен расталады. Польша Ғылым академиясы Варшава университетімен бірлесіп секундына миллиардтаған кадр түсіретін камераларды пайдаланып, өте қысқа лазерлік импульсті түсіруге қол жеткізді. Бұл лазерлік импульстер соншалықты күшті болғандықтан, олар кездескен атомдарды бірден иондап, плазмалық талшық құрады. "Жұлдызды соғыстар" сериясының барлық бөлімдерінде бластердің тірі нысанаға тигізген әсері шамамен бірдей бейнеленген. Бластер оқтары жарық немесе бөлшектерге негізделген энергиядан тұратындықтан, олар нысананың тінін жағып, кейбіреулері тіпті нысанаға жарылып, үлкен күш түсіреді. Соңғы әсер көбінесе үлкен бластерлерден туындайды. Бластерлердің плазмалық энергияны оқ ретінде қолданатыны да көрсетілген, ол көк түсті оқтар түрінде бейнеленген. "Күш оянады" фильмінен бастап, бұл көк оқтар тінді жарып, аздап күйдіріп, қан кетуге себеп болады, мысалы, По штурмшыны бластермен атып, оның өліміне дейін қан кетуіне әкелді. Бластердің қан кетуге себеп болған тағы бір мысалы – Чьюбакка Кайло Ренді Bowcaster-мен атып, оның денесіне шағын жарылыс қан кету жарақатын және күйіктерді тудырды. Көптеген қазіргі заманғы бластерлік шайқастарда бластерден зақымданған адамның денесінде атылған жердің шегінде күл мен қара іздер көрінеді. Сондай-ақ, бластерлер үлкен мөлшерде үйкеліс және кинетикалық энергиямен соқтығысады, бұл нысанадан ұшқын шығуына, нысананы өртке түсіруге немесе нысананы соққы кезінде өлтіруге жеткілікті, тіпті егер оқ нысананы тесіп өтпесе де, мысалы, кейбір нысаналар бластерге қарсы броняланған кезде.

Вакуумдағы тербеліс

"Жұлдыздық соғыстар" эпикалық ғарыш шайқастарымен әйгілі. Осы ғарыш сахналарында бластер, қозғалтқыш және жарылыс дыбыстарын естіруге болады. Дегенмен, ғарыш – вакуум, ал дыбыс таралуы үшін материя қажет болғандықтан, көрермендер ешқандай дыбыс естімеуі керек. Бұл кейбір "Жұлдыздық соғыстар" медиасында басқа кемелердің сыртқы қозғалысына сәйкес келетін үш өлшемді дыбыс құратын сенсорлық жүйе арқылы түсіндіріледі, бұл мультимодальдық интерфейстің бір түрі, бірақ көрермендер тіпті ғарыштағы тұрғыдан да дыбыс ести алады. "Ситтердің Лордтары" романында алыс галактикадағы кейіпкерлер, егер олар енді кемелерімен шектелмесе, ғарышта ешқандай дыбыс естімейтіні айтылады: сондықтан вакуумда дыбыс естілуі көрермендерге арналған, фильмде естілетін дыбыстарды түсіну үшін жасалған құрал. "Жұлдыздық соғыстар" романынан өзгеше, "2001: ғарыш саяхаты" фильміндегі "Дискавери-1" кемесі романдағы астероид белдеуінен тікелей өтеді, миссия ұйымдастырушылары соқтығысудан қорқып, шабуыл жасамайды. Алайда, Күн жүйесінің астероид белдеуі тығыз емес, және бірнеше ғарыш кемелері одан зардапсыз өтті. Кемені бұру үшін ауырлық орталығы сақталып, жоғары жағы жоғары болып қалады, бірақ мұндай жылдамдықпен туындайтын G күші жолаушыларға зиян келтіруі мүмкін. Фильмдерде бұл "инерциялық компенсаторлар" деп аталатын құрылғылармен шешіледі. Атмосферасы жоқ ұшу кезінде бұрылу үшін кемеге күш қолдану керек, мүмкін, қозғалтқыш немесе күштік өріс толқыны арқылы, оның орналасуы (кеменің ауырлық орталығына қатысты) кеменің бағытын немесе бұрылу бұрышын анықтайды. Бұл құбылыс 1997 жылдан бері "Жұлдыздық соғыстар" комикс кітаптарының бірнеше туындыларынан кейін пайда болды (түпнұсқа трилогиядан тыс, бірақ көптеген басқа туындылар сияқты 2014 жылы канондық емес деп жарияланды және "Жұлдыздық соғыстар аңыздары" үздіксіздігінің бөлігі болды) және "Эндор Холокосты" деп аталды. Бұл екінші Өлім Жұлдызының жойылғаннан кейінгі жағдайын және оның орманды айға және оның тұрғындарына тигізетін әсерін талдаудың нәтижесінде туындады. Барлық ақпарат негізінде, ядролық жауын-шашын планетаның (немесе айдың) бетінде радиоактивті ластануға алып келеді, бұл кең ауқымды өлім мен қиратуға әкеледі деген қорытындыға келді. Екінші Өлім Жұлдызының жойылғандағы салдарын зерттеген физиктер оның нәтижелерін болжайды. Астрофизик және "Жұлдыздық соғыстар" жанкүйері Дэйв Мошер фильмдегі оқиғаларды 10 000 сөздік эсседе баяндайды. Оның бірінші аргументі – Өлім Жұлдызының ядролық реакторына жасалған көтерілісшілердің шабуылынан туған жарылыс, бүкіл ғарыш станциясы Эндорға жауған ұсақ металл бөлшектеріне айналады. Бұл қалдықтар Эндор атмосферасында жанып, уытты күлге айналып, планеталық өрттерге себеп болады. Сара Стюарт тағы бір ғалым, жағдайды қайта талдап, Өлім Жұлдызының жарылысынан кейін айдың қоршаған ортаны тазартудан кейінгі бұрынғы жағдайын болжайды. Бұл Эндорды Марстан сәл үлкен, бірақ Жердің шамамен 15% мөлшерінде етеді. Ол сондай-ақ Эндордың диаметрі Марстан кішірек, бірақ оның формуласы бойынша массасы тығыз екенін атап өтеді. Эндордың кішірек құрамы ерекше, бірақ оның пікірінше, мүмкін емес емес. Сондықтан Минтон қалған материалдың булануы аз болады және жарылыс орбитада ұстау үшін қажетті жылдамдықтан әлдеқайда баяу болады, ол секундына шамамен 212 мильді құрайды деп есептейді. Өлім Жұлдызының орбиталық жылдамдығын көрсететін теңдеуді пайдаланып, ол фрагменттердің Өлім Жұлдызының орбитасын сол биіктікте сақтау үшін секундына 4,5 шақырым жылдамдықпен айналуы керек деп болжайды. Бұл болмағандықтан, ол бұрынғы Өлім Жұлдызының қалдықтары айдың бетінде қалқан генераторы орналасқан жерге түседі деп мәлімдейді. Гиперғарыш саяхатының да бір түрлі ауа кедергісі бар екені айтылады, мысалы, "Жұлдыздық соғыстар: Клондар соғысы" телесериалының "Келісім немесе келісімсіз" эпизодында көрінеді. Контрабандист және Асока Таноның досы Трасс Мартез, "Күміс періште" деп аталған, ауыр өзгертілген Небула класындағы жүк кемесіндегі ұшу турбуленттігі үшін "төртінші тормозды" қосып қойғаны үшін кешірім сұрайды. Егер Мартез енді ғана тастап кеткен Корускант планетасының атмосферасында ауа кедергісіне тап болса, бұл қалыпты жағдай болар еді. Алайда, ол гиперғарышқа кіргеннен кейін ғана турбуленттілікке тап болды, бұл гиперғарыш қандай да бір...

Планеталар, айлар және планеталар

"Жұлдыздық соғыстар" франшизасында көптеген планеталарда барлық тірі жан тыныс алып, қозғала алады, ал осы планеталар мен жұлдыздық жүйелер кішкентай кеңістіктер ретінде қарастырылады. Осы кемшіліктердің екеуіне де нақты түсіндірме бар. "Жұлдыздық соғыстар" кеңейтілген әлемінде галактиканың көптеген планеталары ең көп қоныстанған түрлердің атмосферасына және гравитациясына бейімделгендігі, сондай-ақ Кельдор және Скакоандар сияқты тыныс алу маскалары немесе қысымды костюмдер сияқты құрылғыларды пайдалануға қажеттіліктері айтылады. Басқа жағдайда, "Жұлдыздық соғыстар" франшизасы галактикааралық деңгейге жеткендіктен, ондағы барлық планеталар дерлік планеталық өркениеттер деп есептеледі, бұл теория шындыққа негізделген және болашақта орын алуы мүмкін. Алан Дин Фостер жазған "Жаңа үміт" романында Татуиннің адамдар тарапынан отарланғаны айтылады. Бұл бөлімде адамдар планетаны отарлап, планетаның сирек қоныстанған шалғай аймақтарына қоныстанғандығы, бұл Тоскендер мен планетаға аз санда қоныстанған адамдар арасында байланыс орнатуға мүмкіндік бермегендігі көрсетіледі. Сондай-ақ, осы романда Явин планетасын таныстыратын бөлімде ол өмір сүруге жарамсыз деп сипатталады. Оның серік айлары планетаның мөлшерінде сипатталған. Алғашқы адам отарлаушылар "Явин IV" деп атаған төртінші ай өсімдіктер мен жануарларға толы деп сипатталған. Кітапта бұл айдың ормандарында бір кезде өмір сүрген, бірақ адамдар келгенге дейін жойылған ежелгі өркениет туралы айтылады. Олардың бар екендігінің жалғыз дәлелі – олар қалдырған ежелгі архитектуралық орындар мен ескерткіштер (фильмде көрсетілгендей), олардың көпшілігі құпия түрде салынған. Көтерілісшілер Альянсы Явиннің аумағын жасырын база ретінде пайдаланған кезде, айда өсімдіктер, жәндіктер мен жануарлар ғана қалған. Жанна Кавелос "Жедай туралы әңгімелер" комикс сериясына назар аударады, ол "Жұлдыздық соғыстар" галактикасының көп бөлігінің отарлануын баяндайды. Оның пікірінше, "Жұлдыздық соғыстар" галактикасындағы адамдардың бір ғана түрге жататындығы, сондай-ақ Жердегі адамдар сияқты көрініс пен өмір салтынан, мүмкін, Жерге ұқсас бір планетадан шыққан, бірақ "Жұлдыздық соғыстар" ғаламшарындағы адам түрінің нақты шығу тегі немесе мекені белгісіз. Ол басқа планеталарды отарлау үшін "Жұлдыздық соғыстар" галактикасындағы адамдардың генетикалық өзгеріске ұшырамауы мүмкін екенін болжайды. Ол Люк Скайуокердің Татуинде өмір сүргенін, бірақ климаты Татуинге қарама-қарсы болжанатын Хот планетасына бейімделу үшін генетикалық өзгеріске ұшырамағанын айтады. Сондай-ақ, адамдар өздері отарлаған планетаның климатын өзгертуге қабілетті. Ол адамдар өмір сүретін планеталарда жергілікті түрлердің бар екенін атап өтеді, мысалы, Татуиндегі Жавалар Тоскендермен бірге адамдар өмір сүретін климатқа сай өмір сүреді. Егер олар адамдар отарлауына және қоршаған ортаны өзгертуге/алмастыруға дейін басқа климатта өмір сүрген болса, мысалы, терраформациялау, олар тірі қалуы екіталай. Дегенмен, лазерлерді қолдану бірнеше мәселелерді тудырады: сәуленің соңынан шағылыстыру үшін бірдеңе қажет. Жеткілікті қуатты қуат көзі болуы керек. Лазерлердің сәулелері қиылысқанда соқтығыспайды. Лазерлер үнсіз. Кейбір материалдар жарық қылысына төтеп бере алады, ал кейбіреулері тіпті оны қосылғанда деактивациялай алады. "Жұлдыздық соғыстар" галактикасындағы қарудың ертедегі түрлері "протосаберлер" деп аталды, олар электр сымы арқылы жарық қылының тұтқасына қосылған батареяларды қажет етті. Батареялар тобына джедайлар жарық қылышты пайдалана отырып, жалын шашушыны киіп жүретін белбеу қосылған, бірақ бұл идеалды емес, өйткені ол шайқас кезінде джедайлардың қозғалысын шектеді. Жарық қылыштары әдетте электр немесе магнит өрісі болып табылатын күш өрісінде ұсталатын плазма ретінде түсіндіріледі. Күш өрісі магниттік бола алмайды, өйткені өрісте жылу бар, магниттік өріс жасай алмайтын нәрсе. Осылайша, күш өрісі қазіргі технологияға беймәлім қалқан болуы керек. Сонымен қатар, екі плазмалық лезбілер тікелей жанасқанда, магниттік қосылыс пайда болып, екі лезбідегі плазма жарылып шығады. Осы бөлімнің басында айтылған, нақты жарық лезбілерін пайдаланатын жарық қылыштарының барлық проблемалары шешілмейтін емес. Мысалы, "Лазерлердің сәулелері қиылысқанда соқтығыспайды" деп айтылады, бұл біздің күнделікті тәжірибемізге негізделген мәлімдеме. Бірақ Эйлер мен Гейзенберг 1936 жылы, жеткілікті жоғары интенсивтілікте, жарық өзімен өзара әрекеттесе алатынын көрсетті (бұл вакуумның кванттық құбылыстарына байланысты әсер). Осыған байланысты, екі жарық қылышының қақтығысқан сценарийін елестетуге болады, онда бір жарық қылышының тұтқасынан шыққан фотондар екінші жарық қылышының тұтқасына шашырайды (шашырау екі жарық қылышының қабаттасқан аймағында жүзеге асырылады). Фотондардың импульсі болғандықтан, шашыраған фотондар екінші жарық қылышының тұтқасына радиациялық қысымды тудырады. Жоғары интенсивті лазерлерден алынған техникаларды пайдалана отырып, электр өрісінің күші 1015 В/м болатын лазерлер үшін әр жарық қылышының тұтқасында сезілетін күш шамамен 10 Н (немесе шамамен бір килограмдық заттың адам аяғына түсуіне тең) екені көрсетілді. Шашыраған фотондардың салдарынан туындаған бұл күш екі жарық қылышы қақтығысқанда лезбінің қаттылығын сезінуге мүмкіндік береді. Мұндай жарық қылышын қуаттау үшін үлкен мөлшерде энергия қажет. Мысалы, электр өрісінің күші 1015 В/м болатын жарық қылышын бір минут бойы қуаттау үшін 1025 Дж, немесе Күннің бір секундтағы жалпы энергия шығысынан он есе аз энергия қажет. Егер энергия көзі ядролық синтез болса, мұндай жарық қылышын бір минут бойы жұмыс істеу үшін 1011 кг ядролық синтез отыны қажет болады. Басқаша айтқанда, мұндай жарық қылышын бір минут бойы жұмыс істеу үшін тұтқаға Гизаның Ұлы пирамидасының он теңесін сыйдыру қажет.