1968 жылғы Франциядағы студенттік және жұмысшылық қозғалысы

Кіріспе

Францияда сол жақтан туған азаматтық наразылықтар кезеңі
1968 жылғы Франциядағы азаматтық наразылықтар

Анархистер
Француз Коммунистік партиясы
Ситуационисттер халықаралық ұйымы
Жұмыс орындарын сақтау жөніндегі кеңес
Демократиялық және Социалистік солшыл студенттер федерациясы
Студенттер:
Франция студенттерінің ұлттық одағы (UNEF)
Сорбоннаны басып алу комитеті
Одақтар:
CGT
FO
| тарап2 = Үкімет
Ішкі істер министрлігі
Ұлттық полиция
Республикалық қауіпсіздік компаниялары
Франция қарулы күштері
Голлисттік партиясы
| тарап3 =
| жетекшілер1 = Орталықтандырылмаған басшылық. Көптеген белгілі адамдар қатысты: Франсуа Миттеран, Пьер Мендес Франция
| жетекшілер2 = Шарль де Голль (Франция Президенті), Жорж Помпиду (Франция Премьер-министрі)
| жетекшілер3 =
| саны1 =
| саны2 =
| саны3 =
| зардаптар1 =
| зардаптар2 =
| зардаптар3 =
| қазалар = 2 (тек 25 мамыр)
| жарақаттар = 887+ (тек 25 мамыр). Бұл наразылықтар ән, фантазиялық граффити, плакаттар мен ұрандар түріндегі протест өнерінің бір буынға шабыт берді. Наразылықтар капитализмге, тұтынушылыққа, американдық империализмге және дәстүрлі институттарға қарсы студенттердің басып алу және наразылық акцияларынан басталды. Наразылық білдірушілерге қарсы полицияның күшті репрессиясы Францияның кәсіподақ конфедерацияларын ынтымақтастық ереуілдерге шақыруға итермеледі, бұл күткеннен әлдеқайда тез таралып, сол кездегі Франция халқының 22% -ын құрайтын 11 миллион жұмысшыны қамтыды. Бұл қозғалыс спонтанды және орталықтандырылмаған жабайы ереуілдермен сипатталды; бұл кәсіподақтар мен солшыл партиялар арасында қайшылықтарды, кейде тіпті қақтығыстарды тудырды. Париж университетінің Сорбонна кампусындағы студенттер 3 мамырда бірнеше Нантер студенттерінің жабылуына және шығарылуымен қорқытуына наразылық білдірді. 6 мамырда студенттердің ұлттық одағы, Франция студенттерінің ұлттық одағы (UNEF) – бүгінгі таңға дейін Францияның ең ірі студенттік одағы – және университет оқытушыларының одағы полицияның Сорбоннаға басып кіруіне наразылық білдіру үшін шеру ұйымдастырды. 20 000-нан астам студент, оқытушы және қолдаушылар әлі де полициямен қоршалған Сорбоннаға қарай шеру тартты, олар шерушілер жақындағанда шабуыл жасады. Көрермендер тарап кеткенде, кейбіреулері қолдарындағы барлық заттардан кедергілер жасады, ал басқалары тас лақтырып, полицияны қысқа уақытқа кері шегінуге мәжбүр етті. Полиция жас газбен жауап берді және қайтадан көрермендерге шабуыл жасады. Жүздеген студенттер тұтқындалды. Жоғары сынып оқушылары 6 мамырдағы тәртіпсіздіктерді қолдады. Келесі күні олар студенттерге, оқытушыларға және жас жұмысшылардың саны артып бара жатқан Триумф аркасына жиналды. Олар 1) ұсталған студенттерге қатысты барлық қылмыстық айыптауларды жоюды, 2) полицияның университетті тастауын және 3) биліктің Нантер мен Сорбоннаны қайта ашуын талап етті.

Anarchists
French Communist Party
Situationist International
Council for Maintaining the Occupations
Federation of the Democratic and Socialist Left
Students:
Union Nationale des Étudiants de France
Sorbonne Occupation Committee
Unions:
CGT
FO
| side2 = Government
Ministry of the Interior
Police nationale
Compagnies Républicaines de Sécurité
French Armed Forces
Gaullist Party
| side3 =
| leadfigures1 = Non centralised leadership Some notable people participating: François Mitterrand Pierre Mendès France
| leadfigures2 = Charles de Gaulle(President of France) Georges Pompidou(Prime Minister of France)
| leadfigures3 =
| howmany1 =
| howmany2 =
| howmany3 =
| casualties1 =
| casualties2 =
| casualties3 =
| fatalities = 2 (only 25 May)
| injuries = 887+ (only 25 May) that inspired a generation of protest art in the form of songs, imaginative graffiti, posters, and slogans. The unrest began with a series of far left student occupation protests against capitalism, consumerism, American imperialism and traditional institutions. Heavy police repression of the protesters led France's trade union confederations to call for sympathy strikes, which spread far more quickly than expected to involve 11 million workers, more than 22% of France's population at the time. The movement was characterized by spontaneous and decentralized wildcat disposition; this created contrast and at times even conflict among the trade unions and leftist parties. Students at the University of Paris's Sorbonne campus (today Sorbonne University) met on 3 May to protest the closure and the threatened expulsion of several Nanterre students. On 6 May, the national student union, the Union Nationale des Étudiants de France (UNEF, the National Union of Students of France)—still France's largest student union today—and the union of university teachers called a march to protest the police invasion of the Sorbonne. More than 20,000 students, teachers and supporters marched toward the Sorbonne, still sealed off by the police, who charged, wielding their batons, as soon as the marchers approached. While the crowd dispersed, some began to create barricades out of whatever was at hand, while others threw paving stones, forcing the police to retreat for a time. The police then responded with tear gas and charged the crowd again. Hundreds more students were arrested. High school student unions spoke in support of the riots on 6 May. The next day, they joined the students, teachers and increasing numbers of young workers who gathered at the Arc de Triomphe to demand that (1) all criminal charges against arrested students be dropped, (2) the police leave the university, and (3) the authorities reopen Nanterre and Sorbonne.

Даудың күшейуі

Келіссөздер бұзылып, студенттер үкімет мектептерді қайта ашуға келіскенін жалған хабарлағаннан кейін, мектептерде полицияның әлі де тұрғанын білді. Бұл студенттердің арасында төңкерісшіл ынтаға ұласты. 10 мамырда тағы да үлкен жұртшылық Rive Gauche-де жиналды. Компаньиес Республикайн де Секуар қайтадан олардың өзеннен өтуіне кедергі келтіргенде, жұртшылық тағы да кедергілер жасады, ал полиция таңғы сағат 2:15-те келіссөздер тағы да сәтсіз аяқталып, шабуыл жасады. Жүздеген адамдардың тұтқындалған және жарақат алған қақтығыс таң атқанға дейін жалғасты. Оқиғалар радиода осы оқиғалар болып жатқанда тікелей эфирде берілді, ал келесі күні теледидардан соңы көрсетілді. Полицияның тәртіпсіздікке қатысуы, яғни агенттер арқылы машиналарды өртеп, «молотов коктейльдерін» лақтыру арқылы болды деген айып тағылды. Үкіметтің қатаң шаралары ереуілшілерге деген ыстық ықылас толқынын тудырды. Полицияның қатыгездігі мәлім болғаннан кейін елдің танымал әншілері мен ақындары да оларға қосылды. Американдық суретшілер де ереуілшілерді қолдауға бастады. Ірі солшыл кәсіподақтар федерациясы – Конфедерация генераль дю трава (CGT) және Форс Оуврьер (CGT FO) 13 мамырда бір күндік жалпы ереуіл мен демонстрацияға шақырды. Сол күні Париж көшелерімен миллионнан астам адам шеру тартты, полиция көбінесе көзге көрінбеді. Премьер-министр Жорж Помпиду жеке өзі тұтқындардың босатылуы және Сорбоннаның қайта ашылуы туралы жариялады. Бірақ ереуілдер тоқтап қалған жоқ. Керісінше, наразылар одан да белсенді болды. Сорбонна қайта ашылғаннан кейін студенттер оны басып алып, дербес «халық университеті» деп жариялады. Алғашқыда қоғамдық пікір студенттерді қолдады, бірақ олардың басшылары ұлттық теледидарға шақырылғаннан кейін «жауапсыз утопистер сияқты, «тұтыну қоғамын» жоюды қалағандар» ретінде танылды, соның салдарынан оларға қарсы пікір қалыптасты. Дегенмен, келесі апталарда Парижде және басқа жерлерде үкіметке және француз қоғамына қарсы наразылықтарды көтеру үшін шамамен 401 халықтық әрекет комитеті құрылды, оның ішінде Сорбоннаны басып алу комитеті де болды.

Negotiations broke down, and students returned to their campuses after a false report that the government had agreed to reopen them, only to discover the police still occupying the schools. This led to near revolutionary fervor among the students. On 10 May, another huge crowd congregated on the Rive Gauche. When the Compagnies Républicaines de Sécurité again blocked them from crossing the river, the crowd again threw up barricades, which the police then attacked at 2:15 a. m. after negotiations once again floundered. The confrontation, which produced hundreds of arrests and injuries, lasted until dawn. The events were broadcast on radio as they occurred and the aftermath shown on television the next day. It was alleged that the police had participated in the riots, through agents provocateurs, by burning cars and throwing Molotov cocktails. The government's heavy handed reaction brought on a wave of sympathy for the strikers. Many of the nation's more mainstream singers and poets joined after the police brutality came to light. American artists also began voicing support of the strikers. The major left union federations, the Confédération Générale du Travail (CGT) and the Force Ouvrière (CGT FO), called a one day general strike and demonstration for Monday, 13 May. Well over a million people marched through Paris that day; the police stayed largely out of sight. Prime Minister Georges Pompidou personally announced the release of the prisoners and the reopening of the Sorbonne. However, the surge of strikes did not recede. Instead, the protesters became even more active. When the Sorbonne reopened, students occupied it and declared it an autonomous "people's university". Public opinion at first supported the students, but turned against them after their leaders, invited to appear on national television, "behaved like irresponsible utopianists who wanted to destroy the 'consumer society. Nonetheless, in the weeks that followed, approximately 401 popular action committees were set up in Paris and elsewhere to take up grievances against the government and French society, including the Sorbonne Occupation Committee.

Жұмысшылар ереуілі

Мамыр айының ортасына қарай демонстрациялар зауыттарға дейін тарады, бірақ жұмысшылардың талаптары студенттерден едәуір өзгеше болды. 13 мамырда кәсіподақ бастаған жалпы ереуілге 200 000 адам қатысты. Ереуілдер француз экономикасының барлық салаларына – мемлекеттік жұмыс орындарына, өндіріс пен қызмет көрсету салаларына, басқару мен әкімшілікке тарады. Франция бойынша студенттер университеттерді басып алды, ал елдің жұмыс күшінің үштен бірі ереуілге шықты. Бұл ереуілдерді кәсіподақ қозғалысы ұйымдастырмады, керісінше, CGT жауынгерлік рухтың осы стихиялық көтерілісін жоғары жалақы мен басқа да экономикалық талаптар үшін күрес арқылы бақылауға алуға тырысты. Жұмысшылар одан кеңірек, саяси және радикалды бағдарлама ұсынды, де Голль үкіметін құлатуды талап етті және кейбір жағдайларда өз зауыттарын басқаруға әрекеттенді. Кәсіподақ басшылығы ірі жұмыс берушілер бірлестіктерімен келісіп, ең төменгі жалақыны 35%-ға, басқа жұмысшылар үшін 7%-ға көтеруге, ал ереуіл кезіндегі уақыт үшін жалақының жартысын белгілегенде, өз зауыттарын басып алған жұмысшылар жұмысқа оралудан бас тарды және кәсіподақ басшыларын сынады. Шындығында, 68 мамыр қозғалысы CGT, FO және CFDT сияқты негізгі кәсіподақтарға қарсы күшті "кәсіподаққа қарсылық" және "эуфорияны" қамтыды, олар үкіметпен келісімге келуге, халықтың еркіне құрмет көрсетуге қарағанда көбірек дайындық танытты. UNEF студенттік ұйымы мен CFDT кәсіподағы Шарлети стадионында 22 000 адам қатысқан митинг өткізді. Спикерлер құрамы студенттік және коммунистік топтар арасындағы дауды көрсетті. Митинг қауіпсіздік үшін стадионда өткізілсе де, спикерлердің бүлікшілдікке шақыратын сөздері спорт алаңының салыстырмалы ыңғайлылығына қайшы келді.

Жаңа үкімет құруға шақырады

Социалистер де Голль мен коммунистердің арасында келісімшілікке қол жеткізу мүмкіндігін көріп отырды. 28 мамырда Демократиялық және Социалистік Солшылдар Федерациясының өкілі Франсуа Миттеран "мемлекет жоқ" деп мәлімдеді және жаңа үкімет құруға дайын екенін хабарлады. Ол 1965 жылғы президенттік сайлауда күтпегендей жоғары 45% дауыс алған еді. 29 мамырда Пьер Мендес Франс та жаңа үкімет құруға дайын екенін айтты; Миттераннан өзгеше, ол коммунистерді құрамға қосуға дайын болды. Социалистер коммунистердей ірі көше демонстрацияларын ұйымдастыра алмаса да, елдің 20 пайызынан астамын қолдауға ие болды.

Де Голль қашып кетеді

29 мамыр күні таңертең де Голль сол күні жоспарланған Министрлер кеңесінің отырысын кейінге шегерді және Елисей сарайынан жеке құжаттарын жасырын алып кетті. Ол күйеуінің ұлы Ален де Бойсьеге: "Мен оларға Елисей сарайына шабуылдауға мүмкіндік бергім келмейді. Менің жеке қорғанысым үшін қан төгілсе, өкінішті болар еді. Мен кетуге шешім қабылдадым: бос сарайға ешкім шабуыл жасамайды" деді. Де Голль Помпидудың Ұлттық Ассамблеяны тарату туралы өтінішін қабылдамады, өйткені олардың партиясы – голлистер сайлауда жеңіліске ұшырайды деп ойлады. Сағат 11-де ол Помпидуға: "Мен өткенмін, сіз – болашақсыз, мен сізді құшақтаймын" деді. Үкімет де Голльдің келесі күні оралу алдында Коломбе-ле-Дюс-Эглис ауылына, өзінің үйіне баратынын хабарлады, сондай-ақ ол өзінің отставка туралы мәлімдемесін сол жерде дайындамақ деген қауесет тарады. Бірақ президенттік тікұшақ Коломбеге келген жоқ, де Голль үкіметтегі ешкімге қайда бара жатқанын айтпады. Алты сағаттан астам уақыт бойы оның қайда екені белгісіз болды. Министрлер кеңесінің отырысын тоқтату және де Голльдің құпия түрде жоғалуы француздарды, тіпті Помпидуды да таң қалдырды, ол "Ол елден қашып кетті!" деп бұйрақтады.

Үкімет құлдырауы

Де Голльдің ең жақын кеңесшілері оның ниетінің қандай екенін білмейтіндіктерін айтқандықтан, Помпиду кешкі сағат 8-ге теледидарда шартты түрде сөйлеуге дайындалды. Ұлттық үкімет, тиімді түрде, жұмысын тоқтатты. Эдуард Балладур кейіннен премьер-министр болған Помпидудың «өз күшімен толық үкімет болған» екенін жазды, себебі көптеген шенеуніктер «жақын арада революция болады деп сенетін» «ұйымсыз, қиялдаушылардың тобы» болды. Помпидудың досы оған қару ұсынды, «Саған қажет болады» деді; Помпиду оған үйіне қайтуға кеңес берді. Бір шенеунік құжаттарды өртеуге кірісті, ал екіншісі көмекшісінен егер революционерлер отын қорын басып алса, қанша қашықтыққа автокөлікпен қашуға болатынын сұрады. Банктен ақша алу қиынға соқты, жеке автокөліктерге жанармай болмады, ал кейбіреулер жеке ұшақтарды немесе жалған жеке куәліктерді алуға тырысты. Помпиду әскери радарды Де Голльдің екі тікұшағын қадағалау үшін пайдалануды сұрады, бірақ ол Германиядағы француз әскерлерінің штаб-пәтеріне, Баден-Баденге, генерал Жак Массумен кездесу үшін барғанын жақын уақытта білді. Массу көңілі құлаған Де Голльді Францияға оралуға көндірді; әскери қолдауға ие екенін білген Де Голль Министрлер Кеңесінің отырысын келесі күні, 30 мамырға, қайта жоспарлады және сағат 18:00-ге дейін Коломбиге оралды. Алайда, оның әйелі Ивонн отбасылық зергерлік бұйымдарды ұлы мен келініне, олар бірнеше күн Баденде болды, сақтау үшін берді, бұл Де Голльдердің Германияны әлі де мүмкін болатын пана деп есептейтінін көрсетті. Массу Де Голльдің сенімін жоғалтуын 1982 жылға дейін мемлекеттік құпия ретінде сақтады, одан кейін басқалар оны жариялады; сол кезге дейін көптеген сарапшылар оның жоғалуы француз халқына олар неден айырылуы мүмкін екенін еске түсіру мақсатында болғанын сенді. Жоғалу нақты болды және ынталандыру ретінде қарастырылмады, бірақ Францияға осындай әсер етті.

Революцияның алдын алу

30 мамырда 400 000-нан 500 000-ға дейін наразылық білдірушілер (полиция күткен 50 000-нан әлдеқайда көп) CGT жетекшілігімен Париж қаласынан шерумен өтті, олар: "Адиу, де Голль!" ("Қош бол, де Голль!") деп ұран салды. Париж полициясының бастығы Морис Гримо, революцияшылдармен сөйлесіп, олардың қызметін бақылап, күш қолданудан сақтау арқылы революцияның алдын алуда маңызды рөл атқарды. Коммунистік көшбасшылар кейін қарулы көтеріліс жоспарланбағанын жоққа шығарды, ал радикалды жақтастар халықтың барлық құрамының 2% ғана құрады, бірақ олар де Голльдің күшін кемсіткен, оның Германияға қашуы осыны көрсетті. Тарихшы Артур П. Мендель, француз коммунистерінің үкімет құрғаннан кейін демократияны сақтауға дайындығына күмән келтіре отырып, "салмақты, зорлықсыз және негізінен революцияға қарсы" коммунистердің революцияға қарсы болғанын, себебі олар партияның билікке заңды сайлау арқылы келуі керек деп шын жүректен сенгенін, саяси қарсыластарынан қатал жазалауға әкелетін қарулы қақтығыс емес екенін айтты. Коммунистер билікті басып алуға ниеттенбегенін білмей, билік өкілдері полиция күштерін Елисей сарайына орналастырып, қажет болған жағдайда атуға бұйрық берді. Париж қалалық әкімшілігін де қорғамауы, коммунистердің оны бағындыруға тырысқаны туралы хабарларға қарамастан, үкіметтік хаостың белгісі болды. Коммунистік қозғалыс негізінен Париж агломерациясында шоғырланған, басқа жерлерде емес. Егер көтерілісшілер Париждегі маңызды мемлекеттік ғимараттарды басып алғанда, үкімет оларды қайтарып алу үшін күш қолдануға мәжбүр болар еді. Соның салдарынан туындаған құрбандықтар революцияны тудыруы мүмкін еді, әскерилер провинциялардан 1871 жылғы жағдай сияқты Паристі қайтарып алу үшін келер еді. Қорғаныс министрі Пьер Месмер және Қорғаныс штабының бастығы Мишель Фурке мұндай әрекетке дайындалды, ал Помпиду Исси-ле-Мулиноға танктарды жеткізді. Әскерилерде революциялық көңіл күй болмаса да, революционерлермен бір жастағы сарбаздардан құралған армияны пайдалану үкімет үшін өте қауіпті болар еді. Дағдарыстан кейін жүргізілген сауалнамада француздардың 20% революцияны қолдайтынын, 23% оған қарсы шығатынын және 57% қақтығысқа қатысудан қашқанын көрсетті. 33% әскери араласуға қарсы тұрар еді, ал тек 5% ғана оны қолдап, елдің көп бөлігі кез келген әрекеттен аулақ болар еді.

On 30 May, 400,000 to 500,000 protesters (many more than the 50,000 the police were expecting) led by the CGT marched through Paris, chanting: "Adieu, de Gaulle!" ("Farewell, de Gaulle!"). Maurice Grimaud, head of the Paris police, played a key role in avoiding revolution by both speaking to and spying on the revolutionaries, and by avoiding the use of force. While Communist leaders later denied that they had planned an armed uprising, and extreme militants only comprised 2% of the populace, they had overestimated de Gaulle's strength, as shown by his escape to Germany. Historian Arthur P. Mendel, otherwise skeptical of French Communists' willingness to maintain democracy after forming a government, claims that the "moderate, nonviolent and essentially antirevolutionary" Communists opposed revolution because they sincerely believed that the party must come to power through legal elections, not armed conflict that might provoke harsh repression from political opponents. Not knowing that the Communists did not intend to seize power, officials prepared to position police forces at the Élysée with orders to shoot if necessary. That it did not also guard Paris City Hall despite reports that it was the Communists' target was evidence of governmental chaos. The Communist movement largely centered around the Paris metropolitan area, and not elsewhere. Had the rebellion occupied key public buildings in Paris, the government would have had to use force to retake them. The resulting casualties could have incited a revolution, with the military moving from the provinces to retake Paris as in 1871. Minister of Defence Pierre Messmer and Chief of the Defence Staff Michel Fourquet prepared for such an action, and Pompidou had ordered tanks to Issy les Moulineaux. While the military was free of revolutionary sentiment, using an army mostly of conscripts the same age as the revolutionaries would have been very dangerous for the government. A survey conducted immediately after the crisis found that 20% of Frenchmen would have supported a revolution, 23% would have opposed it, and 57% would have avoided physical participation in the conflict. 33% would have fought a military intervention, while only 5% would have supported it and a majority of the country would have avoided any action.

Сайлау жарияланды

30 мамыр күні сағат 14:30-да Помпиду де Голльді Ұлттық Ассамблеяны таратуға және жаңа сайлау шақыруға көндірді, өзінің отставкасын беруге ұсынып. 16:30-да де Голль отставкаға кетуден бас тартқанын мәлімдеді. Ол 23 маусымға белгіленген сайлауды жариялады және жұмысшыларға жұмысқа қайтуға бұйрық берді, әйтпесе төтенше жағдай енгізілетінін ескертті. Үкімет армияның Париж сыртында екенін БАҚ-қа жариялаған еді. Сөзден кейін бірден шамамен 800 000 қолдаушы Ұлттық туды желбіретіп, Елисей далаларымен шеруге шықты; голлистер бұл митингіні бірнеше күн бұрын жоспарлаған, ол түрлі жастағы, мамандығы мен саяси көзқарастағы адамдарды қамтыды. Коммунистер сайлауға келісті, соның салдарынан төңкерілген жағдайдың қаупі сейілді.

Наразылықтарды басу және сайлау

Осы сәттен бастап студенттер мен жұмысшылардың революциялық көтерілісі сарқылып, басылды. Жұмысшылар біртіндеп жұмыстарына оралды немесе полиция оларды өндіріс орындарынан қуды. Ұлттық студенттер одағы көшедегі шерулерді тоқтатты. Үкімет бірнеше солшыл ұйымдарды тыйым салды. Полиция 16 маусымда Сорбоннаны қайта басып алды. Де Голльдің қаупіне қарамастан, оның партиясы маусым айында өткен парламент сайлауында Франция парламенті тарихындағы ең ірі жеңіске қол жеткізді, 486 орынның 353-ін алды, ал коммунистер 34, социалистер 57 орынға ие болды. Ақпан декларациясы және үкіметке коммунистерді қосу туралы уәдесі сайлауда социалистерге кері әсер еткен болуы мүмкін. Олардың қарсыластары 1945 жылғы Чехословакия Ұлттық майдан үкіметінің мысалын келтірді, ол 1948 жылы елге коммунистердің билікке келуіне әкеп соқты. Социалистік сайлаушылар екіге бөлінді: 1968 жылғы ақпан айындағы сауалнамада көпшілік коммунистермен одақтасуды қолдады, бірақ 44% коммунистер билікке келгеннен кейін күшті басып алуға тырысады деп сенді (коммунистік сайлаушылардың 30% келісті). Бастилия күні Латын кварталында социалистік студенттер, солшылдар мен коммунистер (қызыл лента тағып) және анархистер (қара лента тағып) бастаған жаңадан қайта жаңғырған көше шерулері өтті. Париж полициясы мен Республикалық қауіпсіздік компаниялары (CRS) сағат 22-де басталып, түн бойы көшелерде, полиция машиналарында, полиция бөлімшелерінде және көптеген жараланғандарды жеткізген ауруханаларда қатаң жауап берді. Нәтижесінде студенттер мен кешкі мерекеге келген туристер арасында көп қан төгілді. Полиция мен шерушілерге қарсы ешқандай айып тағылмады, бірақ Ұлыбритания мен Батыс Германия үкіметтері ресми наразылық білдірді, оның ішінде полиция бөлімшесінде екі ағылшын мектеп қызына полиция қызметкерлерінің ұятсыз шабуыл жасауына наразылық білдірді.

Ұлттық сезімдер

Де Голльдің жеңісінің масштабына қарамастан, ол жеке жеңіс емес еді. Маттей Доган жүргізген дағдарыстан кейінгі сауалнама көрсеткендей, елдің көпшілігі де Голльді "өзіне тым сенімді" (70%), "үкімет басқаруға тым ескі" (59%), "тым авторитарлық" (64%), "жеке беделімен тым көп айналысады" (69%), "тым консервативті" (63%) және "тым антиамерикандық" (69%) деп қарады; 1969 жылғы сәуірдегі референдум көрсеткендей, ел "де Голльсіз голлизмге" дайын тұрды.

Мұра

1968 жылдың мамыр айы француз саясатындағы маңызды белес болып табылады, кейбіреулер үшін ол азаттыққа мүмкіндік алса, енді біреулер үшін анархия қаупін білдірді. Кейбіреулер үшін 1968 жылдың мамыр айы дәстүрлі ұжымдық қимылдардың аяқталуын және жаңа әлеуметтік қозғалыстардың басымдығымен жаңа дәуірдің басталуын көрсетеді. Осы толқуларға қатысқан немесе қолдаған адамдар soixante huitard ("68-ші") деп аталады – бұл термин ағылшын тіліне де енген.

Музыка

Француз анархист әнші-күйші Лео Ферредің көптеген шығармалары осы оқиғалардан әсер алды. 1968 жылдың мамыр айына тікелей байланысты әндерге "L'Été 68", "Comme une fille" (1969), "Paris je ne t'aime plus" (1970), "La Violence et l'Ennui" (1971), "Il n'y a plus rien" (1973) және "La Nostalgie" (1979) жатады. Клод Нугароның "Париж май" әні (1969). Фабрицио Де Андре өзінің "Storia di un impiegato" альбомында суреттелген ойдағы итальяндық кеңсе қызметкері Франциядағы мамыр оқиғалары туралы хабарларды тыңдағаннан кейін, өмірінің Франциядағы революциялық оқиғалармен салыстырғанда бос және қайталанатын сипатта екенін сезініп, итальян парламенті алдында жарылатын бомба жасауға шабыттанды. Refused тобының "Protest Song '68" әні 1968 жылғы мамыр айындағы наразылықтар туралы. The Stone Roses тобының осы аттас альбомынан шыққан "Bye Bye Badman" әні көтерілістер туралы. Альбомның мұқабасында үш түсті ту және лимон бейнеленген, олар көз жасырату газының әсерін бейтараптандыру үшін қолданылды. Дэвид Холмстің "I Heard Wonders" әнінің музыкалық видеосы толығымен 1968 жылғы мамыр айындағы наразылықтарға негізделген және қозғалысқа Ситуационисттік Интернатционалдың ықпалын көрсетеді. The Rolling Stones 1968 жылғы мамыр айындағы наразылықтар туралы өз көзқарастарынан, "ұйқылы Лондон қаласында" өмір сүргендерінен шабыдаланып, "Street Fighting Man" әнінің сөздерін жазды (бұрын жазылған, бірақ басқа сөздері бар әннің музыкасына). Әуені француз полиция машинасының дабыл үнінен шабыттанды. Вангелис 1968 жылғы Париж студенттік көтерілісі туралы "Fais que ton rêve soit plus long que la nuit" ("Түніңнен арманың ұзақ болсын") альбомын шығарды. Онда демонстрациялардың дыбыстары, әндер және жаңалықтар баяндамасы бар. Исмаэль Серраноның "Papá cuéntame otra vez" ("Әке, маған тағы айт") әні 1968 жылғы мамыр оқиғаларына сілтеме жасайды: "Әке, маған тағы бір рет жандармдар, фашистер және ұзын шашты студенттер туралы сол әдемі оқиғаны айт; және кең шалбарлардағы тәтті қалалық соғыс, Роллинг Стоунз әндері және мини-юбка киген қыздар туралы". Бразилиялық әнші Каэтано Велосоның "É Proibido Proibir" әнінің атауы португал тілінде "Тыйым салуға тыйым салынған" деген ұранның аудармасы. Бұл ән 1964 жылы сәуірде Бразилияда билікті басып алған әскери режимге қарсы наразылық ән. 1968 жылғы мамыр айындағы тәртіпсіздіктерден көптеген ұрандар Лучано Берионың "Синфония" атты шедевр туындысына енгізілді. Orchid тобы "Victory Is Ours" әнінде 1968 жылғы мамыр оқиғаларына, сондай-ақ Деборға сілтеме жасайды. 1975 жылғы "Love It If We Made It" әнінде "Atelier Populaire" шеберханасының оқиғаны қолдау үшін шығарған "Beauty Is in the Street" кітабына сілтеме жасалады.

Many of French anarchist singer songwriter Léo Ferré's writings were inspired by those events. Songs directly related to May 1968 include "L'Été 68", "Comme une fille" (1969), "Paris je ne t'aime plus" (1970), "La Violence et l'Ennui" (1971), "Il n'y a plus rien" (1973), and "La Nostalgie" (1979). Claude Nougaro's song "Paris Mai" (1969). The imaginary Italian clerk described by Fabrizio De André in his album Storia di un impiegato is inspired to build a bomb set to explode in front of the Italian parliament by listening to reports of the May events in France, drawn by the perceived dullness and repetitiveness of his life compared to the revolutionary developments unfolding in France. The Refused song "Protest Song '68" is about the May 1968 protests. The Stone Roses's song "Bye Bye Badman", from their eponymous album, is about the riots. The album's cover includes the tricolore and lemons, which were used to nullify the effects of tear gas. The music video for David Holmes's song "I Heard Wonders" is based entirely on the May 1968 protests and alludes to the influence of the Situationist International on the movement. The Rolling Stones wrote the lyrics to the song "Street Fighting Man" (set to music of an unreleased song they had already written with different lyrics) in reference to the May 1968 protests from their perspective, living in a "sleepy London town". The melody was inspired by French police car sirens. Vangelis released an album, Fais que ton rêve soit plus long que la nuit ("May you make your dreams longer than the night"), about the Paris student riots in 1968. It contains sounds from the demonstrations, songs, and a news report. Ismael Serrano's song "Papá cuéntame otra vez" ("Papa, tell me again") references the May 1968 events: "Papa, tell me once again that beautiful story, of gendarmes and fascists and long haired students; and sweet urban war in flared trousers, and songs of the Rolling Stones and girls in miniskirts." The title of Brazilian singer Caetano Veloso's "É Proibido Proibir" is a Portuguese translation of the slogan "It is forbidden to forbid". It is a protest song against the military regime that assumed power in Brazil in April 1964. Many of the slogans from the May 1968 riots were included in Luciano Berio's seminal work Sinfonia. The band Orchid references the events of May 68 as well as Debord in their song "Victory Is Ours". The 1975's song "Love It If We Made It" makes reference to the Atelier Populaire's book supporting the events, Beauty Is in the Street.

Өнер

Испан суретшісі Жоан Мироның "Май 1968" картинасы Францияда 1968 жылдың мамыр айында болған оқиғалардан шабыттанды. "Еркіндік пе? Теңдік пе? Бауырластық па?" – перуандық суретші Герман Браун Веганың 1968 жылғы мамыр оқиғалары туралы триптихы.