Кіріспе
Швейцариялық астрофизик және физика ғылымының Нобель сыйлығының лауреаты Мишель Густав Эдуард Майор (miʃɛl majɔʁ; 12 қаңтар 1942 жылы туған) – Швейцариялық астрофизик және Женева университетінің астрономия кафедрасының зейнеткер профессор. Ол 2010 жылғы Виктор Амбарцумян халықаралық сыйлығының және 2015 жылғы Киото сыйлығының иегері. 1995 жылы Дидье Кэлозбен бірге 51 Пегаси б планетасын – 51 Пегаси сияқты күнге ұқсас жұлдыздың айналасындағы алғашқы экзопланетаны ашты. Осы жетістігі үшін олар 2019 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды, себебі олар "күнге ұқсас жұлдызды айналып жүрген экзопланетаны ашқандығы үшін" ғаламның эволюциясын және Жердің космостағы орнын түсінуге үлкен үлес қосты. Аталған жаңалыққа байланысты Майор адамдардың мұндай экзопланеталарға ешқашан көшіп бара алмайтынын, өйткені олар "көре алмайтын қашықтықта" және қазіргі құралдармен оларға жетуге "жүздеген миллион күн" уақыт керек екенін атап өтті.
Michel Gustave Édouard Mayor (miʃɛl majɔʁ; born 12 January 1942) is a Swiss astrophysicist and professor emeritus at the University of Geneva's Department of Astronomy. and the winner of the 2010 Viktor Ambartsumian International Prize and the 2015 Kyoto Prize. Together with Didier Queloz in 1995, he discovered 51 Pegasi b, the first extrasolar planet orbiting a sun like star, 51 Pegasi. For this achievement, they were awarded the 2019 Nobel Prize in Physics "for the discovery of an exoplanet orbiting a solar type star" resulting in "contributions to our understanding of the evolution of the universe and Earth’s place in the cosmos". Related to the discovery, Mayor noted that humans will never migrate to such exoplanets since they are "much, much too far away [and would take] hundreds of millions of days using the means we have available today".
Мансап
1971 жылдан 1984 жылға дейін Майор Женева обсерваториясында ғылыми әріптес ретінде жұмыс істеді, ол Женева университетінің астрономия факультетіне қарасты. 1984 жылы ол университетте доцент атанды.
Зерттеу
Мейордың зерттеу қызығушылықтарына экзопланеталар (сонымен қатар экзопланеталар деп те аталады), құрал-жабдықтар, қос жұлдыздардың статистикалық қасиеттері, шарлы шоғырлар динамикасы, галактикалық құрылым және кинематика жатады. Женева университетінде докторлық диссертациясын галактикалардың спиральді құрылымына арнады. Бұл зерттеулер түрлі салаларға жол ашты, соның ішінде күнге ұқсас қос жұлдыздардың статистикалық ерекшеліктерін зерттеу де бар. 1991 жылы Антуан Дюкенноймен бірлесіп, екіжүзді жұлдыз саналған бірнеше жүйенің радиалдық жылдамдықтарын зерттеді. Олардың нәтижелері көрсеткендей, бұл жүйелердің кейбіреуі, шын мәнінде, жұлдыздық екіншілік денелері бар жалғыз жұлдыздық жүйелер болуы мүмкін. Радиалдық жылдамдықты дәл өлшеуге ұмтылған Мейор, Марсельдегі Бараннмен және аспирант Дидье Кэлозбен бірге CORAVEL жұмысына негізделген ELODIE жаңа спектрографының құрылысын жүзеге асырды. Бұл құралдың жарық жұлдыздар үшін 15 м/с дәлдікке ие екені естілді, бұл CORAVEL-дің 1 км/с көрсеткішінен жақсы нәтиже. ELODIE арнайы жұлдыздан тыс екіншілік денелердің қоңыр жұлдыз ба екенін, немесе ықтимал алып планеталар екенін анықтау мақсатымен жасалды. 1994 жылы ELODIE Женевада қолданысқа енді, ал Мейор мен Кэлоз күдікті жұлдыздан тыс екіншілік денелері бар Күнге ұқсас жүйелерді зерттеуді бастады. 1995 жылдың шілдесінде олардың 51 Пегасты зерттеуі, оны айналып өтетін экзопланета бар екенін растады, ол 51 Pegasi b деп аталды, кейіннен ол ыстық Юпитер типіндегі планета ретінде жіктелді. Бұл, негізгі тізбектегі жұлдыздың айналысында табылган алғашқы экзопланета болды, бұл жұлдыздың қалдықтарының айналысындағы планеталардан өзгеше. Мейор мен Кэлоздың экзопланетаны табуы басқа экзопланеталарды іздеуге үлкен қызығушылықты тудырды. 2022 жылдың 21 наурызында Күн жүйесінен тыс 5000-шы экзопланетаның табылуы расталды. Мейордың жұмысы экзопланеталарды анықтау және олардың қасиеттерін өлшеу үшін радиалдық жылдамдықты өлшеу құралдарын жақсартуға бағытталды. 2003 жылы Чилидегі Ла-Силла обсерваториясындағы ESO 3.6 м телескобына орнатылған Жоғары дәлдікті радиалдық жылдамдықты планета іздеуші (HARPS) құрылғысы арқылы жылдамдық өлшеудің дәлдігін 1 м/с дейін арттыру үшін Мейор командасын басқарды. Мейор HARPS арқылы басқа экзопланеталарды іздеуге кіріскен топқа жетекшілік етті. 2007 жылы Мейор ESO телескопы арқылы жұлдыздың тұруға жарамды аймағындағы алғашқы Күнден тыс планета Gliese 581c-ті ашқан 11 еуропалық ғалымның бірі болды. 2009 жылы Мейор мен оның командасы негізгі тізбектегі жұлдыздың айналасында табылған ең жеңіл экзопланетаны тапты: Gliese 581e. Дегенмен, Мейор адамдардың мұндай экзопланеталарға ешқашан көшіп бармайтынын атап өтті, өйткені олар "өте, өте алыс" және "қазіргі құралдармен жүздеген миллион күнге созылар еді". Алайда, Мейордың жаңалықтарына байланысты экзопланеталардан сыртқы байланыс іздеу бұрынғыдан гөрі практикалық мәселе болуы мүмкін.