Кіріспе
Fusarium oxysporum (Schlecht, Snyder және Hansen түзетулерімен) – аскомицет саңырауқұлағы, Wollenweber және Reinking ішіндегі Elegans бөлімі деп аталатын инфрагендік топтамада танылған барлық түрлерді, сорттарды және формаларды қамтиды. Ол Nectriaceae тұқымдасына жатады. Олардың табиғи топырақтағы басым рөлі зиянсыз немесе тіпті пайдалы өсімдік эндофиттері немесе топырақ сапрофиттері болуы мүмкін, бірақ F. oxysporum кешеніндегі көптеген штаммдар өсімдіктердің, әсіресе ауыл шаруашылығы жағдайында топырақ арқылы таралатын патогендері болып табылады.
Fusarium oxysporum (Schlecht as emended by Snyder and Hansen), an ascomycete fungus, comprises all the species, varieties and forms recognized by Wollenweber and Reinking within an infrageneric grouping called section Elegans. It is part of the family Nectriaceae. Although their predominant role in native soils may be as harmless or even beneficial plant endophytes or soil saprophytes, many strains within the F. oxysporum complex are soil borne pathogens of plants, especially in agricultural settings.
Таксономия
Снайдер мен Хансен анықтаған түр 50 жылдан бері қабылданған, бірақ соңғы зерттеулер бұл таксонның іс жүзінде генетикалық түрленбелі, көп түрлі морфосұрып екенін көрсетеді, оның штаммдары жаһандық топырақ микрофлорасының ең көп кездесетін және кең таралған микробтарын құрайды.
Геном
Транспозицияланатын элементтердің Fot1 туысын алғаш рет 1992 жылы Daboussi және авторлар бірнеше формае специаледе тапты, ал Davière және авторлар, 2001 және Langin және авторлар, 2003 жылдан бері оларды 100-ге дейінгі көшірмелерде көптеген штаммдарда анықтады. F. oxysporum штаммдары – сапрофиттер ретінде өмір сүруге қабілетті, лигнин мен күрделі көмірсуларды ыдырататын және тіпті өсімдіктерді қорғайтын немесе ауруларды басуға негіз болатын кең тараған топырақ тұрғындары. Белгілі бір формае специале хосттары әдетте жақын туыс болғандықтан, көптеген адамдар формае специале мүшелері де жақын туыс және ортақ ата-бабадан тараған деп есептейді. Алайда, Fusarium oxysporum f. sp. cubense бойынша жүргізілген зерттеулердің нәтижелері ғалымдарды осы болжамдарға күмән келтіруге мәжбүр етті. Зерттеушілер F. oxysporum f. sp. cubense жинағынан 10 клоналдық тұқымды анықтау үшін анонимді, бір даналық шектеу фрагмент ұзындығы полиморфизмін (RFLPs) қолданды. Бұл нәтижелер Панама ауруын туғызатын банан патогендері, басқа хост патогендерімен, мысалы, қарбыз немесе помидормен, бір-бірімен ғана емес, сондай-ақ олармен де жақын болуы мүмкін екенін көрсетті. F. oxysporum f. sp. cubense ішіндегі генетикалық әртүрліліктің ерекше мөлшері штаммдар арасындағы хромосомалық полиморфизмдердің жоғары деңгейінен, кездейсоқ күшейтілген полиморфты ДНК саусақ іздерінен және вегетативтік үйлесімділік топтарының саны мен географиялық таралуынан болжалды.
Патоген
Патогендік емес F. oxysporum штаммдарының кең таралғандығын ескеретін болсақ, кейбір патогендік формалар бастапқыда патогендік емес ата-тектерден пайда болған деген қорытындыға келу орынды. Осы саңырауқұлақтар өсімдік тамырларымен байланысты болғандықтан, қабықтан тыс және ксилемаға өсуге қабілетті форма бұл мүмкіндігін пайдаланып, қабықпен шектелген саңырауқұлақтардан үстемдік таба алады. Саңырауқұлақтың тамыр ұлпасына енуі, иегердің дереу жауап беруіне алып келуі мүмкін, нәтижесінде шабуылшы сәтті шектеледі; немесе тиімсіз немесе кешіктірілген жауап, маңызды су өткізу қабілетін төмендетіп, солғынға себеп болуы мүмкін. Екінші жағынан, өсімдік ксилема тамырларында саңырауқұлақтың шектеулі өсуіне төзімді болуы мүмкін, бұл эндофиттік қарым-қатынастан кейін жүреді. Мұндай жағдайда, иегер немесе паразиттегі кез келген өзгеріс осы қарым-қатынасты бұзуы мүмкін, саңырауқұлақтың әрекеттері немесе иегердің жауабы ауру симптомдарын тудырады. F. oxysporum патогендік штаммдары 100 жылдан астам уақыттан бері зерттеліп келеді. Бұл саңырауқұлақтың иегерлік спектрі кең және омыртқалы жануарлардан бастап адамдарға дейін, сондай-ақ гимноспермалар мен ангиоспермаларды қамтитын өсімдіктерді де қамтиды. Өсімдіктерге патогендік F. oxysporum штаммдарының жалпы иегерлік спектрі кең болғанымен, жеке оқшауланған штаммдар әдетте өсімдік түрлерінің тар ауқымында ғана ауру тудырады. Осы байқау F. oxysporum-да "арнайы форма" немесе forma specialis тұжырымына әкелді. Formae speciales – бұл "паразиттік саңырауқұлақтар үшін жіктемеде қолданылатын бейресми дәреже, олар физиологиялық тұрғыдан сипатталады (мысалы, белгілі бір иегерлерде ауру тудыру қабілетімен), бірақ морфологиялық тұрғыдан шамалы немесе ешқандай айырмашылықтарға ие емес". F. oxysporum-ның салыстырмалы түрде аз формалары үшін толық иегерлік спектрі зерттелген. Fusarium oxysporum өсімдік патогені туралы толық ақпарат алу үшін Fusarium wilt және Koa wilt беттеріне қараңыз. F. oxysporum-ның әртүрлі штаммдары наноматериалдарды (әсіресе күміс нанобөлшектерді) өндіру үшін қолданылған.
Колумбиядағы "жасыл агент"
2000 жылы Колумбия үкіметі кривеллия және фузарий оксиспорумының штаммдарын, сондай-ақ "жасыл агент" деп белгілі, биологиялық қару ретінде таратуды ұсынды. Бұл қаруландырылған штаммдарды АҚШ үкіметі әзірледі, ол бастапқыда Колумбия жоспарына келісім беруді осы қаруды қолданумен байланыстырды, бірақ кейіннен бұл талаптан бас тартты. 2001 жылдың ақпан айында Еуропалық Одақ Парламенті осы биологиялық агенттерді соғыста пайдалануға қарсы арнайы мәлімдеме жасады. Осы жайттың анықталғаннан кейін F. oxysporum қазіргі кезде жасырын жер астындағы алтын қорын анықтауға көмектесетін мүмкіндік ретінде қарастырылуда. Ол сонымен қатар алтын нанобөлшектерін өндіруге де қолданылады.
Арнайы формалар
Fusarium oxysporum f. sp. albedinis
Fusarium oxysporum f. sp. asparagi
Fusarium oxysporum f. sp. batatas
Fusarium oxysporum f. sp. betae
Fusarium oxysporum f. sp. cattleyae
Fusarium oxysporum f. sp. cannabis
Fusarium oxysporum f. sp. cepae
Fusarium oxysporum f. sp. ciceris
Fusarium oxysporum f. sp. citri
Fusarium oxysporum f. sp. coffea
Fusarium oxysporum f. sp. cubense
Fusarium oxysporum f. sp. cyclaminis
Fusarium oxysporum f. sp. herbemontis
Fusarium oxysporum f. sp. dianthi
Fusarium oxysporum f. sp. fragariae
Fusarium oxysporum f. sp. gladioli
Fusarium oxysporum f. sp. koae
Fusarium oxysporum f. sp. lactucae
Fusarium oxysporum f. sp. lentis
Fusarium oxysporum f. sp. lilli
Fusarium oxysporum f. sp. lini
Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici
Fusarium oxysporum f. sp. medicaginis
Fusarium oxysporum f. sp. melonis
Fusarium oxysporum f. sp. momordicae
Fusarium oxysporum f. sp. narcissi
Fusarium oxysporum f. sp. nicotianae
Fusarium oxysporum f. sp. niveum
Fusarium oxysporum f. sp. palmarum
Fusarium oxysporum f. sp. passiflorae
Fusarium oxysporum f. sp. perniciosum
Fusarium oxysporum f. sp. phaseoli
Fusarium oxysporum f. sp. pisi
Fusarium oxysporum f. sp. radicis lycopersici
Fusarium oxysporum f. sp. ricini
Fusarium oxysporum f. sp. strigae
Fusarium oxysporum f. sp. tuberosi
Fusarium oxysporum f. sp. tulipae
Fusarium oxysporum f. sp. vasinfectum
Fusarium oxysporum f. sp. asparagi
Fusarium oxysporum f. sp. batatas
Fusarium oxysporum f. sp. betae
Fusarium oxysporum f. sp. cattleyae
Fusarium oxysporum f. sp. cannabis
Fusarium oxysporum f. sp. cepae
Fusarium oxysporum f. sp. ciceris
Fusarium oxysporum f. sp. citri
Fusarium oxysporum f. sp. coffea
Fusarium oxysporum f. sp. cubense
Fusarium oxysporum f. sp. cyclaminis
Fusarium oxysporum f. sp. herbemontis
Fusarium oxysporum f. sp. dianthi
Fusarium oxysporum f. sp. fragariae
Fusarium oxysporum f. sp. gladioli
Fusarium oxysporum f. sp. koae
Fusarium oxysporum f. sp. lactucae
Fusarium oxysporum f. sp. lentis
Fusarium oxysporum f. sp. lilli
Fusarium oxysporum f. sp. lini
Fusarium oxysporum f. sp. lycopersici
Fusarium oxysporum f. sp. medicaginis
Fusarium oxysporum f. sp. melonis
Fusarium oxysporum f. sp. momordicae
Fusarium oxysporum f. sp. narcissi
Fusarium oxysporum f. sp. nicotianae
Fusarium oxysporum f. sp. niveum
Fusarium oxysporum f. sp. palmarum
Fusarium oxysporum f. sp. passiflorae
Fusarium oxysporum f. sp. perniciosum
Fusarium oxysporum f. sp. phaseoli
Fusarium oxysporum f. sp. pisi
Fusarium oxysporum f. sp. radicis lycopersici
Fusarium oxysporum f. sp. ricini
Fusarium oxysporum f. sp. strigae
Fusarium oxysporum f. sp. tuberosi
Fusarium oxysporum f. sp. tulipae
Fusarium oxysporum f. sp. vasinfectum