Кіріспе

1992 жылы Фред Шеписи түсірген фильм

«Мырза Бейсбол» – Фред Шеписидің режиссерлік жұмысы, Том Селек, Кен Такакура, Денис Хейсберт және Ая Таканаши бас рөлдерде ойнаған 1992 жылғы американдық спорттық комедиясы. Фильмде «Нью-Йорк Янкис» командасының тәжірибелі бірінші базасы Джек Эллиоттың мансабындағы қиын маусымы көрсетіледі. Ол көктемгі жаттығулар кезінде Жапон Орталық Лигасының «Чуничи Драконы» командасына ауыстырылып, команданың чемпиондыққа таласу кезінде үлкен үміттер мен мәдени ерекшеліктерге бейімделуге мәжбүр болады. Фильм кең танылмағанмен, 2020 жылдарға дейін жапон бейсболының ерекшеліктерін дәл бейнелейді. Жапон командаларына қосылған шетелдік кәсіби бейсболшылар оны оқу құралы ретінде пайдаланады.

Сюжет

Джек Эллиот – 1992 жылы «Нью-Йорк Янкис» командасы «жаңағы феномен» саналған бірінші базалық ойыншы Рикки Дэвистің пайдасына саудаға қойған қартайып бара жатқан американдық бейсболшы. Бірақ оны сатып алуға тек біреу келеді: Жапонияның Nippon Professional Baseball лигасындағы «Нагоя Чуничи Дракондары» командасы. Жапонияға келген соң Эллиот жапон мәдениетімен және команданың бас жаттықтырушысымен келіспейді, көп ұзамай ол жаңа командаластарын ренжітеді. Ол жаңа басшысы Учияманың ережелері мен басқару стилін абсурдты деп санайды және бұрынғысынша өз жолын ұстана береді, бұл оның өнімділігінің одан сайын төмендеуіне әкеледі. Командадағы жалғыз досы – тағы бір американдық бейсболшы, Макс «Балға» Дюбуа, ол оның күйзелісін бөліседі. Алайда, Макс – «Дракондардың» командалық ойыншысы және Эллиотты да солай болуға шақырады. Сонымен қатар, Эллиот әдемі Хирокоға ғашық болады, кейін ол Учияманың қызы екенін біледі. Көп рет ашуға берілгенінен кейін, тіпті төбелес кезінде аудармашысын есінен айырғаннан кейін, Эллиот ойыннан шеттетіледі. Хироконың отбасымен, соның ішінде Учиямамен кездескеннен кейін, Учияма Джекке оны басшылықтың қарсылығына қарамастан жалдағанын мойындайды. Енді оның мансабы ғана емес, өзінің де болашағы қауіпте. «Дракондар» басшылығы Бостоннан Пит Клифтонды алғысы келді, бірақ Учияма команданы жақсарту үшін дұрыс таңдау деп есептеген Джекке қол жеткізу үшін басшылықпен келісімге келді. Бұл туралы естіген Эллиот мақтанышын жұтып, кемшіліктерін мойындайды. Учияма оның ұстазына айналады. Сирек кездесетін қарапайымдықпен, ол командадан жапон тілінде кешірім сұрайды, қате айтқандықтан достық «көпір» (橋) емес, «таякша» (箸) жасағысы келгенін айтады (екі сөз де біріне ұқсайды, бірақ әртүрліше баса айтылады), ал команда оны қолдап, спорттық рух пен еңбекқорлыққа құрметті үйретеді. Учияма оның шеттетілуін алып тастайды және Эллиоттың ойынды жақсартуына көмектеседі. Эллиоттың командалық ойынға деген ынтасы жұқпалы, нәтижесінде «Дракондар» Орталық лиганың жеңімпазы болуға таласады. Осы процесте ол жапондық дәстүрді пайдаланады, ол Учиямаға мас күйінде оның ойыншыларын агрессивтірек болуға және «көңіл көтеруге» шақыруға мүмкіндік береді. Соңында Эллиот Учияманың қатарынан жеті ойынға хоум-ран соққан рекордын бұзуға мүмкіндік алады, бірақ американдық агентінен келген жауап Хирокомен қарым-қатынасын қиындатады. Оның командалық ойынға деген жаңа құрметі «Йомиури Гиганттарына» қарсы маңызды ойында айқын көрінеді. Екі аут, команда 6-5 есебімен қалып қойғанда, команда басшылары Учияманың ойынды теңестіру үшін банд беруін күтеді, тіпті бұл Эллиотқа хоум-ран рекордын бұзу мүмкіндігінен айырады. Эллиот Учиямаға барып, белгіні дұрыс түсінгенін сұрайды. Учияма мақұлдап, оған соғуға рұқсат береді, біліп тұрады, рекордты бұзу үшін хоум-ран қажет. Эллиот бірінші допқа күмәнді соққы алады. Эллиот екінші допты сыртқа шығарады. Екі соққыдан кейін Эллиот «Гиганттардың» ішкі алаңының терең орналасқанын көреді және банд береді. «Гиганттар» күтпеген жерден шатады және банд теңестіру үшін қажетті ұпайды әкеледі. «Гиганттар» допты ұстауға тырысқанда, Эллиот бірінші базаға жақындап, база сызығының ішіне сәл бұрылып, ойынның бірінші базасын жауып тұрған «Гиганттардың» питчерін құлатып жібереді, бұл екінші базадан жеңіс ұпайын әкеледі. «Дракондар» жеңіске жеткенімен, Учияма жұмысын сақтай алады, ал Макс «Лос-Анджелес Доджерс» командасына өтіп, NPB-дегі бес жылдық мансабын аяқтайды. Эллиот Хирокоға үйленеді және «Детройт Тайгерс» командасының жаттықтырушысы мен ақылшысы болады. Фильм ойыншылардың бірі оны «Басшы» деп атағанда аяқталады, бұл Жапонияда Учияманы атағандай.

Стадиондар

Фильмде дракондар Жапон орталық лигасының Ханшин жолбарыстары мен Якулт Суаллоуздардан басқа барлық командасымен ойнайды (бірақ Йожи Чуньичи спорт газетінен Суаллоуздарға қарсы есікті жабу үшін Джек жасаған секіруді мақтайтын мақаладан цитата келтіреді). Олардың көп бөлігі Нагоя бейсбол стадионында түсірілген үй ойындары. Фильмде дракондардың тек бір ғана сыртқы ойыны Хиросима Тойо Карп командасына қарсы, ол Айчи префектурасындағы Оказаки стадионында түсірілген. Фильм 1993 жылдың ақпанында Жапонияда көрсетілген кезде Йокогама Таййо Киттері Йокогама Бейстарс болып қайта аталды. Көктемгі бейсбол жаттығулары Оңтүстік Калифорния университетінің кампусындағы Дедос алаңында түсірілді.

Бірқалыпты киімдер

Фильмде көрсетілген барлық форма, қалпақтар және жаттығу құралдары фильм шыққан кездегі нағыз және қазіргі заманғы түрінде бейнеленген. Лос-Анджелес Доджерс командасының формасы Чоничи Драгондар ойыншыларының фильмде киетін киімдеріне ұқсас. Кейси шрифтімен ақ түсті "D" әрпі бар көк қалпақтар 1987-1996 жылдар аралығында Драгондар командасы киген қалпақтармен бірдей. Американдық плакатта Драгондардың қалпағындағы белгі өзгертіліп, үстіне сызықша қойылған тік бұрышты "D" әрпі бейнеленген. Драгондар ешқашан мұндай қалпақ киген емес. Фильмнің соңғы сахнасында Селек киген Детройт Тайгерс командасының қалпағы, ол Тайгерс командасының жаттығу базасында жас ойыншыға баптылық берген кезде, дәл сол қалпақ еді, ол "Магнум, П.И." атты классикалық телесериалда Томас Магнум рөлін ойнағанда киген. Мичиган штатының Детройт қаласынан шыққан Том Селек өмір бойы Детройт Тайгерс командасының жанкүйері және бұрынғы шағын акционері.

Модельдер

Фильм толығымен ойдан шығарылған болғанымен, кейбір кейіпкерлер мен көріністер нақты тұлғалар мен оқиғаларға негізделген. Команданың менеджері Учияма кейіпкері 1987 жылдан 1991 жылға дейін «Дракон» командасын басқарған, ал кейін 1996 жылдан 2001 жылға дейін қайтадан басқарған Сеничи Хошиноға өте ұқсас. Эллиоттың қарсыластың питчерін соққы беруден бас тартқаны үшін, таяқшасын кері ұстап мазақтайтын көрініс нақты оқиғаға негізделген. 1985 жылы Жапонияның бір маусымдағы ең көп хоум-ран соққан ойыншы рекордын сынға алған «Ханшин Тайгерс» командасының ойыншысы Рэнди Басс та наразылық ретінде таяқшасын кері бұрған. Сол сияқты, «Ханкью Брейвз» командасының ойыншысы Дэрил Спенсер 1965 жылы шабуыл бойынша «Үштік Тажға» таласқан кезде де осылай істеген.

Кеңесшілер

Көптеген бұрынғы ойыншылар, бейсбол тарихшылары және Жапония сарапшылары фильмде кеңесшілер ретінде қызмет етті, соның ішінде бұрынғы Lotte/Yokohama/Yakult командаларының соққы берушісі Леон Ли (ол фильмде қысқаша камео рөлінде де ойнайды) және бұрынғы MLB/Yakult Swallows ойыншысы Дуг ДеСинс. Тағы бір американдық бейсболшы, Брэд Лесли, фильмде Алан Нивен рөлінде кішкентай рөлде ойнайды – ол табиғи түрдегі резервтік питчер емес, соққы беруші рөлін сомдайды.

Жылжыту

1992 жылы жаз айында Universal компаниясы "Мистер Бейсбол" фильмінің трейлерін жариялады. Екі минут он төрт секундтік трейлерде фильмнің түпкілікті нұсқасында жоқ диалогтар мен сахналар бар. Мысалы, Джек алғашқы баспасөз мәслихатында Йоджи: "Енді бірде Мадоннамен ұйықтадың ба?" деп сұрайды. Учиямамен алғашқы кездесуінде Джек, мұртынан айыру талабына "ол тіпті бір түк өсіре алмайды" деп жауап береді. Киім ауыстыру бөлмесінде Джек жапон стиліндегі унитазды қалай пайдалану керектігін білмей, Макске: "Маған дәретханаға қалай бару керегін біреу түсіндірсін" дейді (кейін фильмнің соңғы нұсқасында "Маған қалай ішек тазалау керегін біреу түсіндірсін" деп өзгертілді). Трейлердегі музыка көбінесе Джерри Голдсмиттің саундтрегінен алынған, сондай-ақ The Vapors тобының "Turning Japanese" әнінен үзінділер де бар. Бұл ән 1993 жылы MCA Universal Home Video таратып жүрген промо-видео таспасында да қолданылған. "Turning Japanese" әні саундтректің түпкілікті нұсқасына енбеген.

Сыни қабылдау

Шығарылысымен бірге «Мырза Бейсбол» фильмі сыншылардан көбінесе жағымсыз пікірлер алды. «Лос-Анджелес Таймс» газетінің Кевин Томас «Мырза Бейсбол» Том Селлекке нағыз гол соқтырды деп жазды, актерді Кларк Гейблмен салыстырды. «АВС» телеарнасының Билл Диль фильмді «күлкілі әзілге толы» деп атады, ал «Sports Illustrated» журналының Стив Уилл «Том Селек бейсбол Оскарына лайық» деп жоғары бағалады. Сискел мен Эберт фильм туралы пікір білдіріп, оның формулалық сюжеті мен әсерсіз жазылуына назар салды, бірақ сонымен қатар фильмдегі реалистік көрермендер кадрлары, режиссура және Джерри Голдсмиттің саундтрегі үшін мақтады. «The New York Times» газетінің журналисі Джанет Маслин Селектің ойынын ерекше атап, «Жапонияға жіберілген Джек кейіпкері «Мырза Бейсбол» фильмінің туындауына себеп болды. Бұл рөл Том Селекке оның талантына сай келетін кино рөлін сыйлады. Селек мырзаның оңай, өзін-өзі мойындамайтын мінезі, ол өзін ақымақ көрсеткенде әсіресе жақсы көрінеді, осындай жағдай осында жиі кездеседі» деп жазды. Қазіргі уақытта «Мырза Бейсбол» Rotten Tomatoes сайтында 18 рецензия негізінде 11% рейтингке ие, олардың көпшілігі фильм шыққаннан кейін жазылған. Керісінше, көрермендер фильмге 41% рейтинг берді. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша фильмге A+ - F шкаласында орташа баға "B+" қойылды.

Кассалық жинақ

"М. Бейсбол" фильмі 1992 жылдың 2 қазанында, жұма күні 1855 кинотеатрда көрсетілді. Алғашқы демалыс күндері ол 5 миллион доллардан астам кассалық түсім жинап, "Соңғы мохикан" және "Қуатты қаздар" фильмдерінен кейін үшінші орынға шықты. Алты апталық көрсетілім кезеңінде ол отандық нарықта 20,8 миллион доллар табыс тапты. Бейсбол фильмдерінің шетелде танымалдылығы шектеулі болғанына қарамастан, Universal оны Солтүстік Америкадан тыс кеңінен таратты. Алайда, Жапония мен Еуропадағы сәтсіз көрсетімдер студияның жоғары шығындарын өтеуіне кедергі келтірді. "М. Бейсбол" (ミスター・ベースボール) 1993 жылдың 6 ақпанында Жапония кинотеатрларында дебют жасап, көңіл көншітпейтін 1,5 миллиард иен (1,25 миллион доллар) жинады. 1993 жылдың жазында Жапониядағы көрсетілімдерінің соңында ол Universal-дың қос фильмдерінің ("B фильм") бөлігі болды, мысалы Роберт Редфорд пен Ривер Феникстің "Sneakers" (1992) фильмімен бірге. Еуропа кинотеатрларында да көрсетілді, бірақ бұл оқиға көп шуға толмады. Германиядағы тұңғыш көрсетілім 1993 жылдың 16 маусымында өтті.

Нагоядағы жанкүйерлер мәдениеті

2011 жылдан бері Джек Эллиот кейіпіндегі американдық жанкүйер «Чуничи Драгонс» командасын, әсіресе олардың екінші лигадағы филиалын, фильм түсірілген ескі Нагоя стадионында қолдауымен бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті.

Үй медиасы

MCA Universal Home Video «Мистер Бейсбол» фильмін 1993 жылдың наурыз айында VHS форматында шығарды. Кейіннен ол 1997 жылы қайта жарық көрді.

Кәсіби ойыншылар

М. А. Бейсбол жапон командасына қосылған шетелдік кәсіби бейсболшылардың арасында танымал болды. Олар фильмді алдағы тәжірибелеріне дайындалу үшін пайдаланады. 2022 жылы The New York Times газетіне сұхбат берген бейсболшылардың айтуынша, фильм жапон бейсболының ерекшеліктерін әлі де дәл көрсетеді.