Кіріспе

Белді, қол-аяқтарды немесе мойынды айналдырып ойнайтын шеңбер, құйрықшеңбер.

Құйрықшеңбер – белді, қол-аяқтарды немесе мойынды айналдырып ойнайтын шеңбер. Сақтықпен орындалса, оны дөңгелектей жерге домалатып тебуге де болады. Оны кем дегенде 500 жылдан бері балалар мен ересектер қолданып келеді. Қазіргі заманғы құйрықшеңбер австралиялық бамбук шеңберлерінен шабыт алған. Әдеттегі әңгіме бойынша, АҚШ-та танымал болған пластик шеңберді жасағандар австралиялық балалардың бамбук шеңберлермен ойнағанын көріпті. Жаңа пластик үлгісі 1958 жылы Wham O ойыншық компаниясы тарапынан танымал етілді және сәндік құралға айналды. Балаларға арналған құйрықшеңберлердің диаметрі шамамен алғанда, ал ересектерге арналғандары шамамен болады. Құйрықшеңбер жасау үшін дәстүрлі материалдарға сабан, ратан (иілгіш және берік жүзімді өсімдік), жүзімді өсімдіктер мен қатаң шөптер жатады. Кәсіби шеңберлер көбінесе пластик түтіктерден жасалады.

Шығу тегі

Америкалық индейлердің шеңбер биі – бұл шеңберлерді реквизит ретінде қолданатын әңгіме айту биінің бір түрі. Бұл реквизиттер әртүрлі жануарларды, символдарды және әңгімелеу элементтерін бейнелейтін тұрақты және динамикалық пішіндерді жасау үшін пайдаланылады. Биді көбінесе бірнеше шеңбермен жеке биші орындайды. Көптеген түрлі-түсті пластиктен жасалған ойыншық ретінде танылып, танылғанға дейін (кейде сумен немесе құммен толтырылады), дәстүрлі "хула-хуп" кептірілген талдан, ратаннан, жүзім қызылшасынан немесе қатаң шөптен жасалатын. Олар мыңдаған жылдар бойы бар болғанмен, олар 1950-ші жылдары ойлап табылды деп қате саналады. Жазушы Чарльз Панати 14-ғасырдағы Англияда ағаш және металл шеңберлерді қолдануға байланысты "құмарлыққа" толы оқиғаны баяндайды. Ол дәрігерлердің шеңбер айналдырудан туындаған ауырсыну, шығып кеткен омыртқа және тіпті жүрек жеткіліксіздігімен азапталған науқастарды емдегенін айтады. Панати сондай-ақ "хула" атауы 18-ғасырдағы Гавайи биінен шыққан, себебі жамбас қозғалысы ұқсас екенін мәлімдейді. Сол жазда Австралиядағы мектеп оқушылары шеңберлерді пайдаланып, АҚШ-қа жаңалық жетті, бұл ойыншық "Австралияның кішкентай қыздары арасында үлкен сұранысқа ие" деп сипатталды. Бұл – ескі үлгідегі шеңбер, бірақ ерекшелігі бар. Оларды домалатпай, оларды белге орнатып, жамбасты дөңгелек қозғалыспен қозғалтып, шеңберді айналдырасыз – сондықтан да оның аты осылай аталады. Тим Уолштің "Ойын жасаушылар: мәңгілік ойыншықтардың таңғажайып шығу тегі" атты кітабында бамбук шеңберлердің пластикке айналуы Австралияда басталғанын, Сиднейдегі мұғалім мектеп оқушыларына спорт сабақтарында бамбук шеңберді қалай шайқауға болатынын үйреткенін айтады. Кейін Австралияның Coles дүкендері бамбук шеңберлерді сата бастады, ал сұраныс көп ұзамай олардың қорынан асып кетті. Содан кейін Coles ойыншықтарды өндіруші Toltoys компаниясын құрған Алекс Толмерден (Алек деп те атайды) көптеп шеңберлер шығаруға көмектесуін сұрады. 1957 жылы Толмер бұрынғы пластиктерге қарағанда мықтырақ және сынғыш емес полиэтиленді қолданды. Жаңа жеңіл пластикалық шеңберлер түрлі түстерде 2 доллардан кем бағамен сатылды. Ол 1957 жылы ғана Австралияда 400 000 пластикалық шеңберді сатты. Толмердің Мельбурнда тұратын ұлы Дэвид Толмердің айтуынша, Toltoys АҚШ-тағы Wham O компаниясымен жақсы қарым-қатынаста болды және Wham O Toltoys-қа шеңбердің авторлық құқығына ие болу үшін тым жалпы екенін айтқанда, Алекс Толмер АҚШ компаниясынан Австралиядағы балалар ауруханасындағы бір кереуетке демеушілік етуді сұрады. 1958 жылы Калифорнияда Wham O пластикалық шеңберлері пайда болды, содан кейін шеңберге деген құмарлық АҚШ-та және одан тыс жерлерде тарады. Ричард Кнерр және Артур "Спад" Мелин Wham O компаниясының Toltoys дизайнын жаңартты және Marlex пластикасынан диаметрлі шеңберлерді жасады. "Hula Hoop by Wham O" деген ең алғашқы жарнама 1958 жылдың 16 маусымында Лос-Анджелестегі "The Broadway" дүкендер желісінде 1,98 долларға (60 жылдан кейін 20 долларға тең) сатылымға шығарылды. 1958 жылдың шілдесінде сыйлықтармен, ұлттық маркетингпен және бөлшек саудамен бірге жаңа мода басталды: төрт айдан кем уақыт ішінде жиырма бес миллион пластикалық шеңбер сатылды, ал екі жылда сату 100 миллионнан астам бірлікке жетті. Шеңбердің сыртына спицалар орнатылып, отынға малынған және тұтандырылатын кевлар фитильдері бар отты шеңберлер пайда болды. Оңай тасымалдау және әмбебаптық үшін жиналмалы хула-хуптар жасалды. Жақсы нәтиже беру үшін 1,5-8 фунт салмақты салмақты хула-хуптар қолданылады, ал қосымша салмақ әдетте пластиктен немесе төселген болаттан жасалады. Адамдар оны салмақ жоғалту үшін пайдаланады және оны қызықты ету үшін бірнеше рет қайталанатын жаттығулар (және музыка) қосады.

Танымал мәдениетте

1958 жылдың 6 қыркүйегінде әнші Джорджия Гиббс АҚШ телеарнасының "Эд Салливан шоуында" "Хула Хуп әнін" орындады. Оның АҚШ-тағы соңғы 40 үздік әнінің бірі болған бұл ән, үлкен сәннен кейін жарық көрген тағы төрт әнмен бәсекелесті. Хула арқандары 1958 жылғы Альвин және Чипмункс әнінде, "Чипмунк әні (Рождество кешікпесін)" деген жолдарда еске алынған. Wayout Toys компаниясы Emson лицензиясы бойынша Alvin Hula Hoop Doll-ды ұсынды, ол хула арқанымен билейді және хула арқанын қатты қалайтыны туралы ән айтады. Джоэл мен Итан Коэннің 1994 жылғы комедиялық фильмі "Хадсукер прокси" хула арқанның почта бөлімінің қызметкері (Тим Роббинс) тапқан ойдан шығарылған тарихын баяндайды. Ол өндірістік компанияның президенті болып тағайындалады, бұл жоспарланған бизнес схемасының бір бөлігі еді. Hula Hoop, Wii Fit ойын франшизасында аэробика мини-ойыны ретінде пайда болады. Pixar Animation Studios фильмі WALL E түсірілімі кезінде Disney.com Wall E-нің хула арқанымен алғашқы кездесуін бейнелеген видеоролик шығарды, ол мойнына орап алады. Әртіс Келлер Уильямс ойыншыққа арналған "Hula Hoop to the Loop" әнін жариялады. M*A*S*H сериалының соңғы маусымында "Кім білген?" атты эпизодта сержант Клингер балалардың бочка сақиналарымен ойнағанын көріп, металл түтіктерден хула арқан сияқты ойыншық жасайды. Одан кейін ол майор Винчестерді олардың өндірісін қаржыландыруға көндіруге тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. 2020 жылы Банксидің Англияның Нотингем қаласында салған "Hula Hooping Girl" көше суреті, велосипед дөңгелегімен хула арқанмен ойнап жатқан жас қызды бейнелейді.