Кіріспе

Британдық полярлық зерттеуші (1908–1999)

Сэр Вивиан Эрнест Фукс (/f//ʊ//k//s/ FUUKS; 11 ақпан 1908 – 11 қараша 1999) – ағылшын ғалымы, зерттеуші және экспедицияларды ұйымдастырушы. Ол 1958 жылы құрлықпен Оңтүстік полюске жеткен Ұлттар Достастығының Антарктика арқылы жасалған экспедициясына жетекшілік етті.

Өмірбаян

Фукс – Германиядан көшіп келген Эрнст Фукс пен оның британдық әйелі Вайолет Уотсонның ұлы. Ол 1908 жылы Уайт аралындағы Фрешвотер қаласында дүниеге келді және Брайтон колледжі мен Кембридждегі Сент-Джон колледжінде білім алды. Ол геолог мамандығын оқыды және осы мамандықтың көмегімен табиғатқа деген қызығушылығын қанағаттандыруға тырысты. Кембридж университетіндегі Седжвик клубының, геологиялық қоғамның мүшесі болды. 1929 жылы оның жетекшісі Джеймс Уордимен бірге Гренландияға алғашқы экспедициясын ұйымдастырды. 1930 жылы бітіргеннен кейін Кембридж университетінің экспедициясымен бірге Шығыс Африка көлдерінің геологиясын, климаттың өзгеруімен байланысты зерттеу үшін саяхаттады. Содан кейін антрополог Луис Ликимен бірге Олдувай шатқалына экспедицияға қатысты. 1933 жылы Фукс өзінің туған апасы Джойс Коннеллге үйленді. Ол 1934 жылы Вивианның Рудольф көліне (қазіргі Туркана көлі) жасаған экспедициясына қатысты. Бұл экспедицияда екі серігі қаза болды, ал экспедициядан алынған нәтижелер Фукспен 1937 жылы қорғалған Кембридж университетінің докторлық диссертациясында жинақталды. 1936 жылдың ақпанында оның қызы Хилари дүниеге келді. 1937 жылы Фукс Танзанияның оңтүстігіндегі Руква көлінің алабын зерттеу үшін экспедиция ұйымдастырды. 1938 жылы ол екінші қызы Розалиндтің ауыр ми парализімен ауырғанын білді. Розалинд 1945 жылы қайтыс болды. 1940 жылы оның Питер есімді ұлы дүниеге келді. Отыз жасында ол Аумақтық армияға қосылып, 1942 жылдан 1943 жылдың шілдесіне дейін Алтын жағалауға жіберілді. Ол үйге оралып, Лондонға Екінші армия штаб-пәтерінде азаматтық істер жөніндегі лауазымға тағайындалды. Екінші армия D күні қону үшін Портсмутқа ауыстырылды, ал Фукс ақырында Белсен концентрациялық лагерінен тұтқындарды босатуға үлгерді. Ол 1946 жылдың қазанына дейін Шлезвиг-Гольштейндегі Плон округін басқарды, содан кейін майор шенімен әскери қызметтен босатылды. Фукс 1947 жылдан бастап Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу (қазіргі Британдық Антарктика зерттеуі) ісіне қатысты, геолог лауазымына өтініш берді. Институттың мақсаты – Антарктидаға Британияның талап етуін нығайту және ғылыми зерттеулерді қолдау болды. 1950 жылы Фукстен Антарктидадағы зерттеулерді жоспарлау және ғылыми жарияланымдарды қолдау үшін Лондондық жаңа ғылыми бюроны құру сұралды. Трансантарктикалық экспедициядан кейін ол зерттеу директоры болды және 1973 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1982 жылдан 1984 жылға дейін Фукс Корольдік географиялық қоғамның президенті болды. 1974 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Отбасы

1933 жылы ол бірнеше экспедицияларға қатысқан туысы Джойс Коннеллге үйленді. Олардың үш баласы болды: Хилари (1936–2002), Розалинд (1938–1945) және Питер (1940 жылы туған). Джойс, леди Фукс, 1990 жылғы 27 сәуірде Оксфордта жүрек талмасынан қайтыс болды, оның жасы 83-ке толды. Келесі жылы, 1991 жылы, ол Лондонның Кенсингтон мен Челси аудандарында Британдық Антарктикалық зерттеулердегі бұрынғы жеке көмекшісі Элеонор Хоннивиллге үйленді.

Өлім

Сэр Вивиан Фукс 1999 жылдың 11 қарашасында Кембридж қаласында 91 жасында дүние салды.

Антарктикадан арғы жаққа сапар

Фукс ең алдымен Антарктида құрлығын алғашқы рет басып өтуді аяқтаған, Ұлттар Достастығы демеушілік еткен Транс-Антарктида экспедициясының жетекшісі ретінде танымал. Экспедицияны жоспарлау 1953 жылы басталды, және 100 күн ішінде Sno Cat тракторларында континентті кесіп өту көзделіп, Уэдделл теңізінен басталып, Росс теңізінде аяқталып, Оңтүстік полюстен өту жоспарланған. Фукс және оның тобы 1957 жылдың қаңтарында лагерь құрылғаннан кейін Антарктидаға келді. Топ 1957 жылдың 24 қарашасында Шеклтон базасынан жолға шықты. Сапар барысында сейсмикалық зондтау және гравиметриялық өлшемдер арқылы түрлі ғылыми деректер жиналды. Ғалымдар полюстегі мұздың қалыңдығын және мұздың астындағы құрлықтың бар екенін анықтады. 1958 жылдың 2 наурызында Фукс және оның серіктері 2158 миль (3472 шақырым) сапардан кейін Скотт базасына жетіп, 100 күндік саяхатын аяқтады. 1958 жылы оған Елизавета II патшайым рыцарь атағын берді. Ол сэр Эдмунд Хилларимен бірлесіп "Антарктиданы кесіп өту" кітабын жазды. 1959 жылы Дания Корольдік Географиялық қоғамынан Ханс Эгеде медалімен марапатталды.

Мұра

Фукс медалі 1973 жылы "Британдық Антарктика зерттеуінің мүдделеріне қалыпты қызмет шегінен тыс, ерекше адалдық көрсеткен, зерттеудің мүшесі болған немесе болған, не оның жұмысына тығыз байланысты ерлер мен әйелдер" үшін тағайындалды. Жыл сайын бір немесе екі адамға беріледі. Антарктидадағы Шеклтон жотасындағы Фукс күмбезі. Аделаида аралындағы, Антарктидадағы Фукс мұздық алабы.