Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Үндістанның Жаркханд штатының астанасы, Үндістандағы Жаркханд қаласы.
Capital of East Indian state Jharkhand
the city in Jharkhand, India
Раңчи (/audio=Ranchi.ogg/'/r/ɑː//n/tʃ//i/,) – Үндістанның Жаркханд штатының астанасы. Раңчи – Оңтүстік Бихар, Солтүстік Одиша, Батыс Бенгалияның батысы және қазіргі Чхаттисгархтың шығыс аймақтары үшін жеке штат құруды талап еткен Жаркханд қозғалысының орталығы болды. Жаркханд штаты 2000 жылдың 15 қарашасында Бихардың Чота Нагпур және Сантал Паргана бөлімдерінен бөлініп құрылды. Раңчи қаласы премьер-министр Нарендра Модидің «Ақылды қалалар» миссиясы аясында дамытылатын 100 қаланың бірі ретінде таңдалды. Раңчи – Жаркхандтың ең көне қалаларының бірі. Жаганнат ғибадатханасы және Рату сарайы – Раңчи тарихының куәсі болған танымал орындар. Раңчи экономикасы қарқынды дамып келеді, бірнеше саябақтар, арнайы экономикалық аймақтар мен өнеркәсіптік аймақтар құрылуда. Соңғы кезде қаланың дамуы үшін жаңа секторлар мен заманауи аудандар салынды. Раңчи «Суарналар қаласы» деп те аталады.
Ranchi (/audio=Ranchi. ogg/'/r//ɑː//n//tʃ//i/, ) is the capital of the Indian state of Jharkhand. Ranchi was the centre of the Jharkhand movement, which called for a separate state for the tribal regions of South Bihar, northern Odisha, western West Bengal and the eastern area of what is present day Chhattisgarh. The Jharkhand state was formed on 15 November 2000 by carving out the Bihar divisions of Chota Nagpur and Santhal Parganas. Ranchi has been selected as one of the hundred Indian cities to be developed as a smart city under PM Narendra Modi's flagship Smart Cities Mission. Ranchi is also one of the oldest cities in Jharkhand. Jagannath Temple and Ratu Palace are some sights which witnessed the history of Ranchi. Ranchi is rapidly growing its economy, and certain parks, special economic zones and industrial areas are being developed. Of late, new sectors and modern areas have been built for the city's development. Ranchi is also nicknamed the City of Waterfalls.
Этимология
Бір халық аңызына сәйкес, капитан "Архи" Ораон тайпасының ауылын штаб-пәтер ретінде таңдаған. "Архи" деген сөз жергілікті Нагпури диалектісінде бамбук орманы дегенді білдіреді. Британдықтар қателікпен "Архи" атауын "Ранчи" деп өзгертіп алған. Капитан Томас Уилкинсон Кишунпур ауылын Рачи деп атады. 1927 жылға дейін бұл жер Рачи деп белгілі болды. Антрополог Сарат Чандра Рой "Мундалар және олардың елі" кітабында қала атауының мундари тіліндегі "аранчи" – мал айдауға қолданылатын "қысқа таяқ" сөзінен шыққандығын жазады. Ал кейбір адамдар "аранчи" аптасына екі рет өткізілетін базар екенін айтады. Тағы бір жергілікті аңыз бойынша, Ранчи атауы "Риси" деп аталатын жергілікті құстан шыққан. "Риси" – мундари тіліндегі қара қайыңның (Milvus migrans) атауы. Қазіргі Ранчи қаласының танымал нысаны – Пахари Мандир, сондай-ақ "Ричи Буру" (रिचि बुरु) – "қайың төбесі" деп те аталады. Қала Ричи Буру төбесінің етегінде Комиссар Томас Уилкинсон салған Бада Талаб көлімен бірге пайда болған.
According to one popular tale, Captain choose "Archi" an Oraon tribal village as headquarters. Archi means Bamboo forest in local Nagpuri dialect. The British inadvertently named "Archi" as "Ranchi". Captain Thomas Wilkinson renamed Kishunpur village as Rachi. Up to 1927, the place was known as Rachi. In his book The Mundas and Their Country, anthropologist Sarat Chandra Roy writes that the name of the city is derived from the Mundari word aranchi or "short stick" used in driving cattle. while other opined that aranchi is bi weekly market. According to another local story, the name of Ranchi comes from a local bird named "Rici" which was mostly found in the Pahari Mandir premise. Rici is name for Black Kite (Milvus migrans) in Mundari language, the modern day landmark of Ranchi city, the Pahari Mandir, is also known as Rici Buru (रिचि बुरु) the hill of the kites, and the city originated on the foothills of Rici Buru with the construction of Bada Talab by Commissioner Thomas Wilkinson at the same site.
Тарих
Темір шлактарының, сазды пештердің, темір құралдарының қолданылуының ең ерте дәлелдері шамамен 1400 ж.б. Чота Нагпур аймағында табылды. Магда империясы Ашока билігіне дейін аумаққа тікелей емес билік жүргізді. Самудра Гупта әскерлері Деканға жорыққа шығарда осы аймақтан өтті. 4-шы ғасырда Нагванши патшасы Раджа Пратап Рай Чхутияны өз астанасы етіп таңдады, ол қазір Ранчиде орналасқан. Чхутияның қалдықтары 2-ші ғасырға дейін соққан. Моғол империясының кеңеюімен Нагванши әулетінің тәуелсіздік статусы формалды түрде әсерге ұшырады, бірақ олар тәуелсіз басқаруды жалғастырды. Такур Ани Натх Шахдео Субарнарекха өзенінің жанындағы Баркагарх иелігінің астанасы ретінде Сатранджиді тағайындады. Ол 1691 жылы Джаганнат храмын салды. Буксар шайқасынан кейін Нагванши Шығыс Индия компаниясының вассалына айналды. Британдықтар 1817 жылы Шығыс Индия компаниясының салық салуына қарсы Нагванши билеушілеріне қарасты жагирлердің көтерілісіне байланысты Нагванши билеушілерін джаминдарға дейін төмендетіп, Чота Нагпурды тікелей басқарды. 1833 жылы капитан Уилкинсон Оңтүстік-Батыс шекаралық агенттігінің штаб-пәтерін Кишунпур ауылында құрды, оны төбенің етегінде орналасқан ауылдың атымен Ранчи деп атады. 1855 жылы Такур Вишванат Шахдео британдық биліктен тәуелсіздік жариялады. Британдықтар Сатранджиге шабуыл жасады, бірақ ол британдық әскерлерін жеңді. Ол екі жыл бойы тәуелсіз билік жүргізді. 1857 жылғы Үнді көтерілісінде Такур Вишванат Шахдео Рамгард батальонының әскерлерін Рамгард батальонының жамадары Мадхав Сингхпен бірге басқарды. Пандей Ганат Раи, Тикаит Умрао Сингх және Шейх Бихари да көтеріліске қосылды. Олар Ранчиде британдықтарға шабуыл жасап, оларды қашуға мәжбүр етті. Бірақ кейін олар Чатрада және Питурияда, Питурия патшасы Джагатпал Сингхтің көмегімен Шығыс Индия компаниясының күштерінен жеңіліп, дарға асылды. Британдықтар 1869 жылы Ранчиді муниципалитетке айналдырды, ал Ранчи 1872 жылғы санақта алғаш рет қала ретінде тіркелді. Нагванши 1870 жылы өз астанасын Палкоттан Ратуға көшірді. Удай Пратап Натх Шах Део 1900 жылы Ратуда Рату сарайын салды. Ол қаланың инфрақұрылымын салу үшін үлкен жер участаларын сыйға берді. Бостандық күрескері Бирса Мунда 1900 жылдың 9 маусымында Ранчи түрмесінде қайтыс болды. 1912 жылы Рабиндранат Тагордың ағасы, Жьотириндранат Тагор Ранчиге қоныс аударды. Оның үйі орналасқан Тагор төбесі оның құрметіне аталды. Нагванши әулетінің соңғы билеушісі Лал Чинтамани Шараннатх Шахдео (1931–2014) болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Ранчиде халық саны айтарлықтай өсті. 1901-1941 жылдары халық өсімі 3,5% құрады, ал 1951-1971 жылдары 14% дейін өсті.
The earliest evidence of use of several iron slag, pot sheds, iron tools found in Chota Nagpur region around 1400 BCE. Magadha Empire exercised indirect control over the territory, which lasted until the reign of the Ashoka. Armies of Samudra Gupta passed through the region on their expedition to the Deccan. In the 4th century CE, Nagvanshi king Raja Pratap Rai chose Chutia as his capital which is now a place in Ranchi. Few ruins of Chutia trace back to the 2nd century CE. With the expansion of the Mughal Empire, the sovereign status of the Nagvanshi dynasty was technically affected, but they continued to rule and administer independently. Thakur Ani Nath Shahdeo made Satranji as capital of Barkagarh estate near Subarnarekha river. He built Jagannath Temple in 1691. After the Battle of Buxar, Nagvanshi became a vassal of the East India Company. The British reduced Nagvanshi rulers to Jamindar in 1817 due to rebellion of Jagirdars under Nagvanshi against tax imposition by East India Company and directly ruled Chotanagpur. In 1833, Captain Wilkinson established headquarter of the South West Frontier agency in the village of Kishunpur, which he renamed into Ranchi after the hamlet located at the foot of the Hill. In 1855, Thakur Vishwanath Shahdeo declared independene from British rule. British attacked Satranji but he defeated British forces. He ruled independently for two years. In the Indian Rebellion of 1857, Thakur Vishwanath Shahdeo led soldiers of Ramgarh Battalion with Madhav Singh who was Jamadar of Ramgarh Battalion. Pandey Ganpat Rai, Tikait Umrao Singh and Sheikh Bhikhari also joined the rebellion. They attacked the British in Ranchi and compelled to flee them. But later they were defeated by East India company forces in Chatra and in Pithuriya with the help of the king of Pithuriya, Jagatpal Singh and hanged. British made Ranchi as municipality in 1869 and Ranchi was first termed as a town in the census of 1872. Nagvanshi shifted their capital to Ratu from Palkot in 1870. Udai Pratap Nath Shah Deo built Ratu Palace in Ratu in 1900. He donated large tracts of land to build the infrastructure of the city. Freedom fighter Birsa Munda died in the Ranchi jail on 9 June 1900. In 1912, Jyotirindranath Tagore, the eldest brother of Rabindranath Tagore, settled in Ranchi. Tagore Hill, where his house was located, has been named after him in remembrance. The last ruler of the Nagvanshi dynasty was Lal Chintamani Sharan Nath Shahdeo (1931–2014). After independence, Ranchi saw significant increase in its population. Its population rate of growth was 3.5% in 1901 to 1941, which increased to 14% in 1951–1971.
География
Раңчи, Рахтер шеңберіне жақын орналасқан. Қаланың ауданы құрайды.
Ranchi lies at near to the Tropic of Cancer. The city covers an area of
Климат
Раңчидің ылғалды субтропиктік климаты (Кёппен климаттық жіктелімі: Cwa) бар болғанымен, оның географиялық орны мен айналасындағы орманды алқаптардың үйлесімі осы қалаға ерекше жағымды климат сыйлайды. Жаз айларында температура 20-ден 42 °C-қа дейін, қыс айларында 0-ден 25 °C-қа дейін өзгереді. Желтоқсан және қаңтар ең суық айлар болып есептеледі, кейбір аймақтарда (Канке) температура нөлге дейін төмендейді. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 1430 мм (56,34 дюйм) құрайды. Маусым мен қыркүйек аралығында жауын-шашынның мөлшері шамамен 1100 мм-ге жетеді.
Although Ranchi has a humid subtropical climate (Köppen Climate Classification: Cwa), its location and the forests surrounding it combine to produce the unusually pleasant climate for which it is known. Summer temperatures range from 20 to 42 °C, winter temperatures from 0 to 25 °C. December and January are the coolest months, with temperatures dipping to the freezing point in some areas (Kanke). The annual rainfall is about 1430 mm (56.34 inches). From June to September the rainfall is about 1,100 mm.
Халық саны
2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Ранчи қалалық әкімшілігінің халқы 1,073,427 адамды құрайды. Қалалық агломерацияның халқы 1,456,528 адамға жетті, бұл оны Үндістандағы ең көп халқы бар 32-ші қалалық агломерация етіп белгіледі. Халықтың 52,1% ер адамдарды, ал 47,9% әйелдерді құрайды. Ранчидегі сауаттылық деңгейінің орташа көрсеткіші 87,68% шамасында. 2000 жылы Джаркханд штаты құрылғаннан кейін қала халқы күрт өсті. Жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің артуы және көптеген аймақтық және мемлекеттік кеңселердің, банктердің және жылдам тұтыну тауарлары компанияларының ашылуына байланысты, жұмыс іздеушілердің қалаға көптеп келуі байқалды. ASSOCHAM 2010 жылдың соңында жүргізген зерттеуге сәйкес, Ранчи Үндістандағы ІІІ деңгейдегі қалалардың арасында ең көп жұмыс орындарын құраған қалалардың бірі болып табылады, оның үлесі 16,8% құрайды, одан кейін Мангалор және Майсур қалалары тұр.
as of 2011 India census, Ranchi Municipal Corporation has a population of 1,073,427, The urban agglomeration had a population of 14,56,528 making it the 32nd most populous urban agglomeration in India. Males constitute 52.1% of the population and females 47.9%. Ranchi has an average literacy rate of 87.68%. The city witnessed a sudden surge in population after the declaration of the new state of Jharkhand in 2000. Owing to the rising employment opportunities and opening of numerous regional and state level offices, banks and FMCG companies, the city witnessed a rapid influx of employment seeking migrants. As per a study done by ASSOCHAM in late 2010, Ranchi was one of the highest employment generating Tier III cities in India with a share of 16.8%, followed by Mangalore and Mysore.
Тіл
Хинди Ранчидегі қауымдық тіл. Нагпури – аймақтың өңірлік тілі. 799 133 адам хинди тілінде, 130 457 адам урду тілінде, 37 450 адам бенгал тілінде, 24 762 адам курух тілінде, 24 858 адам мундари тілінде, ал 16 746 адам майтхили тілінде сөйлейді.
Hindi is the lingua franca in Ranchi. Nagpuri is regional language of the region. Hindi is spoken by 7,99,133, Urdu by 1,30,457, Bengali by 37,450, Kurukh by 24,762 people, Mundari by 24,858 and 16,746 people speaks Maithili.
Дін
Индуизм Ранчидегі басты дін болып табылады, оған халықтың 64,31% жатады. Ислам діні қала халқының 16,42% үшін екінші орында тұр. Кіші топтарға: христиандар 8,52%, сикхтер 0,39%, джайндар 0,22%, буддистер 0,06%, дінін көрсетпегендер 0,35%, ал қалғандары 9,72% құрайды.
Hinduism is the prominent religion of Ranchi followed by 64.31% of the population. Islam is the second most followed religion in the city by 16.42% of the people. Minorities are Christians 8.52%, Sikhism 0.39%, Jains 0.22%, Buddhists 0.06%, those that did not state a religion are 0.35%, and others are 9.72%.
Азаматтық әкімшілік
Муниципаль корпорация белгілі бір аумақты қамтиды және 55 әкімшілік округке бөлінген, олардың әрқайсысы сайланған корпоратормен ұсынылған. 2000 жылы Джаркханд штаты құрылған кезде, 1922 жылғы Бихар муниципалитет заңы жаңа штаттың барлық жергілікті өзін басқару органдарын басқару үшін 2000 жылғы Джаркханд муниципалитет заңы ретінде бейімделді. Ранчи муниципалитет корпорациясы 2001 жылғы Ранчи муниципалитет корпорациясы заңымен басқарылды. 2011 жылғы Джаркханд муниципалитет заңы қабылданғаннан кейін бұл екі заң күшін жойды және 2011 жылғы заң Джаркхандтағы барлық қалалық басқарулар үшін жалғыз басқарушы заңнамаға айналды. 2011 жылғы Джаркханд муниципалитет заңының 26-бабына сәйкес, қала әкімі мен вице-мэр лауазымдары тікелей сайлау арқылы анықталады, яғни лауазым иелеріне халық өзі дауыс береді. Соңғы муниципалитет сайлауы 2018 жылы өтті, онда сайлауға қатысу деңгейі 49,3% құрады, бұл 2013 жылғы сайлаудағы 38%-дан жоғары. Аша Лакра мен Санжив Виджаяваргия – екеуі де Бхаратия Жанта партиясынан – қала әкімі мен вице-мэр лауазымдарын жеңіп алды. 2018 жылғы муниципалитет сайлауында Джаркхандтағы қала әкімі мен вице-мэр кандидаттары саяси партиялардың белгілерін пайдалана алды, ал кеңес мүшелігіне кандидаттар Джаркханд мемлекеттік сайлау комиссиясы тағайындаған белгілерді пайдалануды жалғастырды. Келесі муниципалитет сайлауы 2023 жылы өтеді. 2011 жылғы Джаркханд муниципалитет заңы муниципалитеттегі әрбір округ үшін округтік комитеттер құруды міндеттейді.
The municipal corporation covers an area of and is divided into 55 administrative wards, each represented by an elected corporator. At the time of the creation of the state of Jharkhand in 2000, the Bihar Municipal Act, 1922 was adapted as the Jharkhand Municipal Act, 2000 to govern all ULBs in the new state. Ranchi Municipal Corporation was governed by its own municipal act, the Ranchi Municipal Corporation Act, 2001. With the enactment of the Jharkhand Municipal Act 2011, these two ceased to be in effect and the 2011 became the only governing legislature for all city governments in Jharkhand. Under section 26 of the Jharkhand Municipal Act, 2011, the positions of mayor and deputy mayor are elected directly i. e. the position holders are voted in by the people themselves. The last municipal election was in 2018 with a voter turnout of 49.3%, up from 38% in the last election in 2013. Asha Lakra and Sanjiv Vijayawargia – both from the Bharatiya Janta Party – won the mayoral and deputy mayoral seats. The 2018 municipal election was the first time the mayoral and deputy mayoral candidates in Jharkhand could use political party symbols, while the candidates for councilor seats continued to use symbols allotted to them by the Jharkhand State Election Commission. The next municipal election will take place in 2023. The Jharkhand Municipal Act, 2011 mandates the establishment of ward committees for each ward in the municipality.
Лок Сабха және Видхан Сабха сайлау округтері
Раччи қаласы Раччи Лок Сабха округінің құрамына кіреді. Санжай Сет 2019 жылғы жалпы сайлауда осы орынды жеңіп алып, Парламент мүшесі ретінде Лок Сабхада осы округтің өкілі болып табылады. Раччи сондай-ақ Раччи Видхан Сабха округінің бөлігі және Жарханд Видхан Сабхасындағы заң шығарушы жиналыстың депутаты Чандрешвар Прасад Сингх. Сингх 2000 жылдан бері осы лауазымды иеленіп келеді, ал соңғы Жарханд Видхан Сабха сайлауы 2019 жылы өтті. Екі саясаткер де Бхаратия Джаната партиясының мүшелері.
Ranchi city is part of the Ranchi Lok Sabha Constituency. Sanjay Seth won the seat in the 2019 General Election and represents this constituency at the Lok Sabha as a Member of Parliament. Ranchi is part of the Ranchi Vidhan Sabha Constituency and the representative Member of Legislative Assembly at the Jharkhand Vidhan Sabha is Chandreshwar Prasad Singh. Singh has held the post since 2000, with the last Jharkhand Vidhan Sabha election being in 2019. Both politicians belong to the Bharatiya Janata Party.
Қоғамдық коммуналдық қызметтер
Қаланың әртүрлі инфрақұрылымдық және азаматтық қызметтерге қойылатын талаптар Ранчи муниципалды корпорациясы, мемлекеттік басқармалар және мемлекеттік емес ұйымдар сияқты түрлі мекемелермен қамтамасыз етіледі. "Ранчидің 2037 жылғы бас жоспары" Ранчи муниципалды корпорациясы, Қалалық даму және тұрғын үй басқармасы және Ранчи аймақтық даму басқармасының тапсырысы бойынша жеке кеңесші фирмасымен жасалған. Ранчидегі жолдарды муниципалды корпорация, Жаркханд штатының үкіметі, Ранчи аймақтық даму басқармасы және Үндістанның Ұлттық тас жолдар басқармасы дамытумен және күтіп ұстаумен айналысады. Муниципалды корпорацияның Сумен жабдықтау бөлімі су қосылымдарын беруге, аудандардағы қол сорғыларды күтіп ұстауға, су пайдалану төлемдерін және айыппұлдарды жинауға жауапты, ал мемлекеттік Сумен жабдықтау және канализация басқармасы суды жеткізеді. Корпорацияның Денсаулық сақтау басқармасы қаланың қатты қалдықтарды басқаруына жауапты. RMC қалада автобустарды пайдаланады және бұл қызметті жеке агенттікке жүктеген.
The various infrastructure and civic services demands of the city are met by different entities, including Ranchi Municipal Corporation, state government departments, and parastatal organisations. The Ranchi Master Plan 2037 was created by a private consultant firm under the clientship of the Ranchi Municipal Corporation, Urban Development and Housing Department, and Ranchi Regional Development Authority. Roads in Ranchi are developed and maintained by the municipal corporation, Jharkhand Government, Ranchi Regional Development Authority, and National Highways Authority of India. The Water Supply Section of the municipal corporation is responsible for issuing water connections, maintaining hand pumps in wards, collecting water usage charges and fines, whereas the state government Drinking Water Supply and Sewerage Department supplies the water. The Health Department of the corporation is responsible for the Solid Waste Management of the city. RMC operates buses in the city and has outsourced this to a private agency.
Спорт
Раңчи – крикет, хоккей, футбол және тағы да көптеген спорт түрлерінің орталығы. 2011 жылдың ақпан айында Раңчиде 34-ші Ұлттық ойындар сәтті өткізілді. Ішкі стадион мен жаттығу алаңы бар Халықаралық крикет стадионы салынды. Бүгінгі күнге дейін бұл стадионда үш бір күндік халықаралық матч және бір Т20 халықаралық матчы өтті. Сонымен қатар, бұл стадионда "Колката Найт Райдерс" командасы үшін екі IPL 6 матчы, "Боджпури Дабангс" командасы үшін үш Чемпиондар лигасы 2013 матчы және "Селебрити" крикет лигасы матчтары өткізілді. Сания Мирза мен Шоaib Малик ашқан теннис академиясы да крикет стадионының жанында орналасқан. Үндістан крикет құрамасының бұрынғы капитаны М.С. Дхони Раңчиде тұрады. "Патель Юниэксель" тобы Хоккей Үндістан лигасының Раңчи франшизасын сатып алды және командаға "Раңчи Риноз" деп ат қойды.
Ranchi is a center for numerous sports activities, including cricket, hockey, football, and many others. The 34th National Games were successfully held in Ranchi in February 2011. An International Cricket stadium with an indoor stadium and a practice ground has been constructed. So far, this stadium has hosted three One day International matches and one T20 International match. Apart from that, this stadium has hosted two IPL 6 matches for Kolkata Knight Riders, three champions league 2013 matches and Celebrity Cricket League matches for Bhojpuri Dabanggs. A tennis academy, which was inaugurated by Sania Mirza and Shoaib Malik, also runs beside the cricket stadium. Former Indian Cricket Team Captain M. S. Dhoni lives in Ranchi. The Ranchi franchise for Hockey India League was bought by Patel Uniexcel Group and the team named the Ranchi Rhinos.