Кіріспе

Алгалар класы Chrysophyceae, көбінесе хризофиттер, хризомонадтар, алтын қоңыр балдырлар немесе алтын балдырлар деп аталады – бұл көбінесе тұщы суларда кездесетін үлкен алгалар тобы. Алтын балдырлар термині жиі балықтардың қырылуына себеп болатын Prymnesium parvum түріне қатысты қолданылады. Chrysophyceae класын Chrysophyta класымен шатастырмау керек, ол көбірек беймәлім таксон. "Хризофиттер" сөзі "Chrysophyta" сөзінің ағылшын тіліндегі нұсқасы болғанымен, ол әдетте Chrysophyceae класына жатады.

Мүшелер

Бастапқыда олар диатомиялық және көпжасушалы қоңыр балдырлардың барлық түрлерін қамтуға тиіс болған, бірақ содан бері пигментация және жасуша құрылысына сәйкес бірнеше түрлі топтарға (мысалы, Haptophyceae, Synurophyceae) бөлінді. Кейбір гетеротрофты флагелляттар, мысалы бикосоэцидтер мен хоанофлагелляттар, кейде алтын балдырлармен де байланысты деп есептелді. Қазіргі кезде олар көбінесе жақын туыс түрлердің негізгі тобымен шектеледі, олар негізінен қозғалмалы жасушалардағы флагелля құрылымымен ерекшеленеді және Chromulinales ордені ретінде қарастырылады. Көбірек түрлер егжей-тегжейлі зерттелген сайын құрамы одан әрі қайта қаралуы мүмкін. Chrysophyceae тұқымдасын кейбір мамандар полифилетикалық Chromista-ға жатқызды. Chrysophyceae-ге жататын кең монофилетикалық топқа әртүрлі балдырлармен қатар бикосоэцидтер, жағалы флагелляттар емес, опалиндер, оомицет саңырауқұлақтары, протеромонадтар, актинофрид гелиозоалары және басқа гетеротрофты флагелляттар кіреді, бұл топ Stramenopiles деп аталады.

Сипаттама

Хризофиттердің "бірінші" жасушасында екі арнайы жарақшасы бар. Белсенді, "қауырсынды" (мастигонемалары бар) флагель қозғалыс бағытына бағытталған. Қарама-қарсы бағыттағы тегіс пассивті жарақша кейбір түрлерде жай ғана дамыған күйде болуы мүмкін. Chrysophyceae класының мүшелерін анықтау үшін қолданылатын маңызды ерекшелік – эндогендік жолмен қалыптасқан кремнийлі кістің болуы. Статоспора, стоматоцист немесе статоцист деп аталатын бұл құрылым әдетте шар тәрізді болып келеді және бір ғана тесігі бар. Жетілген кістің беті әртүрлі құрылымдық элементтермен әшекейленген болуы мүмкін және түрлерді ажыратуға көмектеседі. Көптеген мүшелері – бір жасушалы флагелляттар, екі көрінетін жарақшасы бар, мысалы, Ochromonas, немесе кейде біреу ғана, мысалы, Chromulina. 1910 жылы Пашер алғаш рет анықтаған Chromulinales тек соңғы типті қамтыды, ал біріншісі Ochromonadales ретінде қарастырылды. Алайда, құрылымдық зерттеулер қысқа екінші жарақшаның немесе кем дегенде екінші базальды денешесінің әрқашан болатынын көрсетті, сондықтан бұл енді дұрыс айырмашылық деп есептелмейді. Көпшілігінде жасуша қабығы жоқ. Кейбіреулерінде лорика немесе қабықшалары бар, мысалы, Dinobryon, ол тұрақтап өседі және тармақталған колониялар құрайды. Силикатты қабықшалары бар көптеген формалар қазір жеке топ ретінде қарастырылады, бірақ кейбіреулері, мысалы, Paraphysomonas, Chromulinales-қа жатады. Кейбір мүшелері әдетте амебоидты, ұзын тармақталған жасушалық өскіндері бар, бірақ олар сонымен қатар флагеллятты кезеңдерден де өтеді. Chrysamoeba және Rhizochrysis осылардың типикалық мысалдары. Сондай-ақ, Myxochrysis paradoxa деген бір түрі бар, оның күрделі өмірлік циклі көп ядролы плазмодиалдық сатыны қамтиды, ол шырышты қабықтарда кездесетіндерге ұқсас. Бұлар бастапқыда Chrysamoebales ретінде қарастырылған. Бір кезде осыған ұқсас Rhizochromulina осы топқа енгізілген, бірақ қазір олардың жіктелуі флагеллятты кезеңнің құрылымындағы айырмашылықтарға байланысты өзгертілді. Басқа мүшелері қозғалмайды. Жасушалар қабықсыз және шырышқа енген болуы мүмкін, мысалы, Chrysosaccus, немесе кокоидты және жасуша қабырғасымен қоршалған, мысалы, Chrysosphaera. Кейбіреулері талшықты немесе тіпті паренхиматты құрылымға ие, мысалы, Phaeoplaca. Бұлар әртүрлі ескі тәртіптерге кірді, олардың көпшілігі қазір жеке топтарға біріктірілген. Hydrurus және оның туысқандары, салалы желатинді жіптер құрайтын тұщы су тұқымдары, көбінесе Hydrurales жеке тәртібіне жатқызылады, бірақ олар осы топқа да жатуы мүмкін.

Экология

Хризофиттер көбінесе тұщы суда тіршілік етеді және азық тізбегі динамикасын зерттеуде, сондай-ақ эвтрофикация мен қышқыл жаңбыр салдарынан туындайтын қоршаған ортаның нашарлауын бағалауда маңызды рөл атқарады, әсіресе азық заттарға кедей тұщы су экожүйелерінде.

Эволюция

Хризофиттерде фукоксантин пигменті болады. Осы себепті, бұрын оларды цианобактериялардың ерекше түрі деп есептеген. Осы организмдердің көптеген түрлерінде кремний қабықшасы болғандықтан, олардың толыққанды қазба қалдықтары сақталған, бұл қазіргі заманғы биологтарға олардың цианобактериялардан емес, фотосинтез қабілетіне ие емес ата-тектен пайда болғандығын анықтауға мүмкіндік берді. Хризофиттердің көптеген алғашқы қазбаларында фотосинтезге қабілетті пигменттердің ешқайсысы табылған жоқ. Ең алғашқы стременопильдер гетеротрофтар болып саналады, мысалы, Chrysophyceae-нің ата-бабалары гетеротрофты флагелляттар болған, олар фукоксантин құрамындағы цианобактериялармен эндосимбиоздық қарым-қатынас арқылы фотосинтез қабілетін алған.