Кіріспе

Грин-Банктегі радиотелескоп, WV, АҚШ

АҚШ-тың Батыс Вирджиния штатындағы Грин-Банктегі Роберт С. Бёрд атындағы Грин-Банк телескопы (GBT) әлемдегі толыққанды басқарылатын ең үлкен радиотелескоп болып табылады, ол Германиядағы Эффелсберг 100 м радиотелескопынан асып түседі. Грин-Банк учаскесі 2016 жылдың 30 қыркүйегіне дейін Ұлттық радиоастрономия обсерваториясының (NRAO) бөлігі болды. 2016 жылдың 1 қазанынан бастап телескоп тәуелсіз Грин-Бэнк обсерваториясымен басқарылады. Телескоптың аты, Батыс Вирджиния штатын өкілдік еткен және телескопты қаржыландыруды Конгресс арқылы итерген, қайтыс болған сенатор Роберт С. Бёрдты құрметтейді. Грин-Банк телескопы метрден миллиметрге дейінгі толқын ұзындығында жұмыс істейді. Оның 100 метрлік диаметріндегі жинақтау алақаны, кедергісіз апертурасы және жақсы беттік дәлдігі телескоптың толық 0,1–116 ГГц жұмыс диапазонында өте жоғары сезімталдықпен қамтамасыз етеді. GBT толыққанды басқарылады, және жергілікті аспанның 85 пайызына қол жеткізуге болады. Ол жыл сайын шамамен 6500 сағат астрономиялық байқаулар үшін пайдаланылады, соның ішінде жоғары жиілікті ғылымға жылына 2000–3000 сағат жұмсалады. GBT-ның ғылыми күшінің бір бөлігі – оның икемділігі мен пайдаланудың қарапайымдылығы, бұл жаңа ғылыми идеяларға жылдам жауап беруге мүмкіндік береді. Телескоп жобаның қажеттіліктерін қолданылатын ауа-райымен сәйкес динамикалық түрде жоспарланады. GBT жаңа және тәжірибелік жабдықтармен оңай қайта конфигурацияланады. GBT-ның жоғары сезімталдықпен карта жасау мүмкіндігі оны Атакаманың ірі миллиметрлік массивіне, кеңейтілген өте үлкен массивіне, өте ұзақ негіздік массивіне және басқа да жоғары бұрыштық ажыратымдылықты интерферометрлерге құнды толықтырушы етеді. Грин-Бэнк обсерваториясының құрылымдары басқа да ғылыми зерттеулер, білім беру және қоғаммен байланыс бағдарламалары, сондай-ақ студенттер мен оқытушыларды даярлау үшін де қолданылады. Телескоп 2001 жылы тұрақты ғылыми жұмыстарды бастады, бұл оны АҚШ Ұлттық ғылым қорының (NSF) ең жаңа астрономиялық құрылымдарының біріне айналдырды. Ол 1961 жылдың қазан айында байқауларын бастаған 90,44 м параболоидты телескоптың құлауынан кейін салынды. Алдыңғы телескоп 1988 жылдың 15 қарашасында құлап кетті, себебі телескоптың құрылымдық тұрақтылығы үшін маңызды компонент болған қорапша тәрізді конструкциядағы тіреуіш пластинасы бұзылды.

Орналасқан жері

Телескоп АҚШ-тың Ұлттық радио тыныш аймағының жанында, Батыс Вирджиния штатының Грин Бэнк қаласында орналасқан ерекше аймақта орналасқан. Бұл аймақта билік GBT және Sugar Grove станциясына бағытталған эмиссияны болдырмау үшін барлық радиохабарларды шектейді. Телескоптың Радио тыныш аймағында орналасуы, адам жасаған сигналдардың жасыруы мүмкін болатын әлсіз радиожиілікті сигналдарды анықтауға мүмкіндік береді. Обсерватория Ұлттық орман қорымен шектеседі, ал Аллегей таулары оны кейбір радиокедергілерден қорғайды. Телескоп орналасқан жер 1957 жылдан бері маңызды радиоастрономиялық телескоптардың орны болып келген. Қазіргі уақытта мұнда тағы жеті қосымша телескоп орналасқан, және шалқары орналасқан жеріне қарамастан, жыл сайын шамамен 40,000 келушіні қабылдайды.

Сипаттама

Құрылыстың салмағы бар және 485 фут (148 м) биіктікте. GBT-нің беткі ауданы 100x110 метрлік белсенді бет және 2,004 беткі панель үшін 2,209 іске қосылғыш (орналасуын реттеуге арналған кіші қозғалтқыштар) бар, бұл жалпы жинақтау ауданын құрайды. Панельдер беттік дәлдігі RMS-тан жақсырақ жасалған алюминийден жасалған. Іске қосылғыштар панельдердің орналасуын өз салмағының әсерінен иілуін немесе бүгілуін өтеу үшін реттейді, бұл телескоп қозғалғанда өзгереді. Осы "белсенді бет" түзетуі болмаса, 4 ГГц-тен жоғары жиіліктердегі байқаулар тиімді болмас еді. Радиотелескоп үшін ерекше, негізгі шағылыстырғыш – параболоидтың оське жатқан сегменті. Бұл кішірек (мысалы, 45-100 см) үй спутниктік теледидар антенналарында қолданылатын ұқсас конструкция. Асимметриялық рефлектор телескоптың фокус нүктесі мен қоректендіру мүйізінің табақтың жанында орналасуына мүмкіндік береді, сондықтан ол және оның қайтарылатын тіреу бумы кіріс радио толқындарын кедергіге ұшыратпайды, бұл дәстүрлі радиотелескоп конструкцияларында телескоп сәуле осінде орналасқан қоректендірумен кездеседі. 200 фут (61 м) офсеттік тіреу бумында субрефлектордың алдындағы қайтарылатын бумда негізгі фокус қабылдағышы және қабылдағыш бөлмесі орналасқан. Негізгі фокус режимінде бум 8 м субрефлектордың алдында қоректендіру мүйізін орналастыру үшін созылады. Грегориандық фокус режимі үшін негізгі фокус бумы қайтарылады. 6 еркіндік дәрежесі бар Стюарт платформасымен орналастырылған субрефлектор, қабылдағыш бөлмесінің үстінде орналасқан айналмалы мұнарадағы сегіз жоғары жиілікті қоректендіруге келіп түсетін радио толқындарын бағыттайды. Компьютерлік басқарулы мұнара белгілі бір қабылдағышты бірнеше минут ішінде орнына бұруға қабілетті. Жұмыс жиіліктері 290 МГц-ден 115 ГГц-ге дейін. Азимут осі де азимут жолының орталық нүктесіндегі пинтель подшипнігімен демеліп тұрады. Биіктігі (148 метр немесе 485 фут, бұл Бостандық мүсінінен 60% жоғары) және көлемі (16 миллион фунт) салдарынан, жергілікті тұрғындар GBT-ны кейде "Ұлы үлкен нәрсе" деп атайды. Телескоптың мүмкіндіктеріне ngRADAR жүйесі кіреді, ол ыдысты астероидтар сияқты Күн жүйесінің объектілерін бақылау үшін радарлық тарату антеннасы ретінде пайдаланады.

Ашылғандар

2002 жылы астрономдар Мессье 62 шарлы шоғырында үш жаңа миллисекундтық пульсарды анықтады. 2006 жылы бірнеше жаңалық жарияланды, оның ішінде Орион молекулалық бұлтындағы үлкен орам тәрізді магнит өрісі және 23 000 жарық жылы қашықтықтағы үлкен сутегі газының суперкөпіршігі, Офиух суперкөпіршігі деп аталды. 2019 жылы бүгінгі күнге дейін ең ауыр нейтрон жұлдызы PSR J0740+6620 табылды. 2004 жылдан бері Грин-Бэнк телескопымен жұлдызаралық ортада 28 жаңа күрделі молекула ашылды.

Қаржыландыруға қауіп төнді

Шешімдерді қаржыландырудағы шектеулерге жауап ретінде Ұлттық ғылым қорының (NSF) Астрономиялық ғылымдар бөлімі (AST) портфельді тексеру комитетін құрды, ол 2011 жылдың қыркүйегінен 2012 жылдың тамызына дейін жұмыс істеді. AST қолдаған барлық мекемелер мен іс-шараларды қараған комитет 17 тәуелсіз ғалымнан тұрды және Гарвард университетінің профессоры Дэниел Эйзенштейн төрағалық етті. Комитет 2012 жылғы тамыздағы ұсынымында алты мекемені жабу қажеттігін айтқан болатын, соның ішінде Роберт С. Бёрдтың Грин Бэнк телескобын (GBT) бес жыл ішінде қаржыландыруды тоқтату ұсынылды. 2014 жылдың шілдесінде АҚШ Сенатының Ассигнованиелер жөніндегі комитеті NSF-тің 2014 қаржы жылына арналған бюджетін бекітті, онда GBT-ны сол жылы сату туралы талап қойылмады. Осыдан кейін мекеме жылдық 10 миллион долларлық операциялық шығындарын қаржыландыруға көмектесетін серіктестерді іздеуге кірісті. 2016 жылдың 1 қазанында Грин Бэнктегі Ұлттық радиоастрономия обсерваториясы NSF-тен тәуелсіздік алып, жеке көздерден қаржыландыру қабылдап, Грин Бэнк обсерваториясы ретінде дербес жұмыс істеуге бастарды.

Арықпен байланысты тыңдау

Телескоп – Breakthrough Listen жобасының маңызды құралы, онда ол сыртқы әлемдегі технологиялар шығарған радиосигналдарды іздеу үшін пайдаланылады. 2017 жылдың соңында телескоп 'Оумуамуада сыртқы интеллект белгілерін анықтау мақсатымен сканерленді.