Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үлкен Аю шоқжұлдызындағы галактика
Galaxy in the constellation Ursa Major
Шынарша галактикасы (сонымен қатар Мессье 101, M101 немесе NGC 5457 деп те аталады) – бетіне қарай бұрылған спиральді галактика. Сурет 51 жеке түсірілімнен және қосымша жерде түсірілген фотосуреттерден жасалған.
The Pinwheel Galaxy (also known as Messier 101, M101 or NGC 5457) is a face on spiral galaxy located The image was composed of 51 individual exposures, plus some extra ground based photos.
Ашылу
Галактиканы ашқан Пьер Мешайн оны "жұлдызсыз, өте қараңғы және үлкен тұмандық, диаметрі 6' - 7', Бутстің сол қолы мен Үлкен Аюдың құйрығы арасында орналасқан. Торлы сымдарды қарағанда анықтау қиын" деп сипаттаған. Уильям Гершель 1784 жылы бұл галактиканың "7, 10 және 20 футтық [фокустық қашықтығы] телескоптарымда дақтанған тұмандылық сияқты көрінетінін байқадым, мен оны ажыратылатын деп атаймын; сондықтан менің қазіргі телескопым оны құрайтын жұлдыздарды көре алуы мүмкін деп үміттенемін".
Pierre Méchain, the discoverer of the galaxy, described it as a "nebula without star, very obscure and pretty large, 6' to 7' in diameter, between the left hand of Bootes and the tail of the great Bear. It is difficult to distinguish when one lits the [grating] wires." William Herschel wrote in 1784 that the galaxy was one of several which " in my 7 , 10 , and 20 feet [focal length] reflectors shewed a mottled kind of nebulosity, which I shall call resolvable; so that I expect my present telescope will, perhaps, render the stars visible of which I suppose them to be composed."
Құрылымы мен құрамы
M101 – диаметрі 170 000 жарық жылы болатын үлкен галактика. Салыстыру үшін, Құс жолының диаметрі 87 400 жарық жылы. Онда триллионға жуық жұлдыз бар. Оның диск массасы шамамен 100 миллиард күн массасына тең, сонымен қатар 3 миллиард күн массасынан тұратын шағын орталық іріңдігі де бар. Оның сипаттамаларын Андромеда галактикасымен салыстыруға болады. M101 жоғары концентрациялы H II аймақтарымен ерекшеленеді, олардың көпшілігі өте үлкен және жарқын. H II аймақтары әдетте жұлдыздар пайда болатын, өзінің гравитациялық күшімен жиырылатын жоғары тығыздықтағы молекулалық сутек газының үлкен бұлттарымен бірге келеді. H II аймақтары өте жарқын және ыстық жас жұлдыздармен иондалады; M101-дегілер ыстық супербульбаларды құруға қабілетті. 1990 жылғы зерттеуде галактикада 1264 H II аймағы тізімделген. Үшеуі – NGC 5461, NGC 5462 және NGC 5471 – Жаңа жалпы каталогта жеке нөмірлерге ие болды. M101 өз серік галактикаларымен өзара әрекеттесуден туындаған күштерге байланысты асимметриялық. Бұл гравитациялық өзара әрекеттесулер жұлдыздар аралық сутек газын қысып, M101 спиральді қолдарында күшті жұлдыз пайда болуын тудырады, оны ультракөк сүрреттерде байқауға болады. 2001 жылы M101 галактикасында орналасқан P98 рентген сәулесінің көзі, кез келген жеке жұлдыздан гөрі күшті, бірақ толық галактикадан әлдеқайда әлсіз ультра жарқын рентген сәулесінің көзі ретінде анықталды. Ол M101 ULX 1 деген атау алды. 2005 жылы Хаббл және XMM-Ньютон бақылаулары оптикалық әсердің бар екенін көрсетті, бұл M101 ULX 1 рентгендік екіжұлдыз екенін күшті дәлелдеді. Келесі бақылаулар жүйе күтілген модельдерден ауытқанын көрсетті – қара тесіктің массасы бар болғаны 20-30 күн массасына тең, және ол теорияда болжалғаннан гөрі жоғары жылдамдықпен материалды (ұсталған жұлдыз желдері де бар) жұтады. M101-де шамамен 150 шар тәрізді шоғыр бар, бұл Құс жолындағы шар тәрізді шоғырлардың санымен бірдей.
M101 is a large galaxy, with a diameter of 170,000 light years. By comparison, the Milky Way has a diameter of 87,400 light years. It has around a trillion stars. It has a disk mass on the order of 100 billion solar masses, along with a small central bulge of about 3 billion solar masses. Its characteristics can be compared to those of Andromeda Galaxy. M101 has a high population of H II regions, many of which are very large and bright. H II regions usually accompany the enormous clouds of high density molecular hydrogen gas contracting under their own gravitational force where stars form. H II regions are ionized by large numbers of extremely bright and hot young stars; those in M101 are capable of creating hot superbubbles. In a 1990 study, 1,264 H II regions were cataloged in the galaxy. Three are prominent enough to receive New General Catalogue numbers—NGC 5461, NGC 5462, and NGC 5471. M101 is asymmetrical due to the tidal forces from interactions with its companion galaxies. These gravitational interactions compress interstellar hydrogen gas, which then triggers strong star formation activity in M101's spiral arms that can be detected in ultraviolet images. In 2001, the X ray source P98, located in M101, was identified as an ultra luminous X ray source—a source more powerful than any single star but less powerful than a whole galaxy—using the Chandra X ray Observatory. It received the designation M101 ULX 1. In 2005, Hubble and XMM Newton observations showed the presence of an optical counterpart, strongly indicating that M101 ULX 1 is an X ray binary. Further observations showed that the system deviated from expected models—the black hole is just 20 to 30 solar masses, and consumes material (including captured stellar wind) at a higher rate than theory suggests. It is estimated that M101 has about 150 globular clusters, the same as the number of the Milky Way's globular clusters.
Қауысты галактикалар
M101 галактикасының алты айқын серік галактикасы бар: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585, UGC 8837 және UGC 9405. Жоғарыда айтылғандай, оның және оның серіктері арасындағы гравитациялық тартылыс оның керемет құрылымдық пішінінің пайда болуына себеп болған болуы мүмкін. Галактика тізімдегі екінші серік галактикасын деформациялаған болуы мүмкін.
M101 has six prominent companion galaxies: NGC 5204, NGC 5474, NGC 5477, NGC 5585, UGC 8837 and UGC 9405. As stated above, the gravitational interaction between it and its satellites may have spawned its grand design pattern. The galaxy has probably distorted the second listed companion.