Кіріспе

Арканзас Посты шайқасы, сондай-ақ Форт Хиндман шайқасы деп те аталады, 1863 жылдың 9-11 қаңтарында Арканзас штатындағы Арканзас өзенінің сағасына жақын Арканзас Посты маңында, Америка Азамат соғысының Виксбург науқаны аясында болды. Конфедерация күштері 1862 жылдың соңында Арканзас Постының жанында Форт Хиндман деп аталатын бекініс салған. Сол жылдың желтоқсан айында генерал-майор Уильям Т. Шерман басқаратын одақтың әскері генерал-майор Джон А. МакКлернандсыз Виксбургке қарсы жорыққа шықты, себебі генерал-майор Генри Халлек пен Улисс С. Грант екеуі де МакКлернандқа сенімсіздік танытқан. Шерман әскері Чикасау Байу шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін, МакКлернанд келіп, 1863 жылдың қаңтарында Шерманнан басшылықты алды. МакКлернанд Гранттың қарсылығына қарамастан Арканзас Постын басып алуға жорық ұйымдастырды. 9 қаңтарда бекініске жақындағаннан кейін, одақтың жаяу әскері 10 қаңтарда орналасты. Сол күні кешке конфедерация бекінісіне қарсы одақтың күшті теңіз шабуылы жасалды. 11 қаңтарда таңертең МакКлернанд конфедерацияның бекіністеріне жақын жаяу әскер шабуылын бұйырды. Ауыр артиллериялық оқтан зардап шеккеннен кейін, сағат 16:00 немесе 16:30 шамасында конфедерациялық позициялардың үстінде ақ тулар көтеріле бастады, бірақ гарнизон командирі, конфедерация бригадасының генерал-майыры Томас Дж. Черчилль бас тартуға бұйрық бергенін жоққа шығарды. Бір бригада командирі бастапқыда капитуляциялаудан бас тартқандықтан, бас тарту процесі бірнеше рет кешікті. Грант Арканзас Постына қарсы жорықтың маңыздылығына көз жеткізді, бірақ МакКлернандты корпусқа басшылыққа қайта тағайындады.

Өмірбаян

Арканзас және Уайт өзендеріндегі Конфедерацияның қорғанысы шамалы болғандықтан, полковник Джон В. Даннингтон 1862 жылдың 28 қыркүйегінде штат ішіндегі өзен қорғанысының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Даннингтон Арканзас Пост поселкесінің жанында Арканзас өзенінде бекініс салуға қолайлы жерді таңдады. Поселенің солтүстігінде, өзенді шарлайтын қисық бойында орналасқан бекіністе үш ауыр колумбиада және бір және сегіз жеңіл зеңбірек орнатылды. Колумбиадалар бастапқыда CSS Pontchartrain кемесінен алынған. Форт Хиндман және Арканзас Посты деп аталған бұл бекініс төртбұрышты, қабырғалары ұзын болды. Бекініс ішінде үш ғимарат, екі қойма және бір ұңғыма орналасқан. Бекіністен батысқа қарай Пост-Байуға дейін қазбалар созылып жатты. 10 желтоқсанда бригадир генерал Томас Дж. Черчилль осы постқа қолбасшылық етуге тағайындалды. Теміржол арқылы Миссисипи штатында 40 000 әскермен Грант 26 қарашада басталған Виксбург қаласын басып алуға ұмтылып, Миссисипи орталық теміржолымен жылжуда болды. 5 желтоқсанда Халлек Грант әскерінің бір бөлігін пайдалана отырып, Виксбургке қарсы теңіз операциясын ұсынды. Виксбургке қарсы теңіз операциясын қараша айынан бері МакКлернанд жоспарлап келген, ол мұндай әрекеттің толық басқаруын өз қолына алуға сенімді болған. Алайда, МакКлернандқа сенімсіздікпен қараған Халлек, оған ресми бұйрықтарда тіл қолданып, оның ықпалын азайтуға тырысты: МакКлернанд Грантқа қажет емес әскерлерді ғана пайдалана алатын еді. МакКлернандпен қарым-қатынасы шиеленіскен Грант, Халлек ұсынған жорықтың басшысы ретінде Шерманды тағайындады. Шерман Мемфиске жеткен соң, Грантқа Халлек президент Линкольннің МакКлернандты теңіз жорығына басшылық етуге шақырғанын хабарлады. Грант, Шерманның экспедицияны бірнеше күн ішінде бастауға дайын екенін білгендіктен, МакКлернандқа хат жіберді (қасақана жылдам телеграфтан бас тартып), оған өзінің қолбасшылығындағы лауазымды ұсынды. Контр-адмирал Дэвид Д. Портер Виксбургке қарай өзен арқылы жасалатын жорықтың Одақ теңіз күштерінің бөлігіне басшылық етті. Шерманның әскері 20 желтоқсанда Мемфистен аттанды. МакКлернанд әлі де Иллинойста болды, ал ол басқаруға ниеттенген жорық онысыз басталды. Шерман аттанған күні Конфедерацияның атты әскері Гранттың жабдықтау жолдарын қиратты, осыдан ол кері шегінуге мәжбүр болды. 30 000-нан астам әскерден тұратын Шерманның операциясы Рождество қарсаңында Виксбург аймағына жетіп, Язу өзенімен жоғары қарай жүзіп кетті. 26 және 27 желтоқсанда жағаға шыққаннан кейін, Одақ әскері 29 желтоқсанда Чикасоу Байудағы Конфедерацияның қорғанысына қарсы шабуыл жасады, бірақ ауыр шығындарға ұшырап, қайтарылды. Жеңіліске ұшыраған Шерманның әскері 1863 жылдың 1 қаңтарында кемелеріне қайта мініп, шайқас алаңынан шықты.

Дайындықтар

Шерман Язудан Миссисипиге жеткенде, өзен экспедициясының басшылығынан шеттетілгеніне ашуланған МакКлернандпен кездесті. Екі офицердің әңгімесінен кейін МакКлернанд күштерге қолбасшылық етіп, оны Миссисипи армиясы деп атады, ал Шерман армиядағы бағынышты қолбасшы болды. Шерман МакКлернандтың қолбасшылыққа тағайындалуын жақтырмады және әйеліне жазған хатында Линкольн "өз жұмысын бітіргенше, толыққанды тәжірибе алады" деді. Желтоқсанның соңында Конфедерация әскерлері Одақтың "Blue Wing" атты жабдықтау кемесін басып алып, Арканзас Постына қайтарды. Шерман бұл шабуыл туралы естіп, Арканзас Постынан тағы шабуылдар болуы мүмкін деп ойлады. Арканзас Постын қауіпті деп есептеп, жеңіс армиясының құлаған рухын қайта жандандырады деп сенген Шерман Конфедерациялық бекініске қарсы жорық жоспарлай бастады. Сонымен қатар, МакКлернанд та Арканзас Постына жорық жасауды шешті. 3/4 қаңтар түні екі офицер Портермен кемелерін жорықта пайдалану туралы сөйлесуге барды. Портер МакКлернандты және оның Шерманға қатысты әрекетін ұнатпады, бірақ Шерман үшін келісім берді. Ричард Л. Кипер Шерманның жоспарға қолдау көрсету себептерін "біршама күмәнді" деп бағалап, оның Чикасоу шығанағындағы беделін қалпына келтіру үшін жеңіске жеткісі келгенін жазды. Осы кезде МакКлернанд өзін армия командирі деп есептеді, бірақ ол Гранттың басшылығындағы корпус командирі ғана болды. Сәйкесінше, 4 қаңтар таңында МакКлернанд өзінің құрамасын 13-ші және 15-ші армия корпустарына бөліп ұйымдастырды. Шерман соңғысына қолбасшылық етті, ал алғашқы корпустың басында бригадир генерал Джордж В. Морган тұрды, Шерман оны Чикасоу шығанағындағы жеңіліске кінәлады. Екі корпус та екі дивизиядан тұрды: XIII корпуста бригадир генералдар Эндрю Дж. Смит және Питер Дж. Остерхаус, ал XV корпустың екі дивизиясын бригадир генералдар Фредерик Стил мен Дэвид Стюарт басқарды. Осы уақытта Черчилль Арканзас Постында шамамен 5000 конфедерациялық әскерге ие болды. Бұл әскердің көп бөлігі Арканзас және Техас штаттарынан келген жаяу әскерлер болды, бірақ аурудың таралуына байланысты тек 3000-ға жуық әскер соғысуға жарамды болды. Олардың көпшілігі ұзақ қашықтықтағы мылтықтардың орнына, қысқа қашықтықтағы карабиндермен және оқпандармен қаруланған. Черчилльдің құрамасы полковниктер Даннингтон, Роберт Гарланд және Джеймс Дешлер басқаратын үш бригадаға бөлінді.

9 және 10 қаңтар

Макклернандтың күші, шамамен 30 000 жаяу әскер, 1000 атты әскер және 40 зеңбіректерден тұратын, 5 қаңтарда өзен жоғары қарай жылжуды бастады. Күтпеген шабуыл жасау үшін, Одақ флоты Арканзас емес, Ақ өзенге кірді, содан кейін екі өзен арасындағы байланыс жолын пайдаланып Арканзасқа қайта оралды. Жаяу әскерлер 9 соғыс кемесінің қолдауымен көліктік кемелермен тасымалданды. Олардың арасында үш темір кеме болды: USS Барон ДеКалб, USS Луисвилл және USS Цинциннати. 9 қаңтарда Черчилльге Одақ флотының жақындап келе жатқаны туралы хабарланды. Ол өзінің әскерлеріне аяқталмаған мылтық орларын қорғауға бұйрық берді. Гарланд бригадасынан техастықтар алғы шепке жіберілді, ал Харттың Арканзас батареясының алты зеңбірегі өзенге жақын жердегі мылтық орнына орналастырылды. Осы уақытта Макклернандтың әскері Арканзас Постқа жақын жерде көліктен түсіріле бастады, бұл процесс сағат 17:00-де басталды. Морган корпусы тікелей шабуылға өтуге тиіс болды, ал Шерман корпусы айналып, солтүстік-батыстан шабуыл жасады. Сол күні Одақ соғыс кемелері Конфедерацияның бекіністерін бомбалады. 10 қаңтар таңында Шерманның әскері сағат 11:00-ге қарай түсіруді аяқтады. Морганның бригадаларының бірі полковник Дэниел В. Линдсейдің басшылығымен өзеннің арғы жағына өтіп, позиция алды. Шерман Стил дивизиясымен айналып өте бастағанда, Макклернанд тікелей жолдың тиімдірек екенін анықтады, сондықтан Стюарт дивизиясы осы бағытқа қайта бағытталды. Стилдің әскері өз кезегінде олардың айналу жолының өтпейтін батпақпен тосылғанын анықтады және дивизияға кері қайтуға тура келді. Портердің кемелері де сол таңда жұмыс істеді, өйткені темір кемелер мен USS Lexington канонерлік қайығы Форт Хиндманға, ал USS Black Hawk және USS Rattler канонерлік қайықтары мылтық орнына оқ атты. Сағат 14:00 шамасында Черчилль Шерманның айналу маневры туралы біліп, сыртқы желіден күштерін кері қайтаруға шешім қабылдады, оны Стюарттың әскері тез басып алды. Бір Одақ бригадасы Конфедерацияның кері шегінуіне қысым жасады, бірақ Конфедерацияның бас фортынан оқ атылғаннан кейін тоқтатылды. Морганның әскері де алға жылды, Одақ желісінің оң жағында Стюарттың әскері Пост Байоға жақындады, ал Смит сол жақта орналасты. Бұл позицияларға жылжу кезіндегі шатасулар кешігуге әкелді. Кешігулерге дейін Макклернанд Портерге әскерлері сағат 14:00-де шабуылға дайын болады деп хабарлаған еді. Сағат 17:30-да Макклернанд Портерге әскерлері енді дайын екенін айтты, ал Одақ кемелері фортты бомбалау үшін алға жылжи бастады. Үш темір кеме жақын қашықтыққа жақындап, Конфедерацияның ауыр зеңбіректерге бір-бірден бекітілді. Lexington және Black Hawk қолдау оғын атты. Теңіз кемелерінен атыс тиімді болды, Конфедерацияның позициясындағы жылқылардың көп бөлігі өлтірілді. Rattler форттың басынан өтіп, оны екінші жағынан бомбалауға тапсырылды, бірақ өзендегі тіреуге соқтығысып, зақымданып, кері шегінуге мәжбүр болды. Конфедерацияның батареялары үндемеді, бірақ Макклернанд шабуылға түспеді, ал қараңғылық шабуылға мүмкіндік бермеді. Конфедерация позициясы теңіз отынан қатты зақымдалған болса да, Rattler едәуір зақымдалды, Барон ДеКалбта 17 адам жарақат алды, Цинциннати 9 рет оққа түсті, ал Луисвилл 5 оқтан зардап шекті. Черчилльге генерал-лейтенант Теофилус Холмс "көмек келгенше немесе бәрі өлгенше" тұруы керек екенін айтты. Холмс күмәнмен қарап, бастапқыда күш-жігерді жіберуге қарсылық білдірді, бірақ кейін біраз күш жіберетінін мәлімдеді. 10 қаңтар түнінде техастықтардың бір ротасы Конфедерация позициясына жетті. Макклернанд түнгі қозғалысты да жасады: Стюарт дивизиясы мен Пост Байо арасында олқылық болды, ал Стилдің әскері оны толтыру үшін арттан әкелінді.

11 қаңтар

11 қаңтар күні таңертең Конфедерация әскерлері өздері салған импровизациялық бекіністерді жақсартып аяқтады. Дешлердің сол жақ фланкі әшкере болғандықтан, ол 15-ші Техас кавалериясын қайта орналастырып, қатарды нығайтты. Сол күні таңертең Стил бригадир генерал Чарльз Э. Хови бригадасын Пост-Байоуға параллель орналастырып, Арканзас өзеніне қарай жылжытып, Конфедерация күштерін толық қоршауды аяқтауға бұйырды. Осы қауіпке қарсы тұру үшін Дешлер өз бөлімшелерінен адамдарды тартып, 15-ші Техас кавалериясының фланкі мен Пост-Байоу арасындағы аумақты қорғау үшін майдандық желі құрды. Хови мен Дешлердің әскерлері араласып, атыс-шабыс жасады. Ховидің қозғалысын білген Черчилль, алдыңғы күні келген техастықтар мен Луизиана кавалериясының екі ротасын Пост-Байоудан Арканзас өзеніне дейін қорғауға орналастырды, ал 19-шы Арканзас жаяу әскері мен Харт батареясының төрт зеңбірегін Дешлерге көмекке жіберді. Түске қарай Стилдің тағы бір бригадасы, бригадир генерал Джон М. Тейер басқаруымен, Ховидің сол жағына жылжыды. Сол таңертең Шерман Стюартқа фортқа қарай бригаданы алға жылжытуды бұйырды. Стюарт полковник Джайлс А. Смит бригадасын екі қатарға жіберді, ал полковник Томас Смит бригадасы Джайлс Смит бригадасының сол жақ артқы жағын қолдады. Эндрю Джексон Смит дивизиясы да алға жылды, ал Остерхаус арттан келді, бірақ оның бригадаларының тек біреуі ғана болды, себебі Линдсей бригадасы әлі де кедергі келтіру позициясында болды, ал үшіншісі Одақтың көлік кемелерін күзетіп тұрды. Екі 20 фунттық Parrott зеңбірегі форттағы 9 дюймдік колумбиадалардың біріне қарсы қойылды, ол Портердің кемелеріне күні бұрын қиындық туғызған еді. Сағат 13:00-де Портердің кемелері фортты бомбалау үшін фортқа қарай жылжыды. Үш Одақтың бронекемелері, Лексингтон және тағы екі канонерлік қайықпен қолдасып, өзеннен атыс жасады, ал құрлықтағы Одақ артиллериясы да қосылды. Чикаго коммерциялық батареясының төрт зеңбірегі де атысқа қатысты. Конфедерация бекінісінің бір жағын қиратып, үш ауыр зеңбіректі де істен шығаруға шамамен бір сағат уақыт кетті. Одақтың құрлық артиллериясына теңіз шабуылы басталғаннан кейін 30 минут бойы атуға бұйрық берілді, содан кейін 3 минуттан кейін жаяу әскер шабуылы жасалуы керек еді. Жаяу әскер шабуылы басталғанда, әскерлерге қатты айқайлауға бұйрық берілді, сонда теңіз кемелері шуды естіп, өздігінен атудан сақтану үшін отын өзгерте білсін. Морган канонерлік қайықтың қозғалысын бақылай алды, ал Шерман дыбысқа қарай бағалауға тиіс болды. Конфедерация әскерлері оның оқ атуына жауап ретінде атудан бас тартқандықтан, Шерман өз оқ атуын ертерек тоқтатып, шабуылға жаяу әскерін жіберді. Хови бригадасы шабуылға шыққанда, ол Пост-Байоудың арғы жағындағы Конфедерация әскерлерінен атысқа ұшырады. Осы қауіпке қарсы тұру үшін 17-ші Миссури жаяу әскері Пост-Байоу бойымен орналастырылды. Дешлердің Конфедерациясы мен Харттың екі зеңбірегінің атысы Одақтың шабуылын тоқтатты, 76-шы Огайо жаяу әскері көтеріліп, Конфедерацияның зеңбірекшілерін ығыстырып шығарды. Хови қол жарақатын алды, бірақ алаңда қалды. Сол жақта Тейер бригадасы 10-шы Техас жаяу әскерімен кері қайтарылды. Хови өз кезегінде 3-ші Миссури және 31-ші Айова жаяу әскерін 15-ші Техас кавалериясына шабуылдауға жіберді, бірақ олар да кері қайтарылды. Дешлер техастықтарды қолдау үшін 19-шы Арканзас полкін жіберді. Стюарт секторында Джайлс Смит бригадасы Харт батареясынан қатты жақтан оққа ұшырады, ал әскерлер батареяны үнсіздендіру үшін орманды жерге сұрғып ілгерді. Т. К. Смит бригадасы Джайлс Смит бригадасының сол жағына орналасты және екі артиллерия батареясы алға жылжыды. Екі бригада Конфедерация бекінісіне жалпы шабуылға дайындалу үшін ұсталды. Оның желісіне қарсы шабуылдарға қарсы тұру үшін Дешлер күшейтуді сұрады және Гарленд бригадасынан үш Техас кавалерия бөлімінің бөліктері берілді. Одақтың шабуылы оңнан солға қарай жылжыған кезде, Морган корпусынан бригадир генерал Стивен Г. Бурбридж бригадасы алға жылды. Конфедерация сарбаздары бригадаға үйлер тобынан оқ атты, бірақ 23-ші Висконсин жаяу әскерінің шабуылымен тазартылды. Бригада Гарленд бригадасының Конфедерация позициясына жақындаған кезде атыспен тоқтауға мәжбүр болды, ал полковник Уильям Ландрам бригадасы қолдау көрсетті. Екі бригада Гарлендтің әскерлерімен бір жарым сағат бойы шайқасты, Бурбридж жасағы соғыс кезінде Одақтың үштен бір бөлігін құрады. Сағат 15:00-де Остерхаус өзінің жалғыз қол жетімді бригадасын шайқасқа жіберді, ал Конфедерация қорғаушылары кері шегінді. 120-шы Огайо жаяу әскері фортқа шабуыл жасауға тырысты, бірақ Конфедерация атысынан жартасқа тығылып қалды. Одақ ауыр артиллериялық шабуылды бастады, одан кейін жалпы шабуыл жасауды жоспарлады. Портер "Rattler", "Glide" канонерлік кемесі және "Monarch" тарауы форттың артынан өтіп, оған атыс жасады. Сағат 16:00 немесе 16:30 шамасында Форт Хиндманнан ақ тулар көтеріле бастады. Гарленд Черчилльдің капитуляцияға бұйрық бергенін естіді, бірақ бұйрықтар күтілген арна арқылы өтпеді. Тарихшы Эд Беарсс Черчилльдің шын мәнінде бұйрық бергеніне сенбейтінін жазды. Черчилль өзі де капитуляцияға бұйрық бергенін жоққа шығарды. Ақ туларды көрген Шерман Стилге шайқасты тоқтатуды бұйырды және Конфедерация позициясына жылжыды, онда Гарлендтің бригадасын қаруларын жинауға бұйырды. Эндрю Джексон Смит Бурбриджге фортқа жылжуды бұйырды. Бурбридж жеке өзі фортта туды орнатуға баруға тырысқанда, Конфедерация сарбаздары форттың ақ тулар көрсетілгенге дейін капитуляцияламағанын талап етті. Дешлер капитуляция болғанына сенбеді және Одақ әскерлері бітім туралы хабарлағанша шайқасты жалғастырды. Бітім туралы келісім кезінде Дешлер Стилмен сөйлесіп, шайқасуды жалғастыруға ниетті екенін мәлімдеді. Стил Шерманға осы жаңалықты хабарлады, ол Дешлермен сөйлесу үшін Черчилльді жіберді. Ақырында, Шерман Одақ әскерлерімен желісінің толып кеткенін және оның әскерлерінің бір бөлігінің қарусызданғанын көрсеткеннен кейін Дешлер капитуляцияға келісті.

Салдары

Бас тарту аяқталған кезде 4791 конфедерациялық әскер тұтқындалды. Алдын ала есептерге сәйкес, тағы 60 конфедерациялық қаза тапқан, ал 80-і жараланған. Азамат соғысы майданшасының нұсқауында конфедерациялықтардың жалпы шығыны 5004 деп көрсетілген. МакКлернанд 17 зеңбірек, 3000 мылтық және қосымша жабдықтарды басып алғанын хабарлады. Арканзас Постындағы жоғалған әскерлер, сол кезде Арканзаста болған конфедерациялықтардың үштен бірін немесе төрттен бірін құрады. Бірнеше жүз адам Холмсқа қашып үлкерді. Одақтың шығыны 1092 адамды құрады. МакКлернандтың әскерлері 1061 адамнан, ал Портер 31 адамнан зардап шекті. Грант бұл экспедицияны уақытты босқа жұмсау деп есептеді және Арканзас Постының қимылы туралы білгеннен кейін МакКлернандқа Виксбургке қайтуға бұйрық берді. Кейін Грант Халекке наразылық хат жіберді, ол МакКлернандты қайта тағайындауға рұқсат берді. МакКлернанд Литтл-Рокқа қарсы шабуыл жоспарларын жасады, бірақ Грант, Миссисипиден төменге келіп, армияның бас командасын өз қолына алғаннан кейін бұл жоспарлар қабылданбады. Портер мен Шерман Грантты Арканзас Посты экспедициясының әскери маңыздылығына көндіре алды. Грант кейіннен Арканзас Постындағы конфедерациялық күштерге көңіл бөлмесе, олар қиындық тудыруы мүмкін екенін айтты. 18 немесе 19 қаңтарда Миссисипи армиясы таратылды, ал МакКлернанд Гранттың басшылығымен корпус командирі болды. Шабуылдастың бір бөлігі Арканзас Постында орналасқан, бірақ өзеннің бағытының өзгеруі және Арканзас Посты каналының салынуы салдарынан су астында қалды.