Кіріспе
Еуропалық Одақтың интернет елінің жоғарғы деңгейлі домені eu – Еуропалық Одақтың (ЕО) елінің жоғарғы деңгейлі домені (ccTLD). 2005 жылдың 7 желтоқсанында іске қосылған бұл домен Еуропалық Одақта тіркелген кез келген адамға, компанияға немесе ұйымға қолжетімді. 2014 жылы ЕЭА келісіміне регламент енгізілгеннен кейін, ол Еуропалық экономикалық аймаққа да таратылды, демек Исландия, Лихтенштейн және Норвегиядағы кез келген тұлға, компания немесе ұйым да оны пайдалана алады. Бұл доменді EURid басқарады – бастапқыда Бельгия, Швеция және Италияның ұлттық ccTLD тіркелімдерінің операторларынан құралған консорциум, кейіннен Чехия Республикасының ұлттық тіркелім операторы да қосылды. Сауда белгісінің иелері кіберқұқық бұзушылықтың алдын алу мақсатында, доменді тіркеудің алғашқы кезеңінде тіркеуге өтініш бере алды. Толық тіркеу 2006 жылдың 7 сәуірінде басталды.
eu is the country code top level domain (ccTLD) for the European Union (EU). Launched on 7 December 2005, the domain is available for any person, company or organization based in the European Union. This was extended to the European Economic Area in 2014, after the regulation was incorporated into the EEA Agreement, and hence is also available for any person, company or organization based in Iceland, Liechtenstein and Norway. The TLD is administered by EURid, a consortium originally consisting of the national ccTLD registry operators of Belgium, Sweden, and Italy, joined later by the national registry operator of the Czech Republic. Trademark owners were able to submit registrations through a sunrise period, in an effort to prevent cybersquatting. Full registration started on 7 April 2006.
Құру
eu ccTLD-ді ICANN 2005 жылғы 22 наурызда мақұлдап, 2005 жылғы 2 мамырда Интернет түбірлік аймағына енгізді. Еуроодақ ел болмаса да (ол ерекше үкіметаралық және үлтаралық ұйым), ISO 3166 стандартында оған ерекше шарт жасалған. Комиссия мен ICANN оның қабылдануын қамтамасыз ету үшін бес жылдан астам созған келіссөздер жүргізді. 2006 жылдың 9 мамырына дейін eu.int доменін Еуропалық Комиссия мен Еуропалық Парламент халықаралық ұйымдарға арналған int жалпы деңгейдегі домен (gTLD) негізінде ең көп пайдаланды. eu домені (ccTLD) 2005 жылдың желтоқсан айында іске қосылды, осы себепті көптеген eu.int домендік атаулар 2006 жылдың 9 мамырында Еуропа күнінде europa.eu-ға ауыстырылды.
Күн шығыс кезеңі
Күннің шығуы екі кезеңге бөлінді. 2005 жылдың 7 желтоқсанында басталған бірінші кезең, тауар таңбалары мен географиялық атаулар негізіндегі бұрынғы құқықтары бар тіркеушілердің өтінімдерін қабылдауды жеңілдетуге бағытталған. Екінші кезең 2006 жылдың 7 ақпанында басталды және компаниялар, сауда және жеке тұлғалардың атауларын қамтыды. Барлық «Sunrise» өтінімдеріне белгілі бір құқыққа ие екенін растайтын құжаттар қоса тіркелуі тиіс болды. Бұл шешімді EURid компаниясы тіркеу агенті ретінде таңдаған PricewaterhouseCoopers Belgium компаниясы жасады. 2006 жылдың 7 ақпанында компаниялар, сауда және жеке тұлғалардың атауларын тіркеуге арналған жүйе ашылды. Алғашқы 15 минутта 27 949 өтініш келіп түсті, ал бір сағаттан кейін – 71 235 өтініш.
Ландрэш
2006 жылдың 7 сәуірінде CET уақыты бойынша сағат 11:00-де тауар таңба иеленбегендер үшін тіркеу мүмкіндігі ашылды. Доменді талап етушілердің көпшілігі өздерінің тілектес домендерін тіркеушілері арқылы кезекке қойды, осылайша доменді тіркеу мүмкіндігін арттырды. Осының нәтижесінде, алғашқы 4 сағаттың ішінде 700 000-нан астам домен тіркелді. GoDaddy сияқты ірі және Dotster сияқты шағын тіркеушілер ұзақ кезектерге және жауапсыздыққа тап болды, бұл адамдарға доменді өңдеген тіркеуші арқылы тіркелуге мүмкіндік берді, осылайша «кезекті жеңіп» алды. 2006 жылдың тамызына қарай 2 миллион .eu домен тіркелді. Ол кезде ол Еуропадағы de, uk және nl домендерінен кейін төртінші ірі ccTLD болып есептелді және әлемдегі ірі домендердің біріне жатты. 2006 жылдың 7 сәуірінен 2007 жылдың 6 сәуіріне дейінгі кезеңде .eu домендерінің тіркелу саны шамамен 2,6 миллионға жетті. Кез келген домендік аймақтағы «алғашқы тіркеу» кезеңінен кейін нарықтың бейімделуі тіркелген домендердің санының төмендеуіне әкеледі, себебі қайта сатылмаған көптеген спекулятивтік домендерді жаңарту жүргізілмейді. Бұл жағдай кейде «қоқыс жинау орыны» деп аталады. 2007 жылдың 7 сәуір таңында белсенді .eu домендерінің саны 2 590 160 болды, ал 2007 жылдың 5 сәуірінен бері шамамен 15 000 домен жойылды.
Тұрақтандыру
2007 жылдың сәуір айында шамамен 1,5 миллион еуропалық доменді жаңарту қажет болды. EURid тіркелімінің бағдарламалық жасақтамасы DNS.be бағдарламалық жасақтамасына негізделген, ал домендер тіркеу мерейтойының айының соңында физикалық түрде жаңартылады. Бұл процесс күні бойы жұмыс істейтін .com TLD және басқа ccTLD сияқты күрделі тізілімдерден өзгеше. Кез келген пост-лендраш кезеңіндегідей, «қоқыс жинағы» әсер ете бастағанда кеңейім қысқарады. eu домені іске қосылғаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң (5 шілде 2007), Германия тіркелімінің статистикалық бетіне сәйкес, тіркелген домендердің саны 11 079 557 болды, ал EURid статистикалық бетіне сәйкес, Германияға тиесілі eu домендерінің саны 796 561 болды. Ұлыбритания тіркелімі Nominet-тің статистикалық бетіне сәйкес, Ұлыбританияда тіркелген домендердің саны 6 038 732 болды. Ұлыбританияға тиесілі eu домендерінің саны 344 584 болды. eu ccTLD-нің қысқару деңгейін бағалау қиын, себебі EURid күнделікті тіркелетін жаңа домендердің толық статистикасын жарияламайды. Оның орнына, ол белсенді домендердің саны үшін бір ғана цифр ұсынады. Жаңа тіркемелер саны тіркелген домендер санымен біріктіріледі. 2007 жылдың 30 сәуіріне дейін шамамен 250 000 еуропалық домен жойылды немесе карантинге алынды. Осы жылдар ішінде жаңарту деңгейі шамамен 80%-ға дейін тұрақталды, бұл саланың орташа көрсеткіштерінен жоғары.
Брекзит
2018 жылғы 29 наурызда Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығуы салдарынан "Ұлыбританияда, бірақ ЕО-да тіркелмеген кәсіпорындар мен ұйымдар, сондай-ақ Ұлыбританияда тұратын жеке тұлғалар енді ЕО домендік атауларын тіркеуге немесе тіркеуші болған жағдайда, шығу күніне дейін тіркелген ЕО домендік атауларын жаңартуға құқығы жоқ" деп хабарланды. Комиссия 2018 жылғы 27 сәуірде ЕО және ЕЭА азаматтарының барлығына, оның ішінде ЕО-дан тыс жерде тұратындарға тіркелуді ашуға ниеттенгенін мәлімдеді. Парламент, Кеңес және Комиссия 2018 жылғы желтоқсанда осы мәселеде келісімге келді, ал тиісті регламент 2019 жылғы 31 қаңтарда Парламентте қабылданды. 317 000 британдық ЕО домендік атауы Brexit келіссөздерінің тақырыбы болды, себебі ЕО домені Еуропалық Одақтың пайдалануына арналған. Егер келісімге қол жеткізілмесе, Brexit 2020 жылғы 30 наурызда жүзеге асырылуы тиіс еді, бірақ кейін 2021 жылғы қаңтарға шегерілді. Ұлыбритания мен ЕО арасындағы еркін сауда келісімі ЕО домендерін қамтымайды. Ұлыбритания үкіметі 2020 жылғы қазан айында британдық азаматтарға ЕО домендері туралы нұсқаулықтар берді, ал британдық мекенжайы бар ЕО домен иелеріне домендік тіркелім екі рет хабарласты – 2020 жылғы қазан және желтоқсан айларында олардың домендері туралы ақпарат жіберілді. Бұл интернет-доменді басқарушы мекеменің бүкіл ел үшін домендерді жаппай алып тастаған алғашқы жағдайы.
Еуропалық Одақ институттарының пайдалануы
Еуропа екінші деңгейлі домені europa.eu Еуропалық Одақ мекемелерінің сайттары үшін резервтелді, мекемелер мен агенттіктер 2006 жылдың 9 мамырындағы Еуропа күнінде eu.int домендерінен europa.eu домендеріне көшті.
Нақты пайдалану
eu домендерін негізінен жалпы еуропалық немесе шекарадан өтетін мақсаттар мен аудиторияға арналған веб-сайттар пайдаланады. Ол көбінесе веб-сайттың «еуропалық идентификациясын» көрсету үшін қолданылады, ұлттық ccTLD немесе жаһандық «dotcom» сипатынан өзгеше. Баск тіліндегі веб-парақтарды (Euskadi немесе Euskara тілінің бас әріптері ретінде) және румын, португал немесе галисиялық жеке сайттарды пайдалану да бар, себебі eu осы тілдердегі ағылшын тіліндегі «мен» сөзіне балама болып табылады. Еуропалық Одақтың көптеген елдерінде ұлттық ccTLD-лер нарықтың басым бөлігін иеленеді, ал қалғаны .com/.net/.org/.info/.biz арасында бөліседі. Осының салдарынан, eu осы ұлттық нарықтардың маңызды үлесін иелену үшін күшті бәсекелестікке тап болды. Басымдыққа ие болғандары – ұлттық ccTLD және .com. .net, .org және аз дәрежеде .info және .biz сияқты басқа TLD-лер осы ұлттық нарықтардың үлесінде бірте-бірте азайып барады. Мысалы, torrentz2.eu сияқты кейбір eu домендері белгілі бір танымалдылыққа ие болды. 2019 жылдың қараша айына қарай, Tranco рейтингі бойынша әлемдегі ең танымал 100 мың доменнің ішінде 200-ден астам eu домендері болды.
Жарайды және басқа жолға ауыстырады
2010 жыл шамасында кейбір статистикалар басқа домендерге бағыттау үшін пайдаланылатын eu домендерінің көп екенін көрсетті. Кейбір доменді тіркеушілер өздерінің ұлттық веб-сайттарын ұлттық ccTLD-мен бірге тізімдейтін веб-портал ретінде пайдаланады. Басқа тіркеушілер өздерінің негізгі веб-сайтының немесе доменінің бренд атауын қорғау үшін еуропалық доменді тіркеді және келушілерді өздерінің бұрыннан бар ұлттық ccTLD немесе com веб-сайтына қайта бағыттайды. (мысалы: www.champagne.eu) Eu веб-сайттарының 12,8% жарнамалық жарнамалар (PPC) бар паркинг беттері болып табылады. Интернет-провайдерлер мен веб-хостерлер жиі пайдаланылмайтын домендерді PPC жарнамасы бар доменді паркинг веб-бетіне бағыттайды. Бұл пайыздық көрсеткішке сайттарды орналастыруға бағытталған немесе DNS-де орнатылмаған eu домендері кірмейді. Eu домендік атаулардың 26% қолданыстағы ұлттық ccTLD немесе com веб-сайттарына қайта бағытталады. Сондықтан кириллицадағы екінші деңгейлі домендер .ею орнына eu-ға жазылуы керек, ал .ею домендерінің барлық атаулары кириллицада жазылуы керек. 2024 жылдың наурызында .ею домендері бойынша 1486 тіркелген домен бар. ЕО-ның грек атауы Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), бірақ .εε Эстонияның жоғары деңгейдегі домені ee-ге өте ұқсас. 2019 жылы .ευ доменін бекітуге қадамдар жасалды. Бұл ұсыныста eu, eю және .ευ домендерінің бір реестрлік менеджерінің болуы ұсынылды, ол екінші деңгейдегі домендердің визуалды ұқсамауын қадағалайды және ұзақ мерзімді перспективада барлық кириллицалық домендерді eu-дан eю-ға және барлық грек әріптері домендерін .ευ-ға беруді көздейді. .ευ домендік атаулары ресми түрде 2019 жылдың қарашасында іске қосылды. 2024 жылдың наурызында .ευ домендері бойынша 2595 тіркелген. Парсонс Нью-Йоркте орналасқан, әрқайсысы LLC ретінде тіркелген, бірдей мекенжайы мен байланыс ақпараты бар 400-ге жуық компанияны атады; оның пікірінше, бұл "ЕО-ның жерін тартып алу үшін құрылған" жалған тіркеушілер болды. Бұл "фантомдық" тіркеушілердің жүздеген мүмкіндіктері бар еді, ал нақты тіркеушілердің тек бір ғана мүмкіндігі болды. Осылайша кейбір тіркеушілер eu landrush процесінен тыс қалды және көптеген жалпы еуропалық домендік атаулар қазір осы "фантомдық" тіркеушілерді пайдаланатын компанияларға тиесілі. EURid-тің сол кездегі өкілі Патрик Линден Парсонстың мәлімдемесін жоққа шығарып, "EURid әрбір тіркеушінің жеке заңды тұлға екенін тексерді. Әрқайсысы бізбен келісімшартқа қол қойып, 10 000 евро төлеуі керек еді" деді. Парсонс әр тіркеушінің жеке заңды тұлға екеніне қарсылық білдірмеді, бірақ мұндай тұлғаларды құрудың оңай екенін атап өтті: "Линден мырза EURid тіркелімінің әр өтініш берушінің аккредиттеуден бұрын заңды тұлға екендігін тексергеніне мақтана көрінді. Бұл нені білдіретінін бір сәт ойланып көріңізші. Сіз "заңды тұлғаны" $50-ға құра аласыз – ЖШС – және сіз жақсы боласыз. Тіркелімнің осылай жасауын қалаймыз ба? Біз олардың өздерінің домендік атауларын, әсіресе Еуропаның жеке домендік атауын, соңғы пайдаланушыларға беруге рұқсат берген ұйымдары домендік атауларды тіркеу бизнесіне қатысатынын қалаймыз ба?" Басқалары eu доменін күн шығатын кезеңде Бенилюкс сауда белгілерін жылдам жолмен пайдаланып, әртүрлі жоғары құнды жалпы терминдерге алдыңғы құқықтарды құру үшін және Ұлыбритания мен Кипрдегі ЕО маскарабындағы компанияларды қолдана отырып, көптеген домендерді тіркеу үшін спекулянттардың белсенді мақсатына айналдырды деп мәлімдеді. Басқа домендерді іске қосу кезінде шабуылдық іс-әрекет орын алса да, бұл қызметтің ауқымы eu ccTLD-нің тұтастығын қорғау бойынша EURid құзыретіне күмән келтірді. EURid ұйымы кейбір заң бұзушылықтарды зерттеді және 2006 жылдың шілдесінде 74 000-ден астам домендік атауларды тоқтату туралы және келісімшартты бұзғаны үшін 400 тіркеушіге сотқа шағым жасалатынын жариялады. Домендердің статусы белсендіден күтіп тұрған күйге ауыстырылды. Бұл дегеніміз, домендерді жылжытуға немесе олардың иелігін өзгертуге болмайды дегенді білдіреді. Сонымен қатар, тіркеушілер EURid тіркеу дерекқорына кіру мүмкіндігінен айырылды, яғни олар енді eu домендік атауларды тіркей алмады. Сот іс-әрекеті домендік атауларды қоймалау практикасына қатысты, онда көп сандаған домендік атаулар тіркеледі, көбінесе тіркеушілер оларды кейіннен үшінші тұлғаларға сату ниетімен. EURid ережелері бойынша домендерді тіркеушіге заңды өтініш берілгеннен кейін ғана беруге болады. 74 000 өтініш Кипрде тіркелген үш компанияның атынан ғана берілген. Зардап шеккен тіркеушілерге, сондай-ақ, шағымға қатысқан...
12.8% of eu websites are parking pages with pay per click (PPC) advertisements. ISPs and web hosters will often point unused domains to a domain parking webpage with PPC advertising. This percentage does not include eu domains that are pointed to holding pages or not set up in DNS. 26% of eu domain names are redirects for existing national ccTLD or com websites. so Cyrillic second level domains must go under .ею instead of eu, and all domain names under .ею must be spelt using Cyrillic. Older Cyrillic domains under eu were cloned into .ею at its launch. As of March 2024, there are 1,486 registered domains under .ею. The Greek name of the EU is Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), but .εε would be too visually similar to ee, the top level domain of Estonia. In 2019 steps were taken towards approving .ευ as a domain. The proposal was to have one and the same registry manager of eu, eю and .ευ, which shall make sure second level domains are not visually similar and in the long term assign all Cyrillic domains under eu to eю and all Greek letters domains to .ευ. .ευ domain names were officially launched in November 2019. As of March 2024, there are 2,595 registered domains under .ευ. Parsons cited a group of about 400 companies, all with similar address and contact information based in New York, each registered as an LLC; in his opinion, these were phantom registrars "created to hijack the EU landrush." These "phantom" registrars effectively had hundreds of opportunities of registering a domain whereas a genuine registrar effectively only had one opportunity to register the same domain. Thus some registrants were crowded out of the eu landrush process and many generic eu domain names are now owned by the companies using these "phantom" registrars. Patrik Lindén, spokesman for EURid at the time, denied the allegations by Parsons, stating that "[EURid] verified that each registrar was an individual legal entity. Each had to sign an agreement with us, and prepay €10,000." Parsons did not dispute that each registrar was a separate legal entity, but noted that creating such entities was trivial: "Mr. Linden seemed proud that the EURid registry verified that each applicant was a legal entity before it was accredited. Take a moment and think about what that means. You can form a "legal entity" for $50 – an LLC – and you are good to go. Is that what we want a registry to do? Don't we want them instead to make sure that the organization it allows to provide end users with its domain names – especially Europe's very own domain name – are actually in the domain name registration business?" Others claimed that eu domain had been actively targeted during the sunrise period by speculators using fast track Benelux trademarks to create prior rights on various high value generic terms and during the landrush by speculators using EU front companies in the UK and Cyprus to register large numbers of domains. While speculative activity occurred with the launch of other domains, it was the scale of the activity that called into question the competence of EURid in protecting the integrity of eu ccTLD. The EURid organisation investigated some allegations of abuse, and in July 2006 announced the suspension of over 74,000 domain names and that they were suing 400 registrars for breach of contract. The status of the domains was changed from active to on hold. This meant that the domains could not be moved or have their ownership changed. The registrars also lost their access to the EURid registration database meaning that they could no longer register eu domain names. The legal action relates to the practice of domain name warehousing, whereby large numbers of domain names are registered, often by registrars, with the intention of subsequently selling them on to third parties. EURid rules state that applications for domains can only be made after a legitimate application has been made to a registrar. The 74,000 applications were made in the name of only three Cyprus registered companies – Ovidio Ltd., Fausto Ltd. and Gabino Ltd. The affected registrars, joined in the action by the affected registrants, obtained a provisional order from the Court of First Instance in Brussels, Belgium on 27 September 2006. The court ordered EURid to release the blocked domain names or else pay a fine of €25,000 per hour for each affected domain name. EURid complied with the court order and changed the status of the domains from on hold to active and restored EURid registration database access to the affected registrars. The main legal action, that of EURid seeking the registrar agreements between EURid and the registrars in question to be dissolved has still to be heard.