Кіріспе
Кәсіби дыбыс және жарықтандыруда негізгі қолданылатын электр жалғауының стилі.
XLR жалғауы – негізінен кәсіби дыбыс, бейне және сахна жарықтандыру жабдықтарында қолданылатын электр жалғауының түрі. XLR жалғаулары цилиндр пішіндес, үштен жетіге дейін жалғаушы тіректерге ие және көбінесе аналогтық теңгерілген аудио байланыстар, AES3 цифрлық аудиосы, портативті интерком, DMX512 жарықтандыру басқаруы және төмен вольтты қуат беру үшін қолданылады. XLR жалғаулары өлшемдері бойынша халықаралық стандартқа, IEC 61076 2 103 сәйкес келеді. XLR жалғауы DIN жалғауына ұқсас, бірақ үлкенірек, берік және олар физикалық тұрғыдан үйлесімсіз. "XLR" термині бастапқыда Cannon Electric компаниясының тауарлық белгісі болған, әріптер X модельді жалғауды, қосымша құлыптағышты және әйел контактілерін қоршаған "серпімді" неопрен резеңкесін білдіреді. Бастапқыда ITT Cannon компаниясы XLR жалғауларын екі жерде: Канагава (Жапония) және Мельбурн (Австралия) қалаларында өндірген. Австралиялық зауыт 1992 жылы Alcatel Components компаниясына сатылып, 1998 жылы Amphenol компаниясы сатып алды. Кейін Switchcraft корпорациясы үйлесімді жалғауларды өндірді, одан кейін Neutrik компаниясы жалғауды жетілдіріп, екінші буын дизайнын (X сериясы) жасады, онда кабельдік жалғау үшін тек төрт бөлік болды және Cannon және Switchcraft жасаған XLR жалғауларының модельдерінде, сондай-ақ алдыңғы Neutrik серияларында қолданылған кішкентай бұрандалар алынып тасталды.
Дизайн
XLR жалғаулары еркек және әйел нұсқаларында, кабельдік және шассиге орнату дизайнында, барлығы төрт стильде қол жетімді. Бұл сәл ерекше, себебі көптеген басқа жалғау конструкциялары стильдердің бірін (әдетте шассиге орнатылған еркек жалғауын) жіберіп алады. Әйелдік XLR жалғаулары ұзын металл гильзасымен жасалған, ол еркек XLR жалғауыш енгізілген кезде, басқа тіректер байланысқа түспей тұрып, алдымен 1-ші тіректі (жер тірегін) қосады. Сигналдық сымдар қосылғанға дейін жер қосылысы орнатылғандықтан, тікелей эфирдегі жабдыққа XLR жалғауларын енгізу (және шығару) кедергісіз статикалық дыбыссыз (мысалы, RCA жалғауларында болатындай) мүмкін болады. Тіректердің саны әртүрлі болуы мүмкін. 2016 жылдан бастап XLR жалғаулары 10 тірекке дейін, ал мини XLR жалғаулары 8 тірекке дейін қол жетімді. Әртүрлі өндірушілерден шыққан XLR жалғаулары өзара үйлесімді, алты тіректі модельдерден басқа, олар екі үйлесімсіз дизайнмен қол жетімді. Ескі Switchcraft алты тіректі дизайны стандартты бес тіректі дизайнға орталық тіректі қосады, ал жаңа Neutrik дизайны басқа үлгіде жасалған. Switchcraft алты тіректі әйел жалғауы стандартты бес тіректі еркек жалғауды қабылдайды, ал Neutrik алты тіректі дизайны қабылдамайды. Neutrik екі алты тіректі жалғаудың да дизайнын ұсынады. Жұптасқан жалғаулардың сәйкес бөліктерін атау терминологиясы жалғаулардың жынысына қатысты стандартты ережелерді сақтайды: "еркек" жалғауы – ең кішкентай бөлігінде тіректер бар, ал "әйел" жалғауында – сәйкес келетін ұялар бар. "Штепсель" жалғауы "розеткаға" енгізіледі, бұл ең үлкен бөліктері бойынша бағаланады. Көптеген XLR жалғауларында штепсельдер еркек, ал розеткалар әйел болып табылады. Бұл жағдай [[# Ескірген үлгілер] XLR үшін ерекше, себебі кем дегенде аудио қолдануда, еркек және әйел, штепсельдер мен розеткалардың барлық төрт комбинациясы бірдей жиі кездеседі. Жиі кездесетін жаңылыс түсінік – "штепсельдер" еркін жалғаулар, ал "розеткалар" панельге орнатылатын жалғаулар, бірақ XLR көптеген еркін әйел розеткаларын және панельге орнатылған еркек штепсельдерін қолданады. Аудио жұмысындағы кең таралған конвенция бойынша, сигналдар тіректермен жабдықталған құрылғылармен жасалады және ұялармен жабдықталған құрылғыларға жіберіледі. XLR жалғауының ең кең нүктесіндегі шеңбері .
Үшш тіректі (XLR3)
Үш тіректі XLR қосқыштары ең көп таралған стиль болып табылады және теңгерімді аудио сигналдар үшін өнеркәсіп стандарты болып саналады. Кәсіби микрофондардың басым көпшілігі XLR қосқышын пайдаланады. Бұрынғы жылдары олар динамиктерді қосу үшін қолданылды, мысалы, Trace Elliot бас корпустарында. XLR көптеген динамиктерге қолайлы 15 амперлік ток сымдарын қабылдай алады, бірақ оларды кәсіби динамиктер үшін Speakon қосқышы алмастырды. Speakon қосқышы үлкен сымдарды қабылдайды және көбірек ток өткізеді, сондай-ақ күшейткішке қосылған кезде қауіпті кернеулерді алып жүретін контакттерге жақсы қорғаныс береді. Үш тіректі XLR қосқыштары PA жүйелерінде қолданылатын желілік деңгейдегі сигналдармен қуатты динамиктерді өзара қосу үшін қолданылады. Үш тіректі XLR қосқышын пайдаланатын қайта зарядталатын құрылғылар бар. Оларды электрмен жұмыс істейтін мүгедектер креслолары мен скутерлерде табуға болады. Қосқыштар 24 вольтта 2-ден 10 амперге дейін ток береді. Үш тіректі XLR қосқыштарының ескірген қолданысы кейбір Octave Plateau синтезаторларында, соның ішінде Voyetra 8 үшін MIDI деректеріне арналған еді. Үш тіректі XLR қосқышы DMX512 үшін, жарықтандыру және басқару жабдықтарында, әсіресе бюджеттік / DJ нарығында жиі қолданылады. Алайда, DMX512 үшін үш тіректі XLR қосқыштарын пайдалану DMX512 стандартының 7.1.2-бөлімімен қатаң тыйым салынған. Бұл жағдайда үш тіректі XLR пайдалану, біріншіден, 48 вольттық фантомдық қуатты таситын аудио кабельді кездейсоқ қосу кезінде жарықтандыру жабдықтарына зақым келтіру қаупін тудырады.
Төрт тіректі (XLR4)
Төрт тіректі XLR ұлағыштары әртүрлі қолданыстарда қолданылады. Олар Clear Com және Telex сияқты компаниялар жасаған жүйелердегі интеркомдық гарнитуралар үшін стандартты ұлағыш болып табылады. Екі тірегі моногарнитура сигналына, ал екі тірегі теңгерімсіз микрофон сигналына пайдаланылады. Кәсіби кино және бейнекамералар мен оларға қосымша жабдықтарды DC қуатына қосу үшін де жиі қолданылады. LED-тері бар кейбір үстел микрофондары да оларды пайдаланады. Төртінші тірегі микрофонның қосылғанын көрсететін LED-ді қуаттандыруға арналған. Төрт тіректі XLR ұлағыштары сахна жарықтандыруындағы түстерді өзгертетін құрылғылар (скруллерлер), AMX аналогты жарықтандыру басқару жүйесі (қазір қолданылмайды) және кейбір пиротехникалық жабдықтарда да қолданылады. Төрт тіректі XLR теңгерімді екі арна арасында ортақ жері жоқ теңгерімді гарнитура қосылыстары үшін де пайдаланылады. Қосылым схемасы: 1. сол арна (+) фазасы; 2. сол арна (-) фазасы; 3. оң арна (+) фазасы; 4. оң арна (-) фазасы.
Бес тіректі (XLR5)
Бес тісті XLR коннекторлары DMX512 сандық жарықтандыруды басқару стандарты болып табылады. Басқа да кең таралған қолданыстары – екі элементті немесе стерео микрофондар (бір ортақ жері бар екі теңдестірілген аудио сигнал) және стерео интеркомдық гарнитуралар (стерео дұбыс сигналы үшін үш тісті – сол, оң және жер, ал теңдестірілмеген микрофон сигналы үшін екі тісті). Сонымен қатар, бес тісті XLR аудио жабдықтарында тұрақты ток үшін жиі қолданылады. XLR 5 авиациялық гарнитураларда қолданылады, онда ол белсенді шуды басу үшін қуат беруге мүмкіндік береді.
Алты түйірлі (XLR6)
Алты түйірлі XLR ұлағыштар екі арналы интерком жүйелері және сахна жарығын басқару қолданбаларында қолданылады. Сенімсіз дереккөз: қаңтар 2012. Сенімсіз дереккөз: қаңтар 2012. Сенімсіз дереккөз: қаңтар 2012. Тағы бір кең таралған қолданылуы – балансталған микрофоны бар кәсіби стерео гарнитуралар (гарнитураның сол жақ қондырғысы 4, гарнитураның оң жақ қондырғысы 5, гарнитураның ортақ қондырғысы 3, микрофонның жоғары сигналы 2, микрофонның төмен сигналы 1, микрофонның жері 6).
Жеті тіректі (XLR7)
Жеті тіректі XLR жалғауыштар кейбір клапандық (түтік) конденсаторлық микрофондарды олардың қуат көздерімен (сигналды тасымалдау, поляризациялық кернеу, қыздыру және Жоғары Кернеу) қосу үшін қолданылады. Le Maitre және Ultratec тұман машиналарының бірнеше модельдерінде қашықтан басқару үшін пайдаланылады. Жеті тіректі XLR жалғауыштардың бұрынғы қолданылуы – аналогтық жарықтандыруды басқару сигналдары, сондай-ақ хабар тарату студияларындағы сымды интерком жүйелері, әсіресе Ward Beck интеркомдары үшін ескірген.
PDN
Cannon динамигі (PDN жалғауы ретінде танылған) көк немесе ақ оқшаулағышқа ие болды (оның полярлығына байланысты) және аудио қуат күшейткіштері мен динамиктер арасындағы қосылымдар үшін қолданылды. Оларды Amphenol (бұрын Alcatel Components және ITT Cannon Australia) өндіреді.
Ескірген үлгілер
XLR типті қабықты пайдаланатын көптеген басқа коннектор түрлері бар, олардың әрқайсысы әртүрлі штифт конфигурацияларымен келеді. Солардың бірі – ITT Cannon компаниясы шығарған, қазір қолданылмайтын үш тіректі қуат коннекторы. Power Cannon (оны XLR LNE коннекторы деп те атайды) қоршалған штифттері және қызыл изоляциясымен ерекшеленеді; ол IEC 60320 сериялы коннекторларға балама ретінде электр желісіне қосуға арналған плаг ретінде ойдағыдай болған, бірақ тек бірнеше құрылымдарда ғана қолданылды.
Екі тіректі (XLR2)
Екі қосқышты нұсқа Yamaha-ның 1970-ші жылдардағы CP сериясындағы "Электрлік Гранд" пианиноларында (CP 60, CP 70 және CP 80) тұрақты ток көзіне қосылатын ұя ретінде қолданылған.
Техникалық пайдалану туралы ақпарат
Бұл бөлімде XLR ұлағыштарының ең көп қолданылатын салаларына қатысты толық техникалық мәліметтер келтірілген.
Төрт тіректі бірқалыпты ток
Ең көп таралған стандарт бойынша 1-қосымша жерге қосылады, ал 4-қосымша 12 вольтқа (шамамен) қосылады, 2 және 3-қосымшалар қолданылмайды. Бұл конфигурация көптеген кәсіби бейнекамераларда қолданылады және сондай-ақ, дала жағдайында пайдалануға арналған аудио жабдықтарында да жиі кездеседі.
Қосымша пайдалану туралы ақпарат
Бір кезде үш тіректі XLR ұңғыштары динамик кабельдерінде де кеңінен қолданылды, себебі олар алғаш пайда болғанда жаңа беріктік стандартын ұсынды және экономикалық баламалары оңай қол жетімді болмады. Көбінесе екі өткізгішті динамик кабелінің екі шетінде де үш тіректі ұрғашы ұңғыштар болды, осылайша оны үш өткізгішті қоршалған сигнал деңгейлі кабельден ажыратуға болады, оның бір шетінде ұрғашы, екіншісінде еркек ұңғыштары болады. Өндірушіге байланысты 2-ші немесе 3-ші тірек тоқ жүргізгіш болып келді, ал 1-ші тірек әрқашан «жерге» қайтаратын тірек болды. Бұл қолданыс қазір ескірген және жабдыққа қауіпті, бірақ әлі де кездеседі, әсіресе ескі жабдықта. Мысалы, кейбір динамиктерде динамик деңгейіндегі сигнал үшін кіріс ұңғышы ретінде еркек ұңғыш орнатылған. Бұл қолданыс кәсіби аудио саласында Neutrik Speakon ұңғышымен алмастырылды. Үш тіректі XLR ұңғыштары қазір электровелосипед батареяларын (24В, 36В және 48В) зарядтау үшін танымал қуат ұңғыштары болып табылады.
Фантомдық қуат
Кейбір микрофондар, мысалы конденсаторлық микрофондар, қуатты қажет етеді. Батареялық қуатқа балама ретінде фантомдық қуат қолданылады, ол балансталған аудиоқосымшаның екі сигналдық сымы арқылы теңдей берілетін тұрақты токтан тұрады, әдетте үш қосқышты XLR қосымшасы. Кернеу көзі қосымшаның жерге қосылған қосқышына (XLR-дің 1-қосқышы) шалу жасалады, ол әдетте кабельдің қорғаныш қабығына немесе кабельдегі жер сымына, немесе екеуіне де қосылған болады. Фантомдық қуат әдетте 48 вольт тұрақты токпен беріледі, бірақ төмен кернеулерге де рұқсат етіледі және қазіргі заманғы микрофондар көбінесе кең диапазонда жұмыс істей алады. Көптеген қазіргі заманғы микшерлерде кірістірілген 48 вольттық қуат көзі болады, ол барлық микрофондық кірістерге фантомдық қуатты жеткізеді, осылайша әрбір микрофон үшін үлкен сыртқы қуат көздерін қажет етуді болдырмайды.
XLD кілті бар нұсқа
XLD коннекторы – бұл XLR коннекторының кілтшелі нұсқасының ұсынылымы. Кілтшелер XLR және XLD коннекторларын кездейсоқ шатастырудың алдын алады. XLD штепсельдері мен ұялары көбінесе кәсіби аудио және бейнеэлектроника кабельдік жүйелерінде қолданылады. XLD коннекторы Аудиоинженерлік қоғамының AES42 стандарты – цифрлық микрофон интерфейсі бойынша ұсынылған. Бұл коннекторлар XLR-ге ұқсас, бірақ қосымша кодтау кілтшесі және ойығы бар, ол XLD штепсельдерінің XLR ұяларымен байланысын бақылауға мүмкіндік береді. Кодтау кілтшесі орнатылған коннектор, сәйкес ойығы жоқ коннектормен қосылмайды. Коннекторларды дұрыс кілтшелеу арқылы аналогтық микрофондарды цифрлық микрофондарға арналған жоғары токпенің сандық фантомдық қуат көзінен зақымданудан қорғауға болады.
Mini XLR қосқышы
Mini XLR Connector, сондай-ақ "TQG" немесе "TA3"/"TA4" (полюстер санына қарай) деп аталады, UHF сымсыз микрофондарының белдік бөліктері, кейбір студиялық және далалық жаздыруға арналған құлаққаптар, сондай-ақ Audio Technica конденсаторлық микрофондары сияқты шағын құрылғыларда қолданылады, бірақ микшерлік пульттер сияқты ірі құрылғыларда кеңінен қолданылмайды. Mini XLR Connector алғашқыда Switchcraft компаниясымен ойлап табылды және Rean мен басқа да көптеген өндірушілерден алуға болады. Қазіргі таңдағы Mini XLR коннекторлары ISO немесе ұлттық стандарттармен реттелмеген.