Кіріспе

Жоханнесбургтегі Витватерсранд университеті (/v//ə//t/'/v//ɑː//t//ə//s//r//ɑː//n/), көбінесе Wits University немесе Wits деп аталады, Оңтүстік Африканың орталық Йоханнесбург қаласының солтүстік аймақтарында орналасқан көп кампусты мемлекеттік зерттеу университеті. Университеттің тамыры кен өнеркәсібінде, сондай-ақ Йоханнесбург пен Витватерсранд аймағында жатыр. 1896 жылы Кимберлиде Оңтүстік Африка тау-кен мектебі ретінде құрылған университетте 2018 жылғы мәліметтер бойынша 40 259 студент білім алып жатыр, олардың шамамен 20 пайызы университет кампусындағы 17 жатақханада тұрады. Университет студенттерінің 63 пайызы бакалавриат, 35 пайызы магистратура, ал қалған 2 пайызы – сырттай оқушылар. Стелленбош университеті (1866 жылы құрылған) де осы саладағы алғашқы университеттердің бірі. Сегіз жылдан кейін, 1904 жылы мектеп Йоханнесбургке көшіріліп, Трансваал техникалық институты деп аталды. 1906 жылы мектептің атауы Трансваал университетінің колледжі болып өзгертілді. 1908 жылы Преторияда Трансваал университетінің жаңа кампусы ашылды. 1910 жылдың 17 мамырында Йоханнесбург пен Претория кампустары бөлініп, әрқайсысы жеке мекемеге айналды. Йоханнесбург кампусы Оңтүстік Африка тау-кен және технология мектебі ретінде қайта құрылды, ал Претория кампусы 1930 жылға дейін Трансваал университетінің колледжі болып қала берді, содан кейін Претория университеті болды. Йоханнесбург муниципалитеті жаңа мекемеге Брамфонтейннің солтүстік-батысындағы Милнер паркіндегі жерді сыйлады, сол жылы 4 қазанда кампустың құрылысы басталды. Жаңа университеттің алғашқы канцлері Конноттың принці Артур, ал бірінші ректор (1948 жылы вице-канцлер лауазымымен біріктірілген) – профессор Ян Хофмейр болды. Хофмейр университеттің апартеидке қарсылығының негізін қалады, өйткені өзінің инаугурациялық сөзінде университет табиғаты мен демократиядағы оның қажетті функциясы туралы сөйлегенде, университеттер "саны, байлығы, нәсілі немесе діні бойынша ешқандай айырмашылықты білмеуі керек" деп мәлімдеді. Хофмейрдің сөздеріне сай, бастапқыда Wits ашық университет болды және нәсілдік немесе басқа да себептер бойынша кемсітушілікке жол бермеді. 1923 жылы университет жаңа кампусқа көшіп, Эльф көшесіндегі бұрынғы ғимараттарынан Милнер паркіндегі алғашқы аяқталған ғимаратқа – Ботаника және зоология блогына көшуді басталды. 1925 жылы Уэльс принці (болашақтағы Эдуард VIII) ресми түрде Орталық блокты (Ұлы залды қамтиды) ашты. Осы кезеңде Оңтүстік Африкаға Ұлы депрессия келгенде университет қатаң қаржылық шектеулерге тап болды. Дегенмен, оның өсуі таңғажайып қарқынмен жалғасты. 1939 жылы жалпы студент саны 2544 болса, 1945 жылы 3100 студентке жетті. Бұл өсу баспана мәселесіне әкелді, ол уақытша түрде кампустың ортасында ағаш және мырыштан жасалған үйлер салу арқылы шешілді (ол 1972 жылға дейін қолданыста болды). 1959 жылы апартеид үкіметінің Университет білімін кеңейту туралы заңы апартеид кезеңінің көп бөлігінде қара студенттерді тіркеуді шектеуді талап етті. Дегенмен, университеттен бірнеше көрнекті қара басшылары бітірді. Витватерсранд университеті білімді еркін және ашық пікір алысу, зерттеу, ғылыми пікір алмасу және теңгерімді, бейтарап оқыту арқылы игеру, дамыту және таратумен айналысады. Біз осы мақсаттарға жету үшін еркіндігімізді шектейтін кез келген сыртқы араласуды қабылдамаймыз. Біз үкіметтің қаржылық санкциялар арқылы қорқытып, университетке мүшелерін тәртіпке баулу саясатының агенті болуға мәжбүрлеу ниетіне қарсы наразылық білдіреміз. Біз университеттің заңды өкілеттігіне қол сұғушылыққа наразылық білдіреміз. Біз заңды қарсылық білдірушілерді басудың ұсынысына наразылық білдіреміз. Осы елдегі барлық адамдардың мүддесі үшін және біздің ісіміздің әділдігін білгендіктен, біз осы мақсаттағы шектеулерге және автономиямызды қалпына келтіруге қарсылық білдіруге бағышталамыз. Wits 2001-дің кейбір жағымсыз әсерлерін жою үшін Wits басқаруы бағдарламаларды бастады. Бұл шараларға жұмыстан босатуды азайту үшін ерте зейнетке шығу және ерікті түрде жұмыстан шығу бастамаларын енгізу кірді. Сонымен қатар, осы жағдайға ұшыраған қызметкерлердің көптеген балалары сол кезде Wits-те оқып, ата-аналарының Wits-пен келісімшарттары бойынша стипендия алған. Сондықтан университет оларға оқуға түскен дәрежелерін бітіргенше стипендиясын жалғастырды, сондай-ақ 2000 жылы оқуға түскен зардап шеккен қызметкерлердің балаларына стипендиясын ұсынды. Wits 2001 оқиғасы жұмысшылар мен қызметкерлердің, сондай-ақ студенттер мен басқа қызметкерлердің кеңінен сынға ұшырады. Қайта құрудың негіздері дұрыс негізделмеген, ал саясаттың өзі регрессивті және неолибералды деп сынға ұшырады. Сол кездегі вице-канцлер профессор Колин Банди Wits 2001-ді қорғай отырып, "[б]ұл академиялық қызмет пен қолдау қызметтерінің негізгі қайта ұйымдастырылуы университеттерді 21 ғасырдағы жоғары білімнің қиындықтарына дайындауға мүмкіндік береді" деді. Йоханнесбургтегі "Igoli 2002" сияқты, Wits 2001 2000 жылдардың басында Антиприватизациялық форумның (APF) құрылуына әкелген саясаттардың бірі болды. 2001 жылы Йоханнесбург педагогикалық колледжі Оңтүстік Африкадағы жоғары білімді реформалау жоспары бойынша Wits Education Campus ретінде университет құрамына енді. 2003 жылы студенттер одағы ғимаратындағы East Campus-та "Matrix" деп аталатын студенттер алаңы ашылды. 2015-2016 жылдары "Ақы төлеу керек емес" қозғалысы мен наразылықтар Wits және басқа да жетекші Оңтүстік Африка университеттерінде жұмысты тоқтатуға әкелді. 2021 жылдың наурыз айында Йоханнесбургтегі Брамфонтейн кампусында полицей студенттерге резеңке оқтар атқаннан кейін бір адам қаза тапты, студенттер университет 150 000 рандтан астам берешектері бар студенттерді жаңа оқу жылына тіркеуден бас тартқан шешіміне наразылық білдірді. Университеттің мәлімдемесіне сәйкес, студенттер соңғы жеті жылда бір миллиардтан астам ранд берешек болып, қаржылық тұрақсыздыққа тап болды. Wits басқаруы осы қарызды қаржыландыру үшін онлайн білімді пайда табуға бағытталған онлайн бағдарламаларды басқару компанияларына аутсорсинг жасады. Wits онлайн бағдарламаларды ұсыну үшін кірістің бір бөлігін алу үшін бірнеше "мемлекеттік-жекешелік" серіктестікке қатысты.

Елтаңба

Университеттің қазіргі гербін профессор Г. Э. Пирс жасаған, ал 1972 жылы Оңтүстік Африканың Мемлекеттік геральдист қабылдамас бұрын, геральдикалық қателерді түзету үшін профессор В. Д. Хоуи өңдеген. Гербтің дизайнында қалқанның жоғарғы бөлігінде алтын түс пайдаланылған, ол университетке негіз болған Витватерсранд алтын кен орындарын көрсетеді – осы кен орындарында университет дамыды. Гербте білім мен өнеркәсіпті бейнелейтін ашық кітап, тірек дөңгелек үстіне қойылған. Қалқанның төменгі бөлігіндегі күміс толқынды жолақтар Витватерсранд алтын кен орындарының солтүстік және оңтүстік шекараларын құрайтын Ваал және Лимпопо өзендерін көрсетеді. Қалқанның үстінде Витватерсрандқа тән және университеттың талсманы болып табылатын Куду антилопасының басы бейнеленген. Университеттің латын тіліндегі ұраны "Scientia et Labore" – "Білім және Еңбек арқылы" деген мағынаны білдіреді және ол қалқанның астында жазылған. Университеттің гербі Оңтүстік Африка Тау-кен мектебінің белгісінен қалыптасқан. Бұл белгіде қалқан бейнеленген, ол алмастың үстіне қойылған. Қалқанда кеншінің қияқтығы мен балғасы, сындырылған кен және диірмен көрсетілген. Оңтүстік Африка Тау-кен мектебінің ұраны университеттың қазіргі ұранымен бірдей болған және қалқанды айналаған. Витватерсранд университетінің жарғысында университетқа Кеңес басшылық етеді. Университет ректоры – университеттың салтанатты басшысы, ол университет атынан барлық дипломдарды табыс етеді. Директор және вице-канцлер лауазымдары біріктірілген, вице-канцлер университеттың күнделікті жұмысын ұйымдастырады және Кеңес алдында жауапты. Кеңес барлық вице-канцлерлерді, вице-канцлерлердің орынбасарларын және факультет декандарын таңдауға жауапты. Батыс кампусында Дэвид Вебстер жатақханасы (қыз балаларға арналған), Барнато жатақханасы және Батыс кампус ауылы (аралас) орналасқан. Wits-тың тағы үш академиялық кампусы Парктаун қаласында орналасқан. Wits Education Campus (WEC) гуманитарлық факультет құрамындағы білім беру мектебіне ие. WEC үш қыз балаларға арналған жатақханадан тұрады, олар Хайфилд кластерін құрайды: Гиртон, Медхерст және Рейт Холл. WEC-тің шығысында (Йорк жолының арғы жағында) денсаулық сақтау ғылымдары факультетінің әкімшілік және академиялық орталығы – Wits Медициналық кампусы орналасқан. WEC-тің батысында (Виктория даңғылынан) Wits Management Campus орналасқан, онда Wits Бизнес мектебі бар. Wits Management Campus-та Эрнест Оппенгеймер жатақханасы (ұл балаларға арналған) және аралас Parktown Village орналасқан. Университет кампус деп атағанмен, академиялық емес орталықтар да бар. Олар – Graduate Lodge, Campus Lodge, South Court және Braamfontein Centre; барлығы Браамфонтейн қалалық ауданында орналасқан және барлығы аралас. Сонымен қатар, Парктаунда Wits Junction (аралас) және Нокандо жатақханалары (Парктаунның Нортвардс сарайының аумағында орналасқан ұл балаларға арналған жатақхана) және Хиллброудағы аралас Эсселен-стрит жатақханасы бар.

Облыстық мұражайлар мен мұражай объектілері

Витватерсранд университетінде екі провинциялық мұра нысаны және екі мұралық зат бар. Ұлы зал (техникалық тұрғыдан алғанда, Ұлы зал орналасқан Роберт Собуке ғимаратының фасады, бұрын Орталық блок деп аталған) және Уильям Каллен кітапханасында сақталатын Диас кресті – провинциялық мұра нысандары. Олар бұрын ұлттық ескерткіштер болып саналған, бірақ 2000 жылдың 1 сәуірінде Ұлттық ескерткіштер кеңесі жаңа жүйемен алмастырылды, содан кейін Ұлттық мұра ресурстары заңы қабылданғаннан кейін бұрынғы ұлттық ескерткіштер провинциялық үкіметтердің жауапкершілігіне өтті. Мұралық заттарға Ян Сматс үйіндегі Ян Сматс кабинеті және Пол Ловенштейннің тас өнері коллекциясы жатады. Университеттің барлық ұлттық мұра нысандары мен заттары Шығыс кампусында орналасқан.

Wits әлеуметтік және экономикалық зерттеулер институты (WiSER)

Витватерсранд университеті Витс әлеуметтік және экономикалық зерттеулер институатының (WiSER) үйі, ол 2001 жылы Дебора Позель құрған.

Адамзат ошағы

Wits 1960 жылдары Sterkfontein және Swartkrans участаларын иеленді, екеуі де ертедегі гоминидтердің қазба қалдықтарына бай болды. Университеттің Ғылым факультетінің Геоғылымдар мектебіне қарасты археология және палеонтология кафедралары осы учаскелерді қазу жұмыстарында маңызды рөл атқарады; Wits Sterkfontein-нің интеллектуалдық құқықтарын сақтап тұрады. Профессор Ли Бергер осы учаскеде австралопитек седибаны (2010) және Хомо наледиді (2015) ашты.

Мұражайлар

Университетте кем дегенде он төрт мұражай орналасқан. Олардың ішінде Адлер медицина мұражайы, палеонтология мұражайы және Гаутенг провинциясындағы жалғыз геология мұражайы бар. Көрмелерде Таунг бас сүйегі, түрлі динозавр қазбалары және көбелектер сияқты кең ауқымды экспонаттар ұсынылған.

Тас сурет

Робертс Пейджердің Хойсан тас өнерінің көшірмелерінен тұратын жинағы Шығыс кампустағы Ван Риет Лоу ғимаратында сақталады.

Йоханнесбург планетарийы

Йоханнесбург планетарийі – Африкадағы алғашқы толық көлемді планетарий және Оңтүстік жарты шардагы екінші планетарий. Ол бастапқыда Йоханнесбург муниципалитеті қаланың жетпіс жылдығын тойлау мақсатында орнату үшін сатып алынған. Оңтүстік Африкаға жеткізілгенге дейін жаңартылған Гамбург планетарийынан алынған ескі проекторды сатып алғаннан кейін, муниципалитет проекторды студенттерді оқытуға арналған академиялық және халыққа қызмет ететін мекеме ретінде пайдалану үшін университетке сатты. Проекторды орналастыруға арналған жаңа ғимараттың жобасы 1958 жылы жасалып, құрылысы 1959 жылы басталды. Планетарий, ақыры, 1960 жылдың 12 қазанында ашылды. Йоханнесбург планетарийіне жиі БАҚ және халық Оңтүстік Африка аспанындағы ерекше оқиғаларды түсіндіру үшін жүгінеді. 2010 жылы Йоханнесбург планетарийі алтын мерейтойын тойлады.

Витс өнер мұражайы

Мұражайдың коллекциясы 1950 жылдары басталып, содан бері айтарлықтай өсті. 1972 жылы Шығыс кампустағы Сенат үйінің бірінші қабатында Гертруда Позель галереясы ашылды. 1992 жылы Африка өнерін көрсетуге арналған "төменгі галерея" ретінде Студия галереясы қосылды. Галереялардың жинақтары тұрақты түрде дамыды, Студия галереясы әлемдегі африкалық әшекей бұйымдарының ең жақсы коллекцияларының бірі ретінде танылды. 2002 жылға таман көбірек кеңістік қажет болды деген шешімге келді. Осылайша Гертруда Позель галереясы мен Студия галереясы жабылды. Университет бұрышының бірінші қабаты жаңа Wits Art Museum орналасатын орын ретінде таңдалды, ол 2012 жылы құрылысы аяқталып, ашылғаннан кейін жинақтарды қабылдады. Оны университеттің өнер және мәдениет басқармасы (PAA) басқарады.

Зерттеу

Витс университеті 28 Оңтүстік Африка ғылыми кафедрасы мен алты DST NRF Үздік орталығына мекенжай болып табылады. 423-тен астам NRF бағаланған зерттеушілер бар, олардың 28-і өз ғылыми салаларында «халықаралық деңгейдегі жетекші ғалымдар» немесе «А» санатындағы зерттеушілер болып саналады. Университетте сондай-ақ 10 ұлттық Үздік орталықтарды қоса алғанда, кең ауқымды зерттеу ұйымдары бар. Онда әлеуметтік ғылымдар, әдебиет және тіл білімі, адам және қоғамдық даму, өнер және білім беру мектептерінен тұрады.

Ғылым

Факультет Батыс Брамфонтейн кампусындағы Витс ғылыми стадионындағы Математикалық ғылымдар ғимаратында орналасқан және Жануарлар, Өсімдіктер және Қоршаған орта ғылымдары, Химия, Физика, Молекулалық және жасушалық биология, География, Археология және Қоршаған ортаны зерттеу, Геоғылымдар, Математика, Статистика және Актуариат ғылымдары, сондай-ақ Компьютерлік ғылымдар және қолданбалы математика мектептерін қамтиды.

Франкенвальд

1905 жылы тау-кен магнаты Альфред Бейт Трансвааль колониясына «білім беру мақсатында» пайдаланылатын үлкен жер учаскесі – Франкенвальд иесін, Жоханнесбургтің солтүстігіне сыйлады. Бұл жер 1922 жылы Парламент актісі арқылы Витс университетіне берілді. Mail & Guardian газетінің хабарлауынша, 2001 жылы университет жеке құрылыс компаниясымен келісімге келіп, осы жерде сауда орталығы, кеңселер, жеңіл өнеркәсіп және орташа және жоғары тығыздықтағы тұрғын үйлер салу жобасын іске асыруға келісті.

Студенттік демография

Оңтүстік Африканың басқа университеттері сияқты Витватерсранд университеті де Оңтүстік Африка бойынша апартеид салдарынан туған кең тараған теңсіздік пен әділетсіздікті жою мақсатында әртүрлілікті қолдайды. Осы себепті университет қабылдау саясаты алуан түрлі ортадан келген студенттерді қабылдау арқылы әртүрлілікті және қара экономиканы дамытуға бағытталған. Бұл саясаттар университетке Оңтүстік Африканың Гаутенг аймағының демографиялық ерекшеліктерін көрсететін, нәсіл, жыныс, әлеуметтік-экономикалық жағдай, қалалық және ауылдық географиялық шығу тегі, мәдениет, ұлт, мүгедектік, дін, сексуалдық бағдар, ұлттық тегі және басқа да ерекшеліктерімен әртүрлі студенттерді біріктіруге мүмкіндік береді.

+ Витватерсранд университетінің студенттік демографиясы
Этностық топ 2017 % 2018 % 2019 % 2020 % 2021 %
Африкалық 21 663 56.44% 23 519 58.38% 24 128 59.01% 24 653 60.62% 26 103 61.89%
Қытай 154 0.40% 149 0.37% 142 0.35% 138 0.34% 128 0.30%
Түсті терілі 1 490 3.88% 1 588 3.94% 1 623 3.97% 1 599 3.93% 1 643 3.90%
Үнді 4 655 12.13% 4 703 11.67% 4 740 11.59% 4 604 11.32% 4 745 11.25%
Ақ 6 719 17.51% 6 580 16.33% 6 362 15.56% 6 025 14.82% 5 872 13.92%
Нәсілі көрсетілмеген 0 0.00% 0 0.00% 0 0.00% 2 0.00% 0 0.00%
Шет елдік 3 699 9.64% 3 746 9.30% 3 895 9.53% 3 646 8.97% 3 684 8.74%
Барлығы 38 380 40 285 40 890 40 667 42 175

+ Витватерсранд университетінің академиялық қызметкерлерінің саны
Этностық топ 2017 % 2018 % 2019 % 2020 % 2021 %
Африкалық 176 15.80% 184 16.55% 203 17.70% 216 18.62% 226 19.25%
Қытай 4 0.36% 2 0.18% 2 0.17% 2 0.17% 2 0.17%
Түсті терілі 54 4.85% 56 5.04% 56 4.88% 64 5.52% 69 5.88%
Үнді 107 9.61% 106 9.53% 108 9.42% 112 9.66% 116 9.88%
Ақ 484 43.45% 478 42.99% 484 42.20% 476 41.03% 455 38.76%
Шет елдік 289 25.94% 286 25.72% 294 25.63% 290 25.00% 306 26.06%
Барлығы 1 114 100% 1 112 100% 1 147 100% 1 160 100% 1 174 100%

Жыныстық құрам

Университеттің гендерлік құрамы төменде көрсетілген. Гендерлік құрам, 2018/2019 Әйелдер 54,63% 21 994Ерлер 45,35% 18 257Жарқындығы жоқ 0,02% 8Барлығы 100% 40 259

Wits Enterprise компаниясы

Wits Enterprise толыққанды түрде Йоханнесбург қаласындағы Витватерсранд университетіне тиесілі, университеттің зияткерлік меншігін коммерцияландыру мақсатында құрылған. Олар қысқа мерзімді курстарды ұйымдастырумен, технологияны берумен және ғылыми-зерттеулерге көмек көрсетумен де айналысады.