Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық гидрограф және теңіз офицері (1774–1857)
Irish hydrographer and naval officer (1774–1857)
Сэр Фрэнсис Бофорт (27 мамыр 1774 – 17 желтоқсан 1857) – ирландиялық гидрограф, Бофорт шифрын және Бофорт шкаласын жасаған, сондай-ақ теңіз офицері.
Sir Francis Beaufort ('/b//oʊ//f//ər//t/; 27 May 1774 – 17 December 1857) was an Irish hydrographer, the creator of the Beaufort cipher and the Beaufort scale, and a naval officer.
Ерте өмір
Франсис Бофорт француз протестант гугеноттарының ұрпағы болды, олар XVI ғасырда Францияның діни соғыстарынан қашып кетті. Оның ата-анасы Лондоннан Ирландияға көшіп келді. Оның әкесі Дэниел Аугуст Бофорт, Ирландияның Мит графтығындағы Наван қаласынан шыққан протестант дін қызметкері және Ирландия Корольдік академиясының мүшесі болды. Оның анасы Мэри, Уильям Уоллердің Allenstown House-тың қызы және мұрагері болды. Франсис 1774 жылдың 27 мамырында Наван қаласында дүниеге келді. Оның ағасы Уильям Луи Бофорт және үш әпкесі – Франсис, Гарриет және Луиза болды. 1792 жылы оның әкесі Ирландияның жаңа картасын жасап жариялады. Франсис он төрт жасқа дейін Уэльсте және Ирландияда өсті. Ол мектепті тастап теңізге шықты, бірақ білімін тоқтатпады. Өмірінің кейінгі жылдарында ол өз заманының ең көрнекті ғалымдарымен және қолданбалы математиктерімен, соның ішінде Мэри Сомервилл, Джон Гершель, Джордж Биделл Эйри және Чарльз Бэббиджпен қарым-қатынас жасауға жеткілікті білім алды. Франсис Бофорт теңізде қауіп-қатерге ұшырағандар үшін дәл карталардың маңыздылығын өмір бойы жақсы түсінді, өйткені ол он бес жасында дұрыс емес картаның салдарынан кеме апатына ұшыраған. Оның ең маңызды жетістіктері теңіз карталарын жасау саласында болды.
Francis Beaufort was descended from French Protestant Huguenots, who fled the French Wars of Religion in the sixteenth century. His parents moved to Ireland from London. His father, Daniel Augustus Beaufort, was a Protestant clergyman from Navan, County Meath, Ireland, and a member of the learned Royal Irish Academy. His mother Mary was the daughter and co heiress of William Waller, of Allenstown House. Francis was born in Navan on 27 May 1774. He had an older brother, William Louis Beaufort and three sisters, Frances, Harriet, and Louisa. His father created and published a new map of Ireland in 1792. Francis grew up in Wales and Ireland until age fourteen. He left school and went to sea, but never stopped his education. By later in life, he had become sufficiently self educated to associate with some of the greatest scientists and applied mathematicians of his time, including Mary Somerville, John Herschel, George Biddell Airy, and Charles Babbage. Francis Beaufort had a lifelong keen awareness of the value of accurate charts for those risking the seas, as he was shipwrecked at the age of fifteen due to a faulty chart. His most significant accomplishments were in nautical charting.
Теңіздегі алғашқы мансабы
Бофорт алғаш рет 1789 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясының «Ванситтарт» Ост-Индиаман кемесімен теңізге шықты. Кеме жағаға отырды, бірақ экипаждың барлық мүшелерінен бір адам ғана қаза болды, ал Бофорт үйіне қайтып келді. Бофорт 1790 жылы міндетті офицер ретінде теңізшілік мансабын бастады. Кеме жыл соңында жабылды және Бофорт 1791 жылы 5-ші рангтағы фрегатқа ауыстырылды. Франциямен соғыс басталғаннан кейін, 1794 жылы Бретаньдегі Ушант түбіндегі «Ұлы маусымның бірінші күні» шайқасында ол «Аквилон» кемесінде болды. Онда «Аквилон» мачтасы сынған кемені құтқарып, француздың «Импетеу» желілік кемесімен артиллериялық атысу жүргізді.
Beaufort first went to sea in 1789 on the British East India Company East Indiaman Vansittart. She was wrecked, but all but one man of her crew survived and Beaufort returned home. Beaufort commenced his naval career in 1790 by joining as a midshipman. She was paid off late in the year and Beaufort transferred in 1791 to the fifth rate frigate After the commencement of war with France he was on Aquilon during the Battle of the Glorious First of June off Ushant in Brittany in 1794, when Aquilon rescued the dismasted and exchanged broadsides with the French ship of the line, French ship Impétueux.
Командалық
Бофорт қайтадан әрекетке кірісіп, 1810 жылдың 30 мамырында Корольдік теңіз күштерінің капитаны болып тағайындалды. Соғыс кезіндегі басқа офицерлер демалыс іздегенмен, Бофорт демалыс уақытын тереңдіктерді өлшеу, бағыттарды анықтау, географиялық координаталарды (ені мен бойы) анықтау үшін астрономиялық байқаулар жасау және жағалау сызықтарын өлшеумен өткізді. Оның нәтижелері жаңа карталар түрінде жинақталды. Адмиралтейство Бофортқа алғашқы кемесін басқаруды тапсырды, ол оны Шығыс Үндістанға бағыттап, Шығыс Үндістан сауда кемелерінен тұратын конвойды Ұлыбританияға сүйемелдеді. Содан кейін Адмиралтейство оған Оңтүстік Америкадағы Рио-де-ла-Плата құятын жердің гидрографиялық зерттеуін жүргізуді тапсырды. Сала мамандары Бофорт әкелген зерттеуге өте тәнті болды. Атап айтқанда, Александр Далримпл 1808 жылдың наурыз айында Адмиралтействоға жолдаған хатында: "Біздің қызметте оның кәсіби білімі мен қабілетінің жартысына ие офицерлердің саны аз (әрине, мен білмеймін), ал ынтасы мен табандылығы одан асып түспейді" деп мәлімдеді.
Beaufort returned to active service and was appointed a captain in the Royal Navy on 30 May 1810. Whereas other wartime officers sought leisurely pursuits, Beaufort spent his leisure time taking depth soundings and bearings, making astronomical observations to determine longitude and latitude, and measuring shorelines. His results were compiled in new charts. The Admiralty gave Beaufort his first ship command, He sailed her to the East Indies and escorted a convoy of East Indiamen back to Britain. The Admiralty then tasked him with conducting a hydrographic survey of the Rio de la Plata estuary in South America. Experts were very impressed by the survey Beaufort brought back. Notably, Alexander Dalrymple remarked in a note to the Admiralty in March 1808, that "we have few officers (indeed I do not know one) in our Service who have half his professional knowledge and ability, and in zeal and perseverance he cannot be excelled."
Анатолия
Вулвичтен кейін Бофорт өзінің алғашқы капитандық лауазымын алып, "Фредерикстейн" кемесіне командир болып тағайындалды. 1811–1812 жылдары Бофорт Оңтүстік Анатолияны картаға түсіріп, зерттеді, бұл аймақты ол "Карамания" деп атады, көптеген ежелгі қираған орындарды, соның ішінде Адриан қақпасын анықтады. Адананың жанындағы Аяс қаласында оның қайығы экипажына түріктер жасаған шабуыл оның жұмысын тоқтатты және ол жамбасына ауыр оқ тиді. Ол Англияға оралып, карталарын дайындады. 1817 жылы ол "Карамания; Кіші Азияның Оңтүстік жағалауы және Ежелгіліктердің қалдықтары туралы қысқаша сипаттама" атты кітабын жариялады.
After the Woolwich, Beaufort received his first post captain commission, commanding Frederickstein. Throughout 1811–1812, Beaufort charted and explored southern Anatolia, a region he referred to as Karamania, locating many classical ruins, including Hadrian's Gate. An attack on the crew of his boat (at Ayas, near Adana), by Turks interrupted his work and he received a serious bullet wound in the hip. He returned to England and drew up his charts. In 1817, he published his book Karamania; or a brief description of the South Coast of Asia Minor, and of the Remains of Antiquity.
Әскери-теңіз флотының гидрографы
1829 жылы Бофорт Корольдік астрономиялық қоғамның мүшесі болып сайланды, және сол жылы 55 жасында (көптеген замандастарының зейнеткерлік жасы) Бофорт британдық Әскери-теңіз флоты Адмиралтействосының гидрографы болып тағайындалды. Ол бұл қызметте 26 жыл бойы жұмыс істеді, бұл кез келген гидрографтан ұзақ. Өзінің кезінде гидрограф болған (1966–1971) Г. С. Ричи осы кезеңді Адмиралтействоның «Ең жарқын сәті» деп сипаттады. Зерттеулердің географиялық ауқымы, отандық және шетелдік суларда едәуір кеңейді. 1830 жылы 19 болған жаңа карталардың саны 1855 жылы 1230-ға жетті. 1831 жылы Адмиралтействоның ғылыми бөлімі құрылды, ол Гидрографиялық департаментпен қатар, Англиядағы Гринвич және Африкадағы Жақсы Үміт мүйісіндегі ірі астрономиялық обсерваторияларды, теңіз альманахи мен хронометр кеңселерін қамтыды, ал Бофорт оның басқаруына жауапты болды. Бофорт сол кезеңдегі маңызды теңіз экспедициялары мен тәжірибелерін басқарды. Ол аңызға айналған Солтүстік-Батыс өткелін іздеу кезінде жоғалып кеткен саяхатшы сэр Джон Франклинді іздеуде жетекші рөл атқарды. Бофорт навигациямен шектелмей, ғылыми мәселелерге де қызығушылық танытты. Корольдік қоғамның, Корольдік обсерваторияның және Корольдік географиялық қоғамның (оның құрылуына көмектескен) кеңес мүшесі ретінде Бофорт өзінің жоғары лауазымы мен беделін пайдаланып, сол замандағы көптеген ғалымдар үшін «аралық буын» рөлін атқарды. Бофорт географтарды, астрономдарды, океанографтарды, геодезистерді және метеорологтарды олардың зерттеулерін қолдай алатын мемлекеттік агенттік – Гидрографиялық кеңсеге өкілдік етті. 1849 жылы ол Әскери-теңіз флотының қызметкерлері мен жалпы саяхатшыларға астрономиядан этнографияға дейінгі ғылыми зерттеулерде көмектесу үшін «Адмиралтействоның ғылыми зерттеулер жөніндегі нұсқаулығын» жариялауға көмектесті. Бофорт Роберт Фицройды оқытты, ол бұрынғы капитанының өзіне қол жұмсауынан кейін HMS Beagle зерттеу кемесінің уақытша командалық құрамына тағайындалды. Фицрой «Бигльдің» әйгілі екінші сапарына командир болып қайта тағайындалғанда, Бофорттан «сапарда серік ретінде жақсы білімді және ғылыми білімі бар адам іздеуді» сұрады. Бофорттың іздеуі Чарльз Дарвинге шақыру жіберуге әкелді, ол кейін «Түрлердің пайда болуы» кітабында эволюция теориясын қалыптастыруда оның жаңалықтарын пайдаланды. Кейін Бофорт Сауда кеңесін метеорологиялық бөлім құруға көндіргенде, Фицрой оның бірінші директоры болды.
In 1829, Beaufort was elected as a Fellow of the Royal Astronomical Society, and in the same year, at the age of 55 (retirement age for most administrative contemporaries), Beaufort was appointed as the British Admiralty Hydrographer of the Navy. He served in that post for 26 years, longer than any other Hydrographer. G. S. Ritchie, himself Hydrographer (1966–1971) described this period as the "High Noon" of Admiralty surveying. The geographical scope of surveying was greatly increased, both in home waters and overseas. The production of new charts increased from 19 in 1830 to 1230 in 1855. In 1831, a Scientific Branch of the Admiralty was formed, which as well as the Hydrographic Department included the great astronomical observatories at Greenwich, England, and the Cape of Good Hope, Africa, and the Nautical Almanac and Chronometer Offices, and Beaufort was responsible for the administration. Beaufort directed some of the major maritime explorations and experiments of that period. He played a leading role in the search for the explorer, Sir John Franklin, who was lost during his last polar voyage to search for the legendary Northwest Passage. Beaufort was interested in scientific affairs beyond the confines of navigation. As a council member of the Royal Society, the Royal Observatory, and the Royal Geographical Society (which he helped found), Beaufort used his position and prestige as a top administrator to act as a "middleman" for many scientists of his time. Beaufort represented the geographers, astronomers, oceanographers, geodesists, and meteorologists to that government agency, the Hydrographic Office, which could support their research. In 1849 he assisted in the publication of the Admiralty Manual of Scientific Enquiry, to assist both Navy personnel and general travellers in scientific investigations, ranging from astronomy to ethnography. Beaufort trained Robert FitzRoy, who was put in temporary command of the survey ship HMS Beagle after her previous captain committed suicide. When FitzRoy was reappointed as commander for what became the famous second voyage of the Beagle, he requested of Beaufort "that a well educated and scientific gentleman be sought" as a companion on the voyage. Beaufort's enquiries led to an invitation to Charles Darwin, who later drew on his discoveries in formulating the theory of evolution he presented in his book The Origin of Species. Later, when Beaufort persuaded the Board of Trade to set up a Meterorological Department, Fitzroy became its first director
Көптеген байланыстарын пайдаланып, соның ішінде Корольдік қоғам арқылы, Бофорт Джеймс Кларк Росстің 1839–1843 жылдардағы Антарктика сапарына, Еуропа мен Азиядағы ұқсас өлшемдермен үйлестірілген жердің магниттік қасиеттерін кең ауқымды зерттеуге қаржы табуға көмектесті. (Бұл біздің заманымыздың Халықаралық геофизикалық жылымен салыстыруға болады.) Бофорт британдық жағалауларындағы сенімді толқын кестелерін әзірлеуді қолдады, 1833 жылы Адмиралтействоның толқын кестелерінің бірінші басылымын жариялады. Бұл Еуропа мен Солтүстік Америкада да осындай зерттеулерге түрткіс берді. Досы Уильям Уивеллге көмектесіп, Бофорт 200 британдық жағалау күзетінің бекеттерінде жазбаларды жүргізуді кеңейту үшін премьер-министр Веллингтон герцогының қолдауын алды. Бофорт Гринвич және Жақсы Үміт обсерваторияларының өлшемдерінің тарихи кезеңіне қол жеткізуде өзінің досы, Корольдік астроном және белгілі математик сэр Джордж Эйриге ынталы қолдау көрсетті. Бофорт зейнетке шыққан кезде Адмиралтейство карталары сериясы барлық теңіздерді қамтитын 2000 картасы бар нағыз дүниежүзілік ресурсқа айналды.
Using his many connections, including the Royal Society, Beaufort helped to obtain funding for the Antarctic voyage of 1839–1843 by James Clark Ross for extensive measurements of terrestrial magnetism, coordinated with similar measurements in Europe and Asia. (This is comparable to the International Geophysical Year of our time.) Beaufort promoted the development of reliable tide tables around British shores, publishing the first edition of the Admiralty Tide Tables in 1833. This inspired similar research for Europe and North America. Aiding his friend William Whewell, Beaufort gained the support of the Prime Minister, Duke of Wellington, in expanding record keeping at 200 British Coastguard stations. Beaufort gave enthusiastic support to his friend, Sir George Airy, the Astronomer Royal and noted mathematician, in achieving a historic period of measurements by the Greenwich and Good Hope observatories. By the time Beaufort retired the Admiralty Chart series was a truly worldwide resource with 2,000 charts covering every sea.
Зейнеткерлік
Бофорт 1846 жылғы 1 қазанда 72 жасында Корольдік теңіз күштерінен контр-адмирал шенімен зейнетке шықты. 1848 жылғы 29 сәуірде Бат орденінің рыцарь-коммандоры (KCB) тағайындалғаннан кейін ол "Сэр Фрэнсис Бофорт" атағын алды. Оның 1829 жылдан бергі лауазымының жоғары беделін ескеретін болсақ, бұл құрметке ие болу шамалы кешіккен еді. 1840 жылы ол Америка философиялық қоғамына мүше болып сайланды.
Beaufort retired from the Royal Navy with the rank of rear admiral on 1 October 1846, at the age of 72. He became "Sir Francis Beaufort" on being appointed KCB (Knight Commander of the Bath) on 29 April 1848, a relatively belated honorific considering the eminence of his position from 1829 onward. In 1840, he was elected to the American Philosophical Society.
Жеке өмір
Бофорттың 200-ден астам хаттары мен күнделіктерінің бір бөлігі жеке шифрмен жазылған. Бофорт Вигенер шифрын шифрлық әліпбиді кері бұрып өзгертті, нәтижесінде пайда болған түр Бофорт шифры деп аталады. Шифрдан ашылған жазбалар отбасылық және жеке мәселелерді, соның ішінде жыныстық сипаттағыларын көрсетті. 1835 жылдан Онора Эджвортқа 1838 жылдың қараша айында үйленгенге дейін ол әпкесі Харриетпен инцест қатынаста болған көрінеді. Оның шифрланған күнделік жазбалары осының ауыртпалығынан күйреп, өкініш сезінгенін көрсетеді. Ол 1857 жылдың 17 желтоқсанында 83 жасында Англияның Суссекс округіндегі Хов қаласында қайтыс болды. Ол Лондонның Хакнидегі Сент-Джон шіркеуінің бағында жерленген, оның қабірін әлі де көруге болады. Оның Лондондағы үйі, Манчестер көшесі, 52-үй, Вестминстерде, оның тұрған жері мен жетістіктерін көрсететін тарихи көк тақтамен белгіленген.
Beaufort's extant correspondence of more than 200 letters and journals contained portions written in personal cipher. Beaufort altered the Vigenère cipher, by reversing the cipher alphabet, and the resulting variant is called the Beaufort cipher. The deciphered writings have revealed family and personal problems, including some of a sexual nature. It appears that between 1835 and his marriage to Honora Edgeworth in November 1838, he had incestuous relations with his sister Harriet. His diary entries, in cipher, show that he was tortured by guilt over this. He died on 17 December 1857, at age 83 in Hove, Sussex, England. He is buried in the church gardens of St John at Hackney, London, where his tomb may still be seen. His home in London, No. 52 Manchester Street, Westminster, is marked by an historic blue plaque noting his residency and achievements.
Отбасы
Бофорт алдымен, ол алғашқы қызметін өткен Лесток Уилсонның қызы Алисия Магдалена Уилсонға үйленді; ол 1834 жылы қайтыс болды. Олардың балаларынан үш қыз және үш ұл 1859 жылы тірі болды. Олардың арасында:
Beaufort married, firstly, Alicia Magdalena Wilson, daughter of Lestock Wilson R. N. under whom he had first served; she died in 1834. Of their children, three daughters and three sons were living in 1859. They included:
Дэниел Аугуст Бофорт (1813/4–1898), дін қызметкері, 1851 жылы сэр Джон Фрэнсис Дэвистің, 1-ші баронеттің қызы Эмили Ноуэлл Дэвисқа үйленді. Франсис Лесток Бофорт (1815–1879), 1837 жылдан 1876 жылға дейін Бенгалия азаматтық қызметінде қызмет етті. София Мэри Бонн 1838 жылы пастор Уильям Палмерге тұрмысқа шықты. Эмили Энн Смайт (1826–1887) Болгарияның батыры, жазушы, суретші және медбикелерді оқыту жүйесіндегі өзгерістерді қолдаушы болды. Бофорт 1838 жылы қайтадан үйленді, оның қайын інісі Ричард Ловелл Эджворттың қызы және оның екінші әйеліне. (Франсис Бофорт, Франсистің қарындасы, 1810 жылдары Эджвортқа төртінші әйелі ретінде үйленген еді.)
Daniel Augustus Beaufort (1813/4–1898), cleric, married in 1851 Emily Nowell Davis, daughter of Sir John Francis Davis, 1st Baronet. Francis Lestock Beaufort (1815–1879), served in the Bengal civil service, from 1837 to 1876. Sophia Mary Bonne married the Rev. William Palmer in 1838. Emily Anne Smythe (1826–1887) was a hero of Bulgaria, a writer, illustrator and advocate of change in the training of nurses. Beaufort married again in 1838, to Honora Edgeworth, the daughter of his brother in law Richard Lovell Edgeworth and his second wife. (Francis' sister Frances Beaufort had married Edgeworth as his fourth wife years earlier in the 1810s.)
Жел күшінің шкаласы
Осы алғашқы жылдары Бофорт жел күшінің шкаласының және ауа райы белгілеу кодын жасады, оны өмірінің соңына дейін күнделіктерінде пайдаланды. Ауа райы стансасын көрсететін шеңберден музыкалық нотаның сабағына ұқсас бір немесе бірнеше жартылай немесе толық тік сызықтар (барбтар) шығады. Мысалы, 3½ тік сызығы бар сызық Бофорт шкаласы бойынша жетіні білдіреді, ол сағатына 32–38 мильге дейін немесе "орташа дауыл" деп түсіндіріледі.
During these early years of command, Beaufort developed the first versions of his Wind Force Scale and Weather Notation coding, which he was to use in his journals for the remainder of his life. From the circle representing a weather station, a staff (rather like the stem of a note in musical notation) extends, with one or more half or whole barbs. For example, a stave with 31/2 barbs represents Beaufort seven on the scale, decoded as 32–38 mph, or a "moderate Gale".
Криптографиялық мұра
Бофорт Бофорт шифрын ойлап тапты. Бұл Вигенер шифрына ұқсас қолдану шифры.
Beaufort created the Beaufort cipher. It is a substitution cipher similar to the Vigenère cipher.