Кіріспе
Британдық журналист
Эндрю Уильям Стивенсон Марр (31 шілде 1959 жылы туған) – британдық журналист және хабар таратушы. Мансабын саяси комментатор ретінде бастаған ол, кейіннен 1996 жылдан 1998 жылға дейін The Independent газетінің редакторы, ал 2000 жылдан 2005 жылға дейін BBC News саяси редакторы болды. 2002 жылы Марр BBC Radio 4-тің ұзақ жылдардан бері жүргізіліп келе жатқан «Аптаның бастауы» дүйсенбі таңғы талқылау бағдарламасын жүргізуші болды. 2005 жылдың қыркүйегінде BBC One арнасында жексенбі күндері таңертеңгілік саяси бағдарламаны – алғашқыда Sunday AM, кейін The Andrew Marr Show деп аталған бағдарламаны жүргізе бастады. 2007 жылы ол BBC Two арнасында «Заманауи Британия тарихы» атты деректік сериалды ұсынды. Бұл сериал соғыстан кейінгі Ұлыбританияның саяси тарихына арналған, ал 2009 жылы «Эндрю Маррдың заманауи Британияның қалыптасуы» атты алдын-ала түсірілген сериал жарық көрді, ол 1901 жыл мен 1945 жыл аралығындағы кезеңге қатысты. 2012 жылдың қыркүйегінде Марр адамзат өркениетінің тарихын зерттейтін «Эндрю Маррдың әлем тарихы» атты сериалды ұсынды. 2013 жылдың қаңтарында инсульт алған Марр екі ай бойы ауруханада жатты. 2013 жылдың қыркүйегінде «Эндрю Марр Шоу» бағдарламасын жүргізуге қайта оралды. Марр 2021 жылдың желтоқсан айында BBC-ден кетті. 2022 жылдың наурызында ол LBC арнасында «Tonight with Andrew Marr» атты алғашқы шоуын бастады.
Ерте өмір
Марр 1959 жылғы 31 шілдеде Шотландияның Глазго қаласында, инвестициялық траст менеджері Дональд Марр мен оның әйелі Валери отбасында дүниеге келді. Өзінің балалық шағы туралы ол былай дейді: "Менің отбасым дінге сенетін, шіркеуге баратын, мен де бала кезімде шіркеуге барып тұратынмын". Оның әкесі Марр өскен Лонгфорган қаласындағы Шотландия шіркеуінің қариясы болған. Марр Шотландиядағы Крейгфлауэр дайындық мектебі мен Дундидің тәуелсіз High School of Dundee мектебінде білім алды. Содан кейін Лоретто мектебінде оқып, Кембридж университетінің Тринити Холл колледжінде ағылшыл тілі мамандығы бойынша бірінші дәрежелі дипломмен тәмамдады. Саяси көзқарастарына қатысты, ол бұрын маоист болған және Еңбек жеңісі үшін социалистік науқан тобының мүшесі болған. Бұл солшыл бағытты ұстанатын, Еңбек партиясы мүшелері құрған, қазір Еңбекшілер бостандығы үшін альянс деп аталатын қысым тобы еді. Мао Цзэдунға деген қызығушылығы он бір жасында, ол Крейгфлауэр мектебінің оқушыларына Қытай елшілігінен сұрап алған және алған Кішкентай қызыл кітаптың көшірмелерін таратқан кезде басталады. Маоизмге деген ықыласы Кембридж университетінде де жалғасты, Марр сол кезде "жақсылыққа ұмтылған солшыл" болғанын, ал оны "Қызыл Энди" деп атағандарын айтады.
Баспадағы мансабы
Марр 1981 жылы The Scotsman газетіне стажер және жас бизнес репортері болып орналасты. 1984 жылы ол Лондонға көшіп, газеттің парламенттік тілшісі, ал 1986 жылы саяси тілшісі болды. Марр саяси журналист Энтони Бевинспен танысты, ол оның кеңесшісі және жақын досы болды. Бевинс Маррдың The Independent газетінде жұмысқа орналасуына жауапты болды, сондай-ақ 1986 жылы газеттің құрылтай штабының мүшесі болды. Марр көп ұзамай газеттен кетіп, The Economist журналына қосылды, онда ол апталық "Bagehot" саяси бағанына материалдар жазды және 1988 жылы журналдың саяси редакторы болды. Марр The Economist журналындағы жұмысының "өзін көп өзгерткенін" және "көптеген болжамдарын күмәнден тудырғанын" айтты. 1992 жылы Марр The Independent газетіне саяси редактор болып оралды және 1996 жылы газетте қиын кезеңде редактор болды. Мердоктың Times газеті бағасын төмендеткендіктен, сату көлемі азайды, ал Марр осы құлдырауды тоқтатуға екі рет әрекеттенді. Ол көзге түсетін "постер стиліндегі" бірінші беттерді пайдаланды, содан кейін 1996 жылы газетті континенттік Еуропа үлгісінде түбегейлі қайта жобалады, Gill Sans шрифтімен тақырыптарды жасады және материалдарды жаңалықтардың маңыздылығына емес, тақырыптары бойынша топтастырды. Бұл әрекет ақырында сәтсіз аяқталды. Жарнамалық бюджеті шектеулі болғандықтан, қайта іске қосылған газет назар аудару үшін күресіп, бастапқы маркетингтік слоганы "Бұл сіз бе?" дегенді "Өзгерді, сіз байқадыңыз ба?" деп қайта жазуы үшін сынап қалды. 1998 жылдың басында Марр, бір дерек бойынша, газеттің өндірістік бөлімін бес редакторға дейін қысқартудан бас тартқаны үшін жұмыстан босатылды. Ник Коэннің мәліметінше, жұмыстан босатуға Тони Блэрдің коммуникация директоры Аластер Кэмпбеллтің араласуы себеп болды. Кэмпбелл газеттің баспашысы Дэвид Монтгомериден Блэрді оның ізашары Джон Мейджормен салыстырған мақаласы үшін Маррды жұмыстан шығаруды талап еткен. Бұл мақала Блэрдің The Sun газетінде жариялаған мақаласынан кейін жазылған. Блэр былай деп жазған: "Біз Англияны қорғау үшін Изге Георгий айдаһарды өлтірген күнді еске алатын болсақ, кейбіреулер тағы бір айдаһарды өлтіру керек дейді: Еуропа". Маррдың жауабында Блэрдің адал болмағаны, Еуропаға жақын тұратындарға Еуропаны қолдап, Еуропаға қарсы тұратындарға сынап көрсеткені және "кейбіреулер келіспейді" деген сөздің Блэрдің өзі жасаған ксенофобиялық үндеуден алшақтау үшін қолданған сөздік айла екені айтылды. Үш айдан кейін Марр The Independent газетіне қайта оралды. Тони О'Райли газеттегі үлесін арттырып, Mirror Group иелерін сатып алды. О'Райли Маррды жоғары бағалағандықтан, одан Рози Бойкоттпен бірлесіп редакторлық қызмет атқаруын сұрады, Марр пікірлер беттерін редакциялайтын, ал Бойкотт жаңалықтар беттерін басқаратын болып белгіленді. Марр сол кезде Daily Express және The Observer газеттерінде бағаны жазды. Марр 2000 жылдың 31 қаңтарынан 2 ақпанына дейін BBC Two телеарнасында Newsnight кейін көрсетілген үш бөлімді телесериалды ұсынды. "Британияның қайтыс болған күні" (2000) атты ұлттық ой-толғаныс кітабы да жарық көрді. Маррдың басқа да жариялымдарының бірі - "My Trade: A Short History of British Journalism" (2004). 2021 жылы ол New Statesman газетіне бас саяси тілші болып қосылды.
Саяси редактор
Марр 2000 жылғы мамыр айында BBC-дің саяси редакторы болып тағайындалды. Саяси редактор қызметін атқарган кезеңінде Марр түрлі бағдарламалардың жүргізушісі болды. Марр "Доктор Кто" телесериалының "Лондондық әуе шабуылдары" және "Үшінші дүниежүзілік соғыс" атты эпизодтарында эпизодтық рөлдерде ойнады. 2003 жылғы сәуірде, Ирак соғысы барысында Бағдат жаулап алынғаннан кейін, Марр BBC News at Ten бағдарламасында былай деді: "Тони Блэрдің сыншылары үшін де, бүгін ол бұрынғыдан гөрі үлкен тұлға және мықты премьер-министр ретінде көзге түскенін мойындамау әдепсіздік болар еді". 2005 жылы Марр 2005 жылғы жалпы сайлаудан кейін отбасымен көбірек уақыт өткізу үшін саяси редакторлық қызметінен қанағаттандыратынын мәлімдеді. Оның орнын саяси редактор Ник Робинсон басты.
Эндрю Марр шоуы және басқа бағдарламалар
2005 жылдың қыркүйегінде ол BBC-нің жексенбі таңғы флагмандық жаңалық бағдарламасын жүргізуге тағайындалды. 2007 жылдың қыркүйегінен бастап бағдарлама «Эндрю Марр шоуы» деп аталды; бұл орынды бұрын сер Дэвид Фрост жүргізген «Breakfast with Frost» бағдарламасымен толтырылған еді. Марр 2013 жылы ауырғанға дейін BBC Radio 4 бағдарламасы «Апта басталды» жүргізушісі болды және ол BBC-ден кеткенге дейін бағдарламаның тұрақты жүргізушісі ретінде қайта оралды. 2007 жылдың мамыр және маусым айларында BBC «Эндрю Маррдың қазіргі Британия тарихы» атты туындысын жариялады. Ол 1945 жылдан 2007 жылға дейінгі Ұлыбритания тарихын баяндайтын бір сағаттық бес деректі фильмді ұсынды. Кітаптың сатылмаған түпнұсқалары, бестселлер болған, 2009 жылдың наурызында Macmillan баспасы Эрин Пиззи атты отбасылық зорлық-зомбылыққа қарсы күрескен белсендінің «The Angry Brigade» террористік тобының мүшесі болды деген жалған айыптамаларға байланысты сот ісі қозғалғанда қайта шақырылды. Оның өзінің айтуынша, 2001 жылы Guardian газетіне берген сұхбатында Пиззи олар Биба сәнді дүкенін бомбалау ниетімен кездескенін және олардың қызметін полицияға хабарлауға уәде бергенін айтқан. Пиззиге өтемақы төленді және Маррдың кітабы қатесі түзетілген күйінде қайта басылды. 2008 жылы ол BBC One арнасында «Британияны биіктен қарау» сериясын ұсынды. Келесі жылы ол Чарльз Дарвиннің 200 жылдығы мен оның эволюция теориясының 150 жылдығын тойлау үшін BBC Дарвин маусымына «Дарвиннің қауіпті идеясы» атты үш бөлімді серияға үлес қосты. 2009 жылдың соңында BBC Two арнасы 20 ғасырдың бірінші жартысындағы британ саясатын зерттейтін «Эндрю Маррдың қазіргі Британияның жасалуы» атты алты бөлімді телесериалын көрсетті. 2009 жылдың қыркүйегінде Лейбористік партияның Брайтон қаласындағы конференциясынан бұрынғы жексенбіде Марр премьер-министр Гордон Браунмен сұхбаттасты. Сұхбаттың соңында Марр Браунға сұрағы бар екенін айтты: Премьер-министр: «Жоқ. Менің ойымша, бұл британдық саясат лексикасына жиі енетін сұрақтардың бірі». Кейін Марр лейборист саясаткерлері, БАҚ және саяси журналистер тарапынан саяси блогтағы бір жазбаға сүйенген, түсініксіз сұрақ деп сипатталғандықтан қатты сынға ілікті. Кейін Channel 4 News арнасының Кришнан Гуру Муртимен сұхбаттасқанда Not Born Yesterday блогының авторы Джон Уорд бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлелі жоқ екенін мәлімдеді. 2010 жылы Марр әлемдегі ең ірі қалалардың өмірін, дамуын және күресін зерттейтін «Эндрю Маррдың мегақалалары» сериясын ұсынды. 2012 жылдың басында Марр BBC One арнасында үш бөлімді «Алмаз патшайым» телесериалын ұсынды, бұл сериал Елизавета II патшайымның өмірі мен билігін оның алмаз мерейтойының негізгі мерекелеріне дейін қарастырды. 2012 жылы Марр BBC One арнасында Ашық университетімен бірлесіп «Эндрю Маррдың әлем тарихы» атты сегіз бөлімді сериясын ұсынды. 2013 жылдың 8 сәуірінде бұрынғы премьер-министр Маргарет Тэтчердің қайтыс болуына орай Марр «Маргарет Тэтчер: Премьер-министр» атты естелік деректі фильмін түсірді. 2018 жылдың 8 сәуірінде BBC-нің жексенбілік жаңалық бағдарламасында Марр «көптеген палестиналық балалар» Израиль күштері тарапынан өлтірілгенін айтты. Журналист және белсенді Джонатан Сасердоти бұл мәлімдеменің жалған және адастыратын екенін мәлімдеді. BBC басшылығы Маррдың редакциялық ережелерді бұзғанын, мәлімдемеде ешқандай дәлел болмағанын және «маңызды мәселе бойынша аудиторияны адастыру қаупі бар» деп шешті. Марр 2018 жылы BBC-нің «Bodyguard» сериалында Кили Хоустың кейіпкері Джули Монтегге сұхбат берді және Guardian газетіне өзінің бұл шешімі туралы пікір жазды. 2019 жылдың 1 желтоқсанында Марр Ұлыбританияның премьер-министрі Борис Джонсонмен сұхбаттасып, 2019 жылғы Лондон көпіріндегі шабуылдың қозғаушысы, исламшыл террорист Усман Хан туралы әңгімелесті. Марр үкіметтің 2010 жылдан бері террористік қылмыстар үшін жазалау шараларын қатаңдату үшін ештеңе жасамағанын, Джонсон Ханның мерзімінен бұрын босатылуын тоқтатуға мүмкіндігі болғанын айтты. Шындығында Джонсонның үкіметі мерзімінен бұрын босатылу мерзімін ұзартты және Ханның жағдайында кез келген заңдар кері күшпен қолданылуы керек еді. Сондықтан BBC редакциялық шағымдар бөлімі Марр көрермендерді екі жағынан адастырды деп тапты.
The Prime Minister responded: "No. I think this is the sort of questioning which is all too often entering the lexicon of British politics." Marr was later heavily criticised by Labour politicians, the media and fellow political journalists for what was described as a vague question which relied on its source being a single entry on a political blog. In a later interview with Krishnan Guru Murthy of Channel 4 News, John Ward, the author of the Not Born Yesterday blog, stated that he had no proof to back up the claim. In 2010, Marr presented a series, Andrew Marr's Megacities, examining the life, development and challenges of some of the largest cities in the world. In early 2012, Marr presented The Diamond Queen, a three part TV series on BBC One looking at the life and reign of Queen Elizabeth II in the run up to the main celebrations of her Diamond Jubilee. In 2012, Marr presented an eight part series on BBC One entitled Andrew Marr's History of the World, in conjunction with the Open University. Following the death of former Prime Minister Margaret Thatcher on 8 April 2013, Marr narrated a memorial documentary, Margaret Thatcher: Prime Minister. On an 8 April 2018, BBC Sunday news programme Marr said "lots of Palestinian kids" were killed by Israeli forces. The journalist and campaigner Jonathan Sacerdoti complained that the statement was misleading and false. BBC management ruled that Marr breached editorial guidelines, that the statement lacked any evidence and "risked misleading audiences on a material point". Marr portrayed himself in the 2018 BBC series Bodyguard, interviewing Keeley Hawes' character Julie Montague, and wrote an opinion piece for The Guardian about his decision to do so. On 1 December 2019, Marr interviewed British Prime Minister Boris Johnson and discussed Islamic terrorist Usman Khan, perpetrator of the 2019 London Bridge stabbing. Marr claimed the government had done nothing since 2010 to tighten the rules on sentencing for terrorist offences, implying that Johnson could have stopped Khan's early release. In reality, Johnson's government had lengthened the minimum early release, and in Khan's case any legislation would have need to be retrospective anyhow. The BBC Editorial Complaints Unit therefore found that Marr had misled viewers on two counts.
Әлемдік
2021 жылдың 19 қарашасында Марр BBC-ден кетіп, 2022 жылы Global компаниясына қосылатынын хабарлады. Ол LBC радиосында "Tonight with Andrew Marr" деп аталатын жаңа пікірлер бағдарламасын жүргізеді, Classic FM радиосында жаңа өнер және сұхбат бағдарламасын ұсынады, Global Player платформасында жаңа апталық подкаст жасайды және LBC веб-сайтында тұрақты мақала жазады. Ол: "Global-ға келу мені LBC-де жылдам және үнемі саяси журналистиканы өзінің толыққанды дауысымен, ешқандай цензурасыз жасауға жаңа мүмкіндік береді" деді. Оның алғашқы LBC бағдарламасы 2022 жылдың 7 наурызында эфирге шықты.
Саясат
Марр жаңалықтарды жеткізу кезінде бейтараптықты сақтау және "күнтізбелік бейтараптықпен" болу қажеттігі туралы жазды, сондай-ақ "тек фактіні жеткізу, басқа ештеңе емес" деді. 2006 жылдың қазан айында BBC-де бейтараптық тақырыбында өткен семинарда Марр BBC-дегі ықтимал бейтарапсыздық туралы мәселе көтерді. Ол былай деді: "BBC бейтарап емес, сонымен қатар бейтараптыққа ұмтылмайды. Бұл – мемлекеттік қаржыландырылатын, қалалық ұйым, онда жастар, этникалық азшылықтар және гомосексуалдардың саны артық. Онда партиялық емес, либералдық көзқарас басым. Бұл мәдени либералдық көзқарас ретінде жақсырақ көрінеді". 2021 жылдың мамырында Марр BBC-де бейтараптығын сақтау және өз даусымен сөйлей алмауына байланысты көңілінің толмағанын айтты. Ол былай деді: "Менің ойымша, мен сияқты адамдар үшін толығымен бейтарап болу және әрқашан өте сыни тұру өте қиын болады. Бір күні мен өз дауысымды қайтадан пайдаланғым келеді". 2007 жылы The Daily Telegraph газетінде темекі шешуге тыйым салу туралы қайшы пікірлерін талқылағанда ол өзін либертариан деп атады. 1999 жылы The Guardian газетінде өзін "қамқоршылықтағы ақ либерал" деп сипаттап, мұғалімдер елдегі нәсілшілдікке қарсы күресте ең тиімді болғанын, бірақ бұл тек басқа діндер туралы білім беру ғана емес, сонымен қатар саяси білім берудің бір түрі екенін айтты. Әлемді өзгертіп, оларды қауіпке ұшыратып, сонымен қатар жаңа мүмкіндіктер жасайтын экономикалық күштерді түсінген адамдар ғана ежелгі тайпалық ұрандарға қарсы иммунитет ала алады. Шындығында соңғы жауап – мемлекеттік билікті мәжбүрлеу және қысым көрсету. Бұл менің пресвитериандық тәрбиемнен туындаған болуы мүмкін, бірақ мен репрессияның жақсылыққа қызмет ететін, өркениетті құрал бола алатынына сенемін. Белгілі бір "табиғи" сенімдерге жеткілікті ұзақ уақыт бойы қарсы тұрсаңыз, оларды жоюға болады. Полиция осы жүктемені көтеруге бірінші болады, бірақ жаңа Расалық қатынастар заңы миллиондаған адамның өміріне де мемлекеттің еркін таңдайды. 2014 жылдың наурыз айында Марр BBC телеарнасында шотланд саясаткері Алекс Салмондпен сұхбаттасқанда тәуелсіз Шотландияның Еуроодаққа мүшелігі туралы жеке пікірін білдіргені үшін сынға ұшырады. 2015 жылы New Statesman журналында Марр жаңа Лейборист партиясының жетекшісі Джереми Корбиннің сайлануы мүмкін екенін және консерваторлардың бұл мүмкіндікті мойындайтынын айтты. Марр: "2015 жылы, қазіргі уақытта біз ештеңе білмейміз" деп жазды. Сол кезде Марр Корбин басшылығымен Лейборист партиясының сайлауда жеңіске жететінін күмәнді санады.
though teachers are the most effective anti racist campaigners in the country, this means more than education in other religions it means a form of political education. Only people who understand the economic forces changing their world, threatening them but also creating new opportunities, have a chance of being immune to the old tribal chants. And the final answer, frankly, is the vigorous use of state power to coerce and repress. It may be my Presbyterian background, but I firmly believe that repression can be a great, civilising instrument for good. Stamp hard on certain 'natural' beliefs for long enough and you can almost kill them off. The police are first in line to be burdened further, but a new Race Relations Act will impose the will of the state on millions of other lives too. In March 2014, Marr was criticised for allegedly expressing his own opinion on an independent Scotland's membership of the EU while interviewing Scottish politician Alex Salmond on BBC Television. In the New Statesman during 2015, Marr expressed the opinion that the new Labour leader Jeremy Corbyn may be electable and that Conservative leaders recognise this. Marr wrote, "Here and now, in 2015, we know diddly squat." At that time Marr considered a Labour election victory under Corbyn unlikely.
Басқа жұмыстар
Марр Sense, Ұлттық саңырау-соқырлар және қызылша қауымдастығын қолдауға көмектесті және Sense тікелей маркетингтік науқанының беті болды. 2013 жылға дейін Галапагос аралдарының қорғаныс қорының президенті болды. 2007 және 2014 жылдары Марр iDE UK қайырымдылық ұйымын BBC Radio 4 Appeal арнасында қолдады және одан кейін оның меценаты атанды. Оның романдары: Head of State (2014) және Children of the Master (2015).
Жеке өмір
1987 жылдың тамызында Марр Суррейде саяси журналист Джеки Эшлиге үйленді. Марр 2013 жылы Шығыс Шиеннен солтүстік Лондонның Примроуз-Хилл ауданына көшіп келді. Діни көзқарастары туралы сұрағанда, Марр: "Мен діншілмін бе? Жоқ. Бір нәрсеге сенемін бе? Жоқ. Менде сондай сезім жоқ", - деді және өзін "дінсіз кальвинист" деп сипаттады. Ол 3 наурызда ауруханадан шығып, жыл соңында жұмысына қайтуға үміттенедінін айтты. Ол 14 сәуірде «Эндрю Марр шоуында» қонақ ретінде пайда болды және 2013 жылдың 1 қыркүйегінде шоуды жүргізуге оралатындығы туралы жарияланғанға дейін Дэвид Милибэнд пен премьер-министр Дэвид Кэмеронмен екі рет сұхбаттасты. 2018 жылдың мамыр айында Марр бүйрегіндегі қатерлі ісікті жою үшін ауруханаға түсті. Ол толыққандай жазылып кетеді деп күтілуде.
Құпиялылық туралы бұйрық
2008 жылдың 28 маусымында Ричард Инграмс The Independent газетінде Маррға жоғары соттың "жеке" ақпаратты немесе бұл тыйымның өзінің жариялануын бұқаралық ақпарат құралдарында тоқтатуға бағытталған "супер-ұйғарым" бергенін хабарлады. Private Eye аптаның басында бұл тыйымның бар екенін жариялаған, оның құпия сақталуын қажет етуіне сәтті қарсылық көрсеткен болатын. 2011 жылдың 26 сәуірінде Private Eye редакторы Ян Хислоптың заңдық шараларынан кейін Daily Mail газетінде Маррмен сұхбат жарияланды, онда ол бұл супер-ұйғарымның әйел журналистпен некеден тыс қарым-қатынасты жариялауға қатысты екенін айтты. Хислоп 2011 жылдың сәуір айының басында сотқа шағымданып, бұл супер-ұйғарымды "өте жаман" деп сипаттады.
Марапаттар
1995 жылы ол "What the Papers Say" және "British Press Awards" сыйлықтарында "Жылдың колумнист" атанды, сондай-ақ 2001 жылы Channel 4 саяси сыйлықтарында "Журналист" сыйлығын алды. 2007 жылы оны The Coterie құрметті мүшелігіне ұсынды. Марр Британ академиясының телеарнасының екі сыйлығын алды: 2004 жылғы салтанатта Ричард Димблби атындағы сыйлықты және 2008 жылғы салтанатта "Ең үздік танымдық бағдарлама" (оның "Современдік Британия тарихы" бағдарламасы үшін) сыйлығын алды. 2009 жылы Марр Стаффордшир университетінен құрметті докторлық дәрежесін алды.